Streszczenie

Temat: Tekst w pigułce, czyli sztuka pisania streszczenia.

Zapewne nieraz opowiadaliście przyjaciołom, znajomym treść filmu, książki lub artykułu. Może zdarzyło się Wam pomyśleć, że nie jest to aż tak łatwe zadanie. Jego trudność polega m.in. na wybraniu tych najważniejszych, najbardziej istotnych faktów lub elementów historii i oddzieleniu ich od mało istotnych szczegółów.

Korzyści wynikających z umiejętności streszczania jest wiele:

– rozwijamy zdolność skupiania uwagi,– uczymy się odróżniać ważne informacje od mało istotnych, – nabieramy wprawy w zwięzłym przekazywaniu treści, co jest szczególnie przydatne w sytuacjach, w których mamy mało czasu na wypowiedzenie tego, co najważniejsze.

Jak napisać streszczenie?

• Streszczać można różne teksty – literackie i nieliterackie. W streszczeniu należy zawrzeć najważniejsze tematy, problemy lub wątki fabularne, właściwe dla tekstu wyjściowego. Musi ono także odpowiadać porządkowi zaprezentowanemu w streszczanym tekście, np. jeśli streszczamy opowiadanie, zachowujemy porządek przyczynowo-skutkowy, zależności logiczne i czasowe. Gdy przedmiotem streszczenia jest np. artykuł, czyli tekst argumentacyjny, prezentujemy temat tekstu i to, co autor o nim napisał (jaką tezę postawił i w jaki sposób ją uzasadnił).

• Na początek określ, co jest tematem tekstu. Czego on dotyczy? Jeśli masz do czynieniaz tekstem argumentacyjnym, np. z artykułem, wypisz słowa klucze, czyli wyrazy, które najczęściej w nim się powtarzają, oraz tezę postawioną przez autora. Jeśli streszczasz utwór literacki, zapisz w formie punktów najważniejsze dla rozwoju fabuły wydarzenia (pomiń opisy czy mało istotne dialogi).

Jak napisać streszczenie?

• Zwróć uwagę na tytuł – często zawiera wskazówkę dotyczącą tematu, podpowiada główną myśl i kierunek rozważań autora.

• Upewnij się, że w Twoich notatkach nie ma zbędnych treści, np. informacji odbiegających od głównego tematu bądź wyrażających ten sam sens, ale innymi słowami, niepotrzebnych przykładów czy cytatów. Wykreśl je jako zbędne i zacznij pisać streszczenie.

Jak napisać streszczenie?

• W streszczeniu ważne jest uogólnianie oraz zadbanie o spójność. Styl streszczenia powinien być zwięzły i klarowny. Można to osiągnąć w następujący sposób:

zastępuj mowę niezależną mową zależną, korzystaj ze słownictwa sprzyjającego uogólnianiu wypowiedzi, np. słowa goździki, astry i róże zastąp wyrazem kwiaty, zamiast złożył podziękowania – napisz podziękował, zamiast wyrażenia podczas słuchania – użyj imiesłowu słuchając, posługuj się wyrazami, które świadczą o dokonaniu selekcji informacji, np. najważniejszym wnioskiem.

Przydatne słownictwo

*sformułowania do zastosowania we wstępie: Tematem tekstu jest..., Tekst poświęcony jest..., Tekst dotyczy..., Tekst ukazuje..., Tekst skupia się na zagadnieniu...

*sformułowania sygnalizujące czynności autora: Autor skupia się na.../ omawia, opisuje, rozważa, prezentuje, analizuje, tłumaczy, referuje, wyjaśnia, porządkuje, wylicza, przywołuje

*sformułowania wskazujące na dokonanie selekcji materiału i uogólnienie treści: Najważniejszym/najistotniejszym wnioskiem płynącym z rozważań jest..., Główny wniosek, który można sformułować na podstawie badań, to..., Autor w klarowny, zwięzły, przejrzysty, przekonujący sposób przedstawia/ukazuje/przekonuje...

