zdania złożone_współrzędnie i podrzędnie

zdania złożone

współrzędniei podrzędnie

by JolantaGąsiorowska

Start

W zdaniu pojedynczym występuje TYLKO jedno orzeczenie.

W zdaniu złożonym występuje WIĘCEJ niż jedno orzeczenie.

Zdanie pojedyncze & złożone

Kasia zjadła obiadi odrobiła lekcje.

Wczoraj kupiłam wygodne buty sportowe.

Pójdę na spaceri odwiedzę Marka.

Ola codziennie słucha muzyki klasycznej.

Zdania złożone

Zdanie pojedyncze

Zdanie złożone składa sięz dwóch lub więcej zdań pojedynczych, nazywanych zdaniami składowymi. Zdań składowych jest tyle, ile orzeczeń.

pierwsze zdanie składowe

Byłam wczoraj na zakupachi kupiłam nową torebkę.

drugie zdanie składowe

W podanych zdaniach podkreślcie orzeczenia: 1. Przeczytajcie te zdania i policzcie orzeczenia. 2. Kiedy policzycie orzeczenia, będziecie wiedzieć, ile jest zdań składowych.

Posprzątałam pokój, pozmywałam naczynia i odkurzyłam podłogę.

Pójdę do kina albo wybiorę się do teatru.

Lubię tańczyć, dlatego zapisałam się na kurs, który poleciła mi koleżanka.

Dyrektor udzielił mu nagany, ale nie obniżył oceny z zachowania.

Składają się ze zdania nadrzędnego oraz podrzędnego. Zdanie nadrzędne jest główne, natomiast zdanie podrzędne rozwija treść zdania nadrzędnego (odpowiada na pytanie wynikające z jego treści)i nie może bez niego występować.

Zdania składowe są tak samo istotne, samodzielne.Mogą być połączone bezspójnikowo lub spójnikami.

Zdania złożone współrzędnie

Zdania złożone podrzędnie

ANaliza

zdań złożonych współrzędnie

krok po kroku

Zdania złożone współrzędnie składa się ze zdań, które mogą istnieć samodzielnie (niezależnie od siebie). Łączą się one za pomocą spójników (takich, jak: i, oraz, albo, lub, czy, bądź, ale, lecz, jednak, natomiast, zaś, a, więc, zatem, toteż, dlatego) lub bezspójnikowo. Na wykresie zdania współrzędne umieszcza się na tym samym poziomie.

jem przekąski.

Odrabiam lekcje,

i obejrzę film.

Wrócę do domu

. . .

ŁĄCZNE

ROZŁĄCZNE

Napiszę opowiadanie z polskiegoi zredaguję notatkę z historii.

. . .

Zdanie złożone współrzędnie łączne.

Obejrzymy film albo posłuchamy muzyki.

. . .

<

>

Zdanie złożone współrzędnie rozłączne.

Łączne?Rozłączne?

Zjeść pączka, czy pozostać na diecie?

Ani nie pójdę na spacer, ani nie przeczytam książki.

wynikowe

przeciwstawne

Miałam pójść na spacer,ale pada deszcz.

. . .

<

>

Zdanie złożone współrzędnie przeciwstawne.

Mam dziś urodziny, więc zaproszę przyjaciół.

. . .

<

>

Zdanie złożone współrzędnie wynikowe.

Przeciwstawne? Wynikowe?

Wybrałam się na zakupy, jednak zapomniałam portfela.

Jestem chora, dlatego nie spotkam sięz tobą.

Ćwiczenia

Od czegozaczĄć?

Analiza zdań złożonych współrzędnie

Oddziel od siebie zdania składowe (w miejscuspójnika lub przecinka).

Ponumeruj zdania składowe.

Podkreśl orzeczenia.

Nazwij typ zdania złożonego.

Narysuj wykres.

Przeprowadź analizę podanych zdań współrzędnie złożonych. Zapisz je w zeszycie!

wynikowe

rozłączne

1. Przeczytam książkę albo obejrzę film przyrodniczy.
2. Nie przyznano mu żadnej nagrody, toteż musiał obejść się smakiem.
3. Przeczytam książkę oraz obejrzę wiadomości.
4. Wcześnie poszedłem spać, lecz rano z trudem wstałem do szkoły.
5. Niebo się chmurzy, więc będzie padać deszcz.
6. Poczytam gazetę lub posłucham muzyki.
7. Ten film podoba mi się, ale krytycy źle go oceniają.

łączne

wynikowe

przeciwstawne

rozłączne

przeciwstawne

Obejrzyj nagranie

22

Co należy wiedzieć o zdaniach złożonych współrzędnie ?

