Trudności w uczeniu i nauczaniu dzieci z niepełnosprawnością intelektu

Trudności w nauczaniu i uczeniu się dzieci z niepełnosprawnością intelektualną

Prezentację przygotowały: Weronika Gutkowska Mariola Bożek

Pojęcie upośledzenia umysłowego (niepełnosprawność intelektualna):

Jest to zaburzenie rozwojowe polegające na znacznym obniżeniu ogólnego poziomu funkcjonowania intelektualnego, któremu towarzyszy deficyt w zakresie zachowań adaptacyjnych (w szczególności niezależności i odpowiedzialności). Nie jest to jednostka chorobowa, lecz zespół objawów towarzyszących wielu chorobom genetycznym (np. zespół Downa), neurologicznym (m.in. mózgowe porażenie dziecięce), metabolicznym, będących następstwem zmian w życiu prenatalnym lub urazów fizycznych doznanych w okresie dzieciństwa. Często termin upośledzenie umysłowe używany jest zamiennie z terminem niedorozwój umysłowy lub niepełnosprawność intelektualna.

Klasyfikacje upośledzeń umysłowych:

Istnieją różne kryteria (np. pedagogiczne, psychologiczne, medyczne, ewolucyjne, społeczne), które wpływają na różnorodność klasyfikacji. Kryterium pedagogiczne bierze pod uwagę możliwości wychowania i nauczania dzieci upośledzonych umysłowo. Dzielimy je na cztery grupy: 1. dzieci niewychowalne, 2. dzieci prawie niewychowalne, 3. dzieci wychowalne, ale niewyuczalne, 4. dzieci wyuczalne (Z. Sękowska 1985).

Najbardziej znaną jest klasyfikacja psychologiczna, która uwzględnia pomiar stopnia rozwoju intelektualnego. Iloraz inteligencji według kryterium psychologicznego stanowi znaczący wskaźnik upośledzenia umysłowego. Nie może on jednak przesądzać o możliwościach dziecka, a powinien być traktowany jako czynnik orientacyjny. Tradycyjna klasyfikacja wyróżnia trzy stopnie upośledzenia umysłowego. Są następujące:1) debilizm, najlżejszy stopień upośledzenia - I.I 50-69, 2) imbecylizm, średni stopień upośledzenia - I.I 20-49, 3) idiotyzm, najcięższa postać upośledzenia - I.I 0-19.

05

Rodzaje niepełnosprawności intelektualnej:

W Polsce dzieci z pogranicza dawniej ociężałe umysłowo, nie są kierowane do szkół specjalnych dla niepełnosprawnych intelektualnie.

Czynniki etiologiczne(wywołujące choroby) upośledzenia umysłowego

Międzynarodowa klasyfikacja chorób wskazuje na następujące przyczyny niedorozwoju umysłowego: - po zakażeniu i zatruciu; - wskutek urazu lub działania czynników fizycznych; - z powodu zaburzeń przemiany materii, wzrostu lub odżywiania; - w wyniku ciężkiej choroby mózgu występującej po urodzeniu np. dziecięce stwardnienie rozległe; - wskutek chorób i zespołów wywołanych przez (nieznane) czynniki działające w życiu płodowym; - wskutek anomalii chromosomalnych; - wskutek wcześniactwa; - lub inne bliżej nieznane. Podstawowe cele kształcenia dzieci niepełnosprawnych intelektualnie zmierzają do optymalnego ich rozwoju i pełnego przystosowania do życia społecznego w granicach indywidualnej wydolności każdej jednostki.

Zaburzenia rozwoju związane z niepełnosprawnością intelektualną:

Nie sposób przedstawić wszystkich zaburzeń rozwoju związanych z niepełnosprawnością intelektualną. Warto jednak zwrócić uwagę na podstawowe ich grupy oraz kilka przykładowych jednostek: Zaburzenia warunkowane genetycznie: - Zespół Downa; - Zespół Angelmana; - Zespół Jacobsen; - Zespół kociego krzyku – Cri du Chat; - Zespół Pataua; - Zespół łamliwego chromosomu X; - Stwardnienie guzowate. Całościowe zaburzenia rozwoju: - Autyzm dziecięcy; - Zespół Retta; - Dziecięce zaburzenia dezintegracyjne; - Zaburzenie hiperkinetyczne z towarzyszącym upośledzeniem umysłowym i ruchami stereotypowymi.

Zaburzenia neurologiczne:- Padaczki; - Mózgowe porażenie dziecięce; -Wady wrodzone mózgu; -Stany po urazach czaszkowo-mózgowych; - Stany po infekcyjnych chorobach centralnego układy nerwowego; - Brak zakrętów kory mózgu; - Wady wrodzone rdzenia kręgowego. Stany po infekcjach okresu prenatalnego: - Embrionopatia poróżyczkowa; - Wrodzone zakażenie wirusem cytomegalii; - Objawowa toksoplazmoza wrodzona. Choroby metaboliczne: - Fenyloketonuria; - Galaktozemia; - Mukopolisacharydoza; - Choroba Niemanna-Picka; - Zespół Taya-Sachsa. Inne: - Fetal Alcohol Syndrome (alkoholowy zespół płodowy); - Zaniedbania środowiskowe.