*sformułowania ułatwiające przywołanie wniosków: Autor dowodzi, że.../ stwierdza, że..., Z rozważań autora wynika, że...

Tekst i przykładowe streszczenie

Barbara Szmigielska Nie ma sklepów z przyjaciółmi (fragment) [...] Większość badaczy zakłada, że przyjaźń jest związkiem dwukierunkowym, opartym na emocjach pozytywnych – przyjaźń istnieje wtedy, gdy uczucie jest odwzajemnione. [...] Przedmiotem badań naukowych jest poszukiwanie odpowiedzi między innymi na pytania o to, jak ludzie rozumieją przyjaźń, jakie są jej determinanty1, jakie wartości wiążą się z nią, a także – jakie są skutki kryzysów i trudności występujących w związkach przyjacielskich. [...] Z wypowiedzi dzieci przedszkolnych na temat przyjaźni [...] wynika, że koncentrują się one na zewnętrznych atrybutach i traktują przyjaciół instrumentalnie: przyjaciel to ktoś, z kim miło jest się bawić, dzięki komu nie jest nudno, kto dzieli się różnymi rzeczami [...]. Badacze [...] twierdzą, że dopiero pod koniec wieku przedszkolnego dzieci wypowiadając się na temat przyjaźni, zaczynają wskazywać na uczucia i wzajemną pomoc jako na atrybut przyjaźni. Natomiast postawa taka staje się dominująca w pierwszych latach nauki szkolnej.

Słowa klucze

*determinantyczynniki wpływające na coś, okoliczności decydujące o zaistnieniu jakiegoś zjawiska

Zdaniem większości dzieci w tym wieku istotą przyjaźni jest udzielanie pomocy i zaufanie: „Przyjacielem jest ten kolega, który się ze mnie nie śmieje, jak nie strzelam gola, tylko mi pomaga”. [...] Przyjaciel jest lubiany ze względu na cechy, jakie posiada, a nie tylko z powodu wspólnej zabawy czy częstego przebywania razem [...]. Przyjaźń jest ważna w ciągu całego życia człowieka, ale w okresie pomiędzy dzieciństwem a dorosłością potrzeba bycia w związku przyjacielskim jest najsilniejsza. Dorastanie to czas, w którym młody człowiek szuka kogoś, komu chce bezgranicznie zaufać i powierzać tajemnice, nie narażając się na ośmieszenie. „Ona jest moją przyjaciółką, bo mam do niej pełne zaufanie, mogę na nią liczyć w trudnych chwilach. Rozumie mnie dobrze, bo bardzo dobrze się znamy”. Z wypowiedzi młodzieży wynika, że przyjaciel to partner, z którym można dyskutować o sprawach moralnych, światopoglądowych i liczyć na niego w każdej potrzebie [...]. W związkach przyjacielskich młodzi ludzie znajdują oparcie emocjonalne, potwierdzenie własnej wartości oraz okazję do uwalniania się ze ścisłych więzów rodzinnych. [...] Często przyjaźnie powstałe w młodości trwają przez cale życie. Ale bywa i tak, że dopiero w życiu dorosłym, i to w różnych jego fazach, człowiek wchodzi w trwałe związki przyjacielskie. Są one o wiele bardziej różnorodne i złożone niż miało to miejsce w dzieciństwie i młodości – bo takie też jest życie człowieka dorosłego.