Utrwalamywiadomości o zdaniu złożonym współrzędnie.

. . .

>

<

Janek ma urodziny, składam mu życzenia.

. . .

>

<

Latem pojadę na obóz lub wyjadę do cioci.

. . .

>

<

. . .

nIE PRZECZYTAŁAM LEKTURY, WIĘC DOSTAŁAM 1.

CHCIAŁAM KUPIĆ NOWĄ GRĘ, ALE ZREZYGNOWAŁAM.

Dopasuj wykresy do zdań

ANaliza

zdań złożonych podrzędnie

krok po kroku

• Jedno ze zdań składowych jest określeniem drugiego.
• Jedno ze zdań składowych odpowiada na pytanie(jak przydawka, dopełnienie albo okolicznik).
• Jedno ze zdań składowych nie mogłoby być samodzielnym zdaniem.

Jak rozpoznać zdanie złożone podrzędnie?

Wykres zdania złożonego podrzędnie pokazuje, które ze zdań składowych jest nadrzędne,a które podrzędne. Zdanie nadrzędne umieszczamy wyżej, podrzędne niżej. Rysując wykres, zawsze zachowujemy kolejność zdań składowych.

Zdanie podrzędne

Zdanie podrzędne uzupełnia treść zdania nadrzędnegoi odpowiada na wynikającez niego pytanie.

Jak narysować wykres zdaniazłożonego podrzędnie?

Ustal, które zdanie składowe jest względem drugiego podrzędne (odpowiada na pytanie wynikające z jego treści).

Oddziel zdania składowe pionową kreską i ponumeruj je.

Podkreśl orzeczeniaw zdaniach składowych.

o którym marzyłam.

Dostałam prezent,

1 N

. . .

jaki? (który?)

2 P

pojedziemy na wycieczkę.

Jeśli będzie ładna pogoda,

2 N

. . .

pod jakim warunkiem?

1 P

1 a

1 b

zepsuł się.

którym jechałam na wakacje,

Samochód,

który?

1a N

1b N

. . .

. . .

2 P

Zdania podrzędne odpowiadają na takie same pytania, jak części zdania pojedynczego.Dlatego mamy zdania podrzędne przydawkowe, dopełnieniowe, okolicznikowe.

Zebrałam tyle truskawek,ile planowałam.

ZDANIE ZŁOŻONE PODRZĘDNIE PRZYDAWKOWE jest określeniem rzeczownika znajdującego się w zdaniu nadrzędnym.

Książka, którą przeczytałam, była bardzo ciekawa.

która nosiła czerwoną czapkę.

Widziałam kobietę,

1 N

. . .

jaką? (którą?)

2 P

Zdanie złożone podrzędnie przydawkowe

ZDANIE ZŁOŻONE PODRZĘDNIE OKOLICZNIKOWE odpowiada na pytania okolicznika.

Franek uczy się, ponieważ jutro będzie pisał test.

Marysia powiedziała,że wyjedzie do Turcji.

ZDANIE ZŁOŻONE PODRZĘDNIE DOPEŁNIENIOWE odpowiada na pytaniawszystkich przypadkówopróczmianownika i wołacza.

Pani zapytała, czy odrobiłem pracę domową.

że zorganizuje przyjęcie pożegnalne.

Adam powiedział,

1 N

. . .

o czym?

2 P

Zdanie złożone podrzędnie dopełnieniowe

Wczoraj znalazłam coś, czego długo szukałam.

którą?

co?

Zgubiłem klucze, gdy wyjmowałem telefon z kieszeni.

kiedy?

Rozmawiałam z koleżanką, której dawno nie widziałam.

Sprawdź

Dopasuj pytania

Wskaż zdania podrzędne.Na jakie pytania odpowiadają?

Zadanie

Wstaliśmy wcześnie,aby zobaczyć wschód słońca.

Wyruszyliśmy nawędrówkę, o której wszyscy marzyliśmy.

Patrzyliśmy, jak promienie rozświetlają niebo.

Gdy w końcu wzeszło, ruszyliśmy przed siebie.

Sprawdź

Połącz wypowiedzenia tak, by powstały zdania złożone podrzędnie

skończy się pandemia.

Weterynarz leczył psa,

którego

kiedy

Pójdę do kina,

gdzie chcę.

ponieważ

Spóźniłem się,

znalazłem w lesie.

gdzie

Wakacje spędzę tam,

zaspałem.

Dziękuję!

Jolanta Gąsiorowska