Temat: Związki wyrazowe.
Przypomnienie
Wyrazy w zdaniu łączą się w związki wyrazowe. Skladają się one z wyrazu określanego, zwanego nadrzędnym, oraz wyrazu określającego, czyli podrzędnego. Wyraz podrzędny uzupełnia treść wyrazu nadrzędnego. W zdaniu można wyróżnić związek główny - podmiotu z orzeczeniem - oraz związki poboczne, czyli wszystkie pozostałe związki wyrazowe.
Przykład
Moja siosta oddała książkę do biblioteki
co zrobiła?
oddała
siosta
Związek główny
kto?
orzeczenie
podmiot
moja
czyja?
siostra
wyraz nadrzędny
wyraz podrzędny
co?
książki
oddała
Związek poboczny
wyraz podrzędny
wyraz nadrzędny
dokąd?
do biblioteki
oddała
wyraz nadrzędny
wyraz podrzędny
Trening czyni mistrza
+ INFO
+ INFO
Nowa wiadomość
Związek zgody to taki związek, w którym wyraz podrzędny dostosowuje swoją formę do formy wyrazu nadrzędnego. Oznacza to, że formy obu wyrazów są ze sobą zgodne pod waględem liczby, rodzaju, przypadka, osoby. Związkami zgody są zazwyczaj związki podmiotu i orzeczenia oraz niektóre związki z przydawką.
Przykład
co zrobiła?
kupiła
mama
kto?
lp. r. Żeński
lp. r. żeński
czyjej?
mojej
mamie
c. l.p. r. żeński
c. l.p. R . Żeński
którym?
Kowalskim
panem
N. l.p. r. Męski
N. lp. r. męski
Nowa wiadomość
Związek rządu to związek, w którym wyraz nadrzędny wymaga od wyrazu podrzędnego, by wystapił w określonym przypadku. Oznacza to, że wyraz nadrzędny rządzi przypadkiem wyrazu podrzędnego. W związkach rządu występują dopełnienie lub przydawka.
Przykłady
czego?
komputera
używam
d.
rządzi dopełniaczem
sałaty
czego?
liść
rządzi dopełniaczem
D.
na co?
na cukierki
pojemnik
rządzi biernikiem w wyrażeniu przyimkowym
B.
czemu?
wierny
ideom
c.
Rządzi celownikiem
Nowa wiadomość
Związek przynależności to związek, w którym wyraz podrzędny nie jest rządzony prze wyraz nadrzędny ani nie musi się z nim zgadzać pod waględem formy. W zwiazku tym wyraz podrzędny, będący okolicznikiem, jedynie przynależy do wyrazu nadrzędnego.
kkPrzykład
zmęczony
do domu
szedł
ładnie
mocno
bardzo
jak?
jak?
gdzie?
Trening czyni mistrza
+ INFO
+ INFO
Niektóre wyrazy w zdaniu nie tworzą żadnych związków skladniowych. Są to wyrazy , poza związkami w zdaniu, które pełnią jednak ważne funkcje. Najczęściej służą zaakcentowaniu pewnych wyrazów w zdaniu albo wyrażają uczucia mówiącego bądź jego stosunek do treści wypowiedzenia. Do wyrazów poza zdaniem należą: - wyrazy wtrącone, na przyklad: owszem, co prawda, na pewno, oczywiście, tymczasem więc, wtem, - wykrzykniki, na przyklad: cześć, och, ach, hej, ha, halo, - wolacze, czyli bezpośrednie zwroty do adresata, na przyklad: Marto, Kamilu, sluchaczu. Przykłady: Spoźnilem się, niestety, na mecz. Hurra, zdobylem pierwsze miejsce! Dzieci, posprzqtajcie pokój. Uwaga! Wyrazy wtrącone wydzielamy przecinkiem lub przecinkami, albo myślniklem lub myślnikami. Po wykrzyknikach i wołaczach stawiamy przecinek lub wykrzyknik.
Związki wyrazowe
Małgosia Z.