Przyjaciele nie są wybierani przypadkowo. Psychologowie społeczni twierdzą, że ważnym wyznacznikiem przyjaźni – i to na każdym etapie życia człowieka – jest częstość kontaktów z daną osobą. Dzieci najczęściej przyjaźnią się z kolegami z grupy przedszkolnej, uczniowie z kolegami z klasy, studenci ze współmieszkańcami w akademiku, a mieszkańcy domów starców ze swoimi sąsiadami. Powszechnie uważa się, że ludzie przyciągają się na zasadzie przeciwieństw. Wyniki badań psychologicznych nie potwierdzają jednoznacznie tej tezy, przeciwnie, w większości z nich [...] wykazano, że nie komplementarność*, ale właśnie podobieństwo jest ważnym czynnikiem warunkującym powstanie związku przyjacielskiego; przy czym najczęściej dotyczy ono wieku, płci i zainteresowań. [...] Niezawodnej recepty na zdobycie przyjaźni jeszcze nie wymyślono. Jedno jest pewne – każdy chciałby mieć przyjaciela, bo to znacznie łatwiejsze, ale nie każdy chce (a raczej nie każdy potrafi) przyjacielem być, bo to znacznie trudniejsze. Aby bowiem osiągnąć ten szczególny rodzaj zadowolenia, jaki daje przyjaźń, trzeba samemu zaangażować się w sprawy drugiego człowieka – dlatego każdy, kto pragnie przyjaźni, nie może zapomnieć o tym, co Małemu Księciu powiedział lis: „Stajesz się odpowiedzialny na zawsze za to, co oswoiłeś”.

*komplementarność tu: dopełnianie się

W kontekście tej wypowiedzi warto zauważyć, że psychologowie znacznie częściej wskazują na pozytywne aspekty przyjaźni. Rzadziej natomiast mówi się o kosztach, jakie ponoszą przyjaciele z powodu kryzysów i trudności występujących w każdym bliskim związku interpersonalnym*.„Style i Charaktery” 2008, nr 1, s. 57–59.

*interpersonalny - międzyludzki

Struktura streszczenia tekstu nieliterackiego

Zdanie wprowadzające uogólniajace treści

Tematem tekstu Jana Kowalskiego jest.......................................

Przedstawienie najwazniejszych treści i stanowiska autora

Autor rozważa.........................................................................

i dochodzi do wniosku, że.........................................................

Podsumowanie wnioskiem, konkluzją

Przykładowe streszczenie tekstu Barbary Szmigielskiej Nie ma sklepów z przyjaciółmi

Tematem tekstu Barbary Szmigielskiej „,Nie ma sklepów z przyjaciółmi” jest przyjaźń jako przedmiot badań naukowych. Autorka najpierw referuje ustalenia badaczy na temat tego, jak zmienia się pojmowanie przyjaźni wraz z wiekiem. Podkreśla, że szczególne znaczenie ma przyjaźń w wieku dojrzewania, ponieważ zaspokaja potrzebę wsparcia i sprzyja usamodzielnieniu. Następnie zwraca uwagę, że choć wiele przyjaźni z okresu młodzieńczego trwa przez całe życie, to są osoby, które nawiązują trwałe relacje przyjacielskie dopiero w życiu dorosłym. W dalszej części, powołując się na badania psychologów, wymienia czynniki, które sprzyjają zaistnieniu przyjaźni: są to częstotliwość kontaktu i podobieństwo związane z wiekiem, płcią oraz zainteresowaniami. W zakończeniu, nawiązując do tytułu, zauważa, że przyjaźń wymaga wzajemnego zaangażowania, wysiłku, kosztów emocjonalnych, o których badacze rzadziej wspominają, gdyż więcej uwagi poświęcają pozytywnym aspektom przyjaźni.

określenie tematu tekstu na podstawie wyróżnionych w artykule słów kluczy

odtworzenie porządku treściowego tekstu wyjściowego

zwrócenie uwagi na tytuł, który pod- powiadał kierunek rozważań

Trening czyni mistrza

Zestawione ze sobą zdania odnoszą się do tego samego problemu, jednak ujmują go w inny sposób. Wskaż, które z nich są ogólne, a które szczegółowe i ustal, jaką funkcję pełnią.

