Organy kontroli państowej, ochrony prawa i zaufania publicznego

Organy kontroli państowej, ochrony prawa i zaufania publicznego

Najwyższa Izba Kontroli

Najwyższa Izba Kontroli (NIK) - naczelny organ kontroli państwowej, podległy bezpośrednio Sejmowi. Głównym zadaniem prowadzonych przez NIK kontroli jest dostarczanie informacji o działałniach organów państwa. a czele NIK stoi jej prezes również wybierany przez Sejm RP na 6 letnią kadencję. Prezesowi NIK przysługuje immunitet, co oznacza, że nie może zostać pociągnięty do odpowiedzialności karnej bez zgody Sejmu RP.

Marian Banaś - prezes NIK

wyraża zgodę na wybór Prezesa NIK

Sejm RP

Senat RP

Prezes NIK wnioskuje do Marszałka Sejmu o powołanie wiceprezesów oraz członków Kolegium NIK. Bierze udział w posiedzeniach

Marszałek Sejmu powołuje i odwołuje na wniosek Prezesa NIK

Powoływane przez Marszałka Sejmu na wniosek Prezesa NIK

Prezes NIK powoływany przez Sejm na 6 letnią kadencję

całość NIK podlega Sejmowi

wchodzi w skład, przewodniczy

Kolegium Najwyższej Izby Kontroli

Prezes NIK - kieruje i odpowiada za działalność NIK

NIK

wchodzą w skład

wchodzą w skład

2-4 wiceprezesów NIK

dyrektor generalny NIK - powoływany i odwoływany przez prezesa za zgodą Marszałka Sejmu

Zadania NIK

Zadania NIK

1. analiza wykonania przez rząd budżetu państw i założeń polityki pieniężnej
2. opinia w przedmiocie absolutorium
3. informacje o wynikach kontroli
4. coroczne sprawozdanie ze swojej działalności

Co kontroluje NIK?

• Co rok przeprowadza kontrolę budżetu państwa.
• Kontrola organów administracji rządowej, Narodowego Banku Polskiego, przedsiębiorstw państwowych.
• Instytucje samorządowe
• Przedsiębiorstwa, stowarzyszenia i fundacje niepubliczne jeżeli wykonują zadania zlecone im przez państwo.

Rzecznik Praw Obywatelskich

Rzecznik Praw Obywatelskich (RPO) jest jedoosobowym urzędem centralnym, którego głównym zadaniem jest stanie na straży wolności oraz praw człowieka i obywatela. Wybierany przez Sejm RP za zgodą Senatu RP na 5 letnią kadencję. Jest chroniony immunitetem.

Marcin Wiącek - Rzecznik Praw Obywatelskich

Sejm RP

Senat RP

w ciągu miesiąca wyraża zgodę na powołanie RPO przez Sejm

powołuje na wniosek Marszałka Sejmu albo grupy co najmniej 35 posłów i za zgodą senatu, na 5 letnią kadencję z prawem do jednokrotnej reelekcji

odpowiada przed Sejmem, corocznie informuje o swojej działalności oraz stanie przestrzegania praw człowieka

Rzecznik Praw Obywatelskich

stoi na straży wolności i praw człowieka i obywatela

powołuje i odwołuje

ustanawia za zgodą Sejmu

1-3 zastępcy RPO

pełnomocnicy terenowi

Zakres możliwości działania RPO

musi:

nie może

może

• zająć się sprawą jeśli nie ma dowodów na łamanie praw człowieka
• wydać rozstrzygnięcia w danej sprawie
• Zająć się sprawą, w której nie wypowiedziały się właściwe urzędy lub osobie przysługują jeszcze środki odwoławcze
• rozpatrywać toczących się między obywatelami sporów, którymi powinny zająć się sądy
• udzielać wsparcia materialnego
• włączyć się do sporu dotyczącego interesów poszczególnych grup