Created on March 29, 2021
Start designing with a free template
Discover more than 1500 professional designs like these:
Explore all templates
Transcript
Temat: Związki wyrazowe.
Przypomnienie
Wyrazy w zdaniu łączą się w związki wyrazowe. Skladają się one z wyrazu określanego, zwanego nadrzędnym, oraz wyrazu określającego, czyli podrzędnego. Wyraz podrzędny uzupełnia treść wyrazu nadrzędnego. W zdaniu można wyróżnić związek główny - podmiotu z orzeczeniem - oraz związki poboczne, czyli wszystkie pozostałe związki wyrazowe.
Przykład
Moja siosta oddała książkę do biblioteki
co zrobiła?
oddała
siosta
Związek główny
kto?
orzeczenie
podmiot
moja
czyja?
siostra
wyraz nadrzędny
wyraz podrzędny
co?
książki
oddała
Związek poboczny
wyraz podrzędny
wyraz nadrzędny
dokąd?
do biblioteki
oddała
wyraz nadrzędny
wyraz podrzędny
Trening czyni mistrza
+ INFO
+ INFO
Nowa wiadomość
Związek zgody to taki związek, w którym wyraz podrzędny dostosowuje swoją formę do formy wyrazu nadrzędnego. Oznacza to, że formy obu wyrazów są ze sobą zgodne pod waględem liczby, rodzaju, przypadka, osoby. Związkami zgody są zazwyczaj związki podmiotu i orzeczenia oraz niektóre związki z przydawką.
Przykład
co zrobiła?
kupiła
mama
kto?
lp. r. Żeński
lp. r. żeński
czyjej?
mojej
mamie
c. l.p. r. żeński
c. l.p. R . Żeński
którym?
Kowalskim
panem
N. l.p. r. Męski
N. lp. r. męski
Nowa wiadomość
Związek rządu to związek, w którym wyraz nadrzędny wymaga od wyrazu podrzędnego, by wystapił w określonym przypadku. Oznacza to, że wyraz nadrzędny rządzi przypadkiem wyrazu podrzędnego. W związkach rządu występują dopełnienie lub przydawka.
Przykłady
czego?
komputera
używam
d.
rządzi dopełniaczem
sałaty
czego?
liść
rządzi dopełniaczem
D.
na co?
na cukierki
pojemnik
rządzi biernikiem w wyrażeniu przyimkowym
B.
czemu?
wierny
ideom
c.
Rządzi celownikiem
Nowa wiadomość
Związek przynależności to związek, w którym wyraz podrzędny nie jest rządzony prze wyraz nadrzędny ani nie musi się z nim zgadzać pod waględem formy. W zwiazku tym wyraz podrzędny, będący okolicznikiem, jedynie przynależy do wyrazu nadrzędnego.
kkPrzykład
zmęczony
do domu
szedł
ładnie
mocno
bardzo
jak?
jak?
gdzie?
Trening czyni mistrza
+ INFO
+ INFO
Niektóre wyrazy w zdaniu nie tworzą żadnych związków skladniowych. Są to wyrazy , poza związkami w zdaniu, które pełnią jednak ważne funkcje. Najczęściej służą zaakcentowaniu pewnych wyrazów w zdaniu albo wyrażają uczucia mówiącego bądź jego stosunek do treści wypowiedzenia. Do wyrazów poza zdaniem należą: - wyrazy wtrącone, na przyklad: owszem, co prawda, na pewno, oczywiście, tymczasem więc, wtem, - wykrzykniki, na przyklad: cześć, och, ach, hej, ha, halo, - wolacze, czyli bezpośrednie zwroty do adresata, na przyklad: Marto, Kamilu, sluchaczu. Przykłady: Spoźnilem się, niestety, na mecz. Hurra, zdobylem pierwsze miejsce! Dzieci, posprzqtajcie pokój. Uwaga! Wyrazy wtrącone wydzielamy przecinkiem lub przecinkami, albo myślniklem lub myślnikami. Po wykrzyknikach i wołaczach stawiamy przecinek lub wykrzyknik.