Problem nr 1

Problem nr 3

Problem nr2

Przekształć podane zdania tak, aby wyrazić ich treść w bardziej ogólny sposób i krócej. Nie zmieniaj sensu wypowiedzeń.

Przykład: Kiedy wreszcie podjąlem decyzję, że wygłoszę referat o Leonardzie da Vinci, Rafaelu Santii Michale Aniele, poczułem niewypowiedzianq ulgę. Przekształcenie:Kiedy już zdecydowałem się na referat o artystach renesansu, ulżyło mi.

Babcia w ramach przygotowań do wieczerzy wigilijnej ulepiła mnóstwo uszek do barszczu, przyrządziła karpia w galarecie, upiekła struclę makową i ugotowała kompot z suszu.

W ostatnich dniach listopada możemy spodziewać się drastycznego spadku temperatury, silnego wiatru i obfitych opadów śniegu - oznajmił z ekranu prezenter pogody.

Przypomnij sobie treść filmu, który ostatnio zrobił na Tobie wrażenie. Wynotuj w punktach wydarzenia istotne dla przebiegu fabuły. Następnie na podstawie sporządzonego planu zaprezentuj swoje streszczenie w klasie.

Przeczytaj fragment tekstu popularnonaukowego, a następnie wykonaj polecenia.

Katarzyna de Lazari-Radek, Lukrowanie doświadczeń Czasami, gdy łapię oddech i przystaję na chwilę, mimo pewnych udręk codzienności myślę, że życie jest dobre albo że mam fajnie. Zdaję sobie sprawę, że jestem szczęśliwa – znajduję w sobie stan psychicznego zadowolenia z życia, z tego, jak się ono toczy. Tak rozumiane szczęście jest wypadkową kilku czynników. Niektóre z nich są od nas niezależne. To, czy odczuwamy wewnętrzne zadowolenie, w sporej mierze zależy od rozwoju mózgu i genów, które wyposażają nas na starcie w pewne psychiczne nastawienie. Jedni są optymistami: otwarci na innych i ufni, wierzą (czasem bezkrytycznie) w swoje możliwości, drudzy są pesymistami: bardziej krytyczni wobec siebie i innych, rzadziej podejmują ryzyko, obawiając się porażki. Do innych czynników od nas niezależnych należą środowisko, w jakim dorastamy, zdarzenia losowe czy procesy związane ze starzeniem się. […]

Nie jesteśmy jednak zdani tylko na czynniki zewnętrzne, nasze szczęście w dużej mierze zależy od nas samych. Psychologia pozytywna powtarza, że szczęście to kwestia wyboru i rzeczywiście wydaje się, że w wielu przypadkach możemy postanowić, że będziemy szczęśliwi, i podjąć działania, które przysporzą nam szczęścia. […] Harvard University podjął najdłużej trwające badania na jednej grupie osób pod kątem ich odczuwanego zadowolenia z życia. Rezultaty są dość oczywiste, ale warto je powtarzać do znudzenia – The Beatles mieli rację: All you need is love. Dla większości z nas kluczem do dobrego życia są bliskie relacje z innymi. Kariera, pieniądze, piękne samochody i wspaniałe ciuchy nic nam nie dadzą, jeśli nie będziemy mieli z kim dzielić radości ich posiadania. Tłumaczy to, dlaczego w rankingu dobrostanu Gallupa z 2014 r. na najwyższym miejscu uplasowały się kraje Ameryki Środkowej: Panama i Kostaryka (przed Danią i Austrią), gdzie relacje rodzinne są szczególnie istotne i gdzie wielopokoleniowa rodzina pozostaje razem. „Przekrój” nr 3 (3558)/17, s. 92

Polecenia do tekstu

01

05

02

06

03

07

04

08

Czynniki, od których zależy odczuwanie szczęścia

Przeanalizuj dokładnie artykuł, a następnie uzupełnij podany wykres.

Dziękuję za uwagę!

Małgorzata Zawichrowska