• Sprawdzać czy organy i instytucje oubliczne naruszają prawa człowieka oraz zasady sprawiedliwości społecznej
• odpowiedzieć na wszystkie poprawnie zgłoszone do niego wnioski
• składać Sejmowi RP coroczny raport o stanie przestrzegania w Polsce praw i wolności
• współpracować z innymi organami, które mają za zadanie bronić praw człowieka

• zbadać i wyjaśnić daną sprawę samodzielnie, przekazać innym organom lub nie podejmować działań
• sprawdzać uzyskane informacje oraz zwracać się do innych organów o wyjaśnienie
• uczestniczyć w postępowaniach prawnych i procesach sądowych
• wystąpić do TK o zbadanie konstytucyjności przepisów
• zaapelować do właściwych organów o zmianę przepisów, tak aby prawa człowieka były przestrzegane

Rzecznik Praw Dziecka

Rzecznik Praw Dziecka zajmuje się strzeżeniem przestrzegania prawa do życia, ochrony zdrowia, wychowania w rodzinie oraz nauki dzieci. Do zadań Rzecznika Praw Dziecka należą również ochrona najmłodszych obywateli przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem, demoralizacją i innym złym traktowaniem.

Mikołaj Pawlak - obecny Rzecznik Praw Dziecka

Sprawy kierowane do Rzecznika Praw Dziecka

sprawy finansowe

sprawy wynikające z wyroków sądowych

sprawy dostępu do służby zdrowia

sprawy edukacji i oświaty

Krajowa Rada Radiofonii i teleewizji

Zadania KRRiT:

Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji (KRRiT) to konstytucyjny organ stojący na straży wolności słowa, prawa do informacji oraz interesu publicznego w radiofonii i telewizji.

• określanie warunków prowadzenia działalności przez nadawców.
• Ochronę podstawowych, społeczenie akceptowanych wartości.
• Udzielanie koncesji na rozpowszechnianie programow radiowych i telewizyjnych.
• Ustalanie wysokości opłaty abonamentowej.

Witold Kołodziejski - przewodniczący KRRiT

Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji

Przewodniczący KRRiT

zastępca przewodniczącego

wybierają i odwołują spośród swojego grona przewodniczącego, a jego wniosek wybierają spośród swojego grona zastępcę

przedstawia coroczne sprawozdanie ze swojej działalności oraz informacje o problemach radiofonii i telewizji

1 osoba

2 osoby

2 osoby

powołują na 6 letnią kadencję

Sejm RP

Prezydent RP

Senat RP

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów

Urząd Komunikacji Elektronicznej

• Reguluje i kontroluje rynek telekomunikacyjny i pocztowy.
• Wspiera konkurencję w zakresie dostarczania sieci telekomunikacyjnych.
• Konsumenci mogą przesyłać do urzędu skargi na usługi pocztowe i telekomunikacyjne.

• Ochrona i tworzenie warunków dla funkcjonowania konkurencji przędsiebiorstw.
• Urząd prowadzi postępowania antymonopolowe w sprawach praktyk ograniczających konkurencję.
• Chroni zbiorowe interesy konsumentów i prowadzi postępowania dotyczące bezpieczeństwa produktów.

Prokuratura

Prokuratura - organ ochrony prawnej, na której czele stoi Prokurator Generalny. Jej głównym zadaniem jest strzeżenie praworządności oraz czuwanie nad ściganiem przestęspstw.

Zbigniew Ziobro - Prokurator Generalny

proponuje kandydata na ministra sprawiedliwości

na wniosek Prokuratora Generalnego powołuje i odwołuje Prokuratora Krajowego

Prezydent RP

Prezes Rady Ministrów

powołuje ministra sprawiedliwości

opiniuje kandydatury zastępców PG

Prokurator Generalny (minister sprawiedliwości)

• kieruje działalnością prokuratury
• powołuje i odwołuje prokuratorów na wniosek Prokuratora Krajowego
• przedstawia premierowi sprawozdanie roczne z działalności prokuratury

przewodniczy

kieruje całą prokuraturą

Krajowa Rada Prokuratorów (Prokurator Krajowy, 4 prokuratorów Prokuratury Krajowej, 1 prokurator IPN, po 1 prokuratorze z każdej prokuratury regionalnej, 5 prokuratorów powołanych przez Prokuratora Generalnego)

Prokurator Krajowy (I zastępca Prokuratora Generalnego)

sprawuje nadzór

powszechne jednostki organizacyjne prokuratury

sprawuje nadzór

Prokuratura Regionalna

Instytut Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu

sprawuje nadzór

Prokuratura Okręgowa

sprawuje nadzór

Prokuratura Rejowona

Wybrane kompetencje prokuratury

• Prowadzenie postępowania w sprawach karnych.
• Sprawowanie funkcji oskarżycieli w sądach.
• Nadzór nad wykonywaniem postanowienia o aresztowaniu.
• Zaskarżanie niezgodnych z prawem decyzji administracyjnych.
• Koordynowanie ścigania przestępstw.
• współdziałanie z organami i jednostkami organizacyjnymi państwa w zapobieganiu przestępczości

Instytut Pamięci Narodowej

IPN jest instytucją naukowo-badawczą, która ma również uprawnienia śledcze. Instytutem kieruje Prezes IPN, powołany przez Sejm RP za zgodą Senatu RP na 5 letnią kadencję.

Zadania IPN:

• Gromadzenie i publikowanie dokumentów sporządzonych przez komunistyczny aparat bezpieczeństwa w latach 1944-1990 oraz udostępnianie im osobom, o których były te informacje zbierane.
• Prowadzenie śledztw w sprawach zbrodni nazistowskich i komunistycznych.
• Działalność edukacyjna.

Policja

Zadania:

Policja - umundurowana i uzbrojona formacja służąca społeczeństwu i przeznaczona do ochrony bezpieczeństwa

• Ochrona życia i zdrowia ludzi oraz ich mienia
• Ochrona bezpieczeństwa i porządku publicznego
• Wykrywanie i ściganie sprawców przestępstw i wykroczeń
• Działania prewencyjne w celu ograniczenia przestępczości
• Kontrola ruchu drogowego
• Gromadzenie, przetwarzanie i przekazywanie informacji kryminalnych
• Nadzór nad strażą miejską i innymi uzbrojonymi formacjami ochronnymi

Uprawnienia policji

Upranienia policji reguluje ustawa o policji z 1990 roku.

• legitymowanie osób w celu ustalenia ich tożsamości
• zatrzymywanie ludzi stwarzających bezpośrednie zagrożenie dla życia, zdrowia lub mienia innych
• przeprowadzanie kontroli osobistych
• stosowanie - w określonych sytuacjach środków przymusu bezpośredniego (siła fizyczna, kajdanki, broń palna, gaz łzawiący)
• obserwowanie i nagrywanie zdarzeń w miejscach publicznych
• zatrzymywanie sprawców przemocy w rodzinie, stwarzających bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia innych

Użycie przymusu bezpośrednuego przez policję reguluje ustawa o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej z 2013 roku.

Notatka do zeszytu - Organy kontroli państowej, ochrony prawa i zaufania publicznego

Instytucje: - Najwyższa Izba Kontroli (NIK) - naczelny organ kontroli państwowej - Rzecznik Praw Obywatelskich (RPO) - stoi na straży ochrony wolności i praw człowieka - Rzecznik Praw Dziecka (RPD) - stoi na straży praw dziecka - Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji (KRRiT) - stoi na straży wolności słowa i prawa do informacji - Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Urząd Ochrony Elektronicznej - Instytut Pamięci Narodowej

Prokuratura - stoi na straży praworządności oraz czuwa nad ściganiem przestępstw Prokurator Generalny - stoi na czele prokuratury. Jest nim minister sprawiedliwości