Charakterystyka ucznia z niepełnosprawnością intelektualną: należy zwrócić uwagę na takie cechy jak:

• myślenie na poziomie konkretno-obrazowym (brak umiejętności myślenia abstrakcyjnego, uogólniania i abstrahowania, wykonywania analizy i syntezy czy łączenia zdobytych wiadomości w spójną całość);
• trudności z opanowaniem pojęć liczbowych i wykonywaniem działań matematycznych;
• słabe myślenie przyczynowo-skutkowe;
• problemy związane z opanowaniem języka;
• obniżony rozwój uczuć wyższych;
• brak stabilności emocjonalnej, częste wahania nastroju, impulsywność, stosowanie agresji;
• obniżony rozwój motoryczny, zauważalna większa męczliwość, obniżona sprawność manualna i grafomotoryczna;
• osłabiony rozwój percepcji wzrokowej i słuchowej;
• obniżenie koncentracji, uwagi oraz trudności z zapamiętywaniem;
• wolne tempo uczenia się i pracy;
• zaburzenia w zakresie orientacji przestrzennej;
• trudności w zakresie wykorzystywania zdobytej wiedzy w praktycznym działaniu;
• nieadekwatna samoocena.

Jak nauczyciel powinien reagować na potrzeby ucznia z niepełnosprawnością intelektualną ?

- okazywać dziecku swoje zainteresowanie, - bazować na czynnościach prostych, znanych i lubianych przez dziecko, -prowadząc zajęcia pracować na konkretach, uczyć teorii w powiązaniu z praktyką, -szukać z dzieckiem porozumienia wszystkimi kanałami komunikacji, - stosować pozytywne wzmocnienia, - stopniować swoje wymagania w stosunku do ucznia, - systematycznie kontrolować wykonywane przez dziecko czynności, - nie eliminować dziecka z zajęć, nie stawiać żadnego kryterium uczestnictwa, - dostosować swoje działania do możliwości i zainteresowań dziecka, - przekazywać krótkie i precyzyjne komunikaty słowne, - pozwalać na wielozmysłowe poznanie przedmiotów, - pamiętać, że agresja nie jest chorobą wynikającą z upośledzenia umysłowego, - każdy przejaw agresji traktować jako sygnał, wołanie o pomoc, - pamiętać, że im bardziej nauczyciel wyciszy dziecko, tym trudniej znaleźć mu będzie źródło problemu, - nie blokować i nie ograniczać dziecka, korzystać z potencjału danej cechy osobowości, - dać dziecku prawo do wyrażania swoich uczuć.

Organizacja otoczenia – stworzenie przyjaznych warunków zewnętrznych:

• organizowanie otoczenia zewnętrznego w taki sposób, aby sprzyjało dobrej orientacji na terenie szkoły i wokół niej (oznaczenie symbolami, fotografiami drzwi do różnych pracowni i gabinetów; mogą to być fotografie lub rysunki przymiotów danej osoby, związane z danym przedmiotem nauczania, wyraźne strzałki kierujące do wyjścia, do szatni, na boisko itp.);
• wyraźne wydzielenie stref w salach lekcyjnych (np. informacyjna, porządkowa, rekreacyjna), umieszczanie etykiet z napisami (ilustracjami, fotografiami), zegar/kalendarz, plan lekcji, odpowiednie pomoce dydaktyczne, podręczna biblioteczka;
• umieszczanie na ławkach wizytówek, które nie tylko ułatwiają zapamiętanie imion kolegów z klasy, ale także znajdowanie własnego miejsca i ćwiczenie czytania globalnego – w przypadku uczniów w młodszym wieku szkolnym przynosi to bardzo dobre efekty;
• przystosowanie miejsca pracy do potrzeb ucznia z niepełnosprawnością.

WSKAZÓWKI DO PRACY Z DZIECKIEM O OBNIŻONYCH MOŻLIWOŚCIACH INTELEKTUALNYCH

Organizując pracę z dzieckiem o obniżonej sprawności intelektualnej nauczyciel powinien pamiętać o realizacji pewnych konkretnych zadań, które obejmują: - stymulowanie ogólnego rozwoju dziecka; - wyrównywanie dysharmonii rozwojowych, korygowanie zaburzonych funkcji, a tym samym ułatwienie dziecku opanowania umiejętności czytania i pisania; - ułatwienie dziecku opanowania tych wiadomości, umiejętności, które są przewidziane programem nauczania; - zapobieganie powstawaniu wtórnych zaburzeń emocjonalnych w zachowaniu; - wyrobienie u dzieci ty cech osobowości, które warunkują dalsze samodzielne funkcjonowanie w systemie szkolnym; - rozbudzanie zainteresowań i wyrobienie właściwej motywacji do nauki.

W indywidualnej pracy rewalidacyjnej nauczyciel powinien pamiętać o przestrzeganiu:

• indywidualizacji środków i metod oddziaływania rewalidacyjnego;
• powolnego opanowania trudności w opanowywaniu technik szkolnych uwzględniając złożoność procesu czytania i pisania oraz wyuczalność dziecka;
• korekcji zaburzeń, ćwiczenie funkcji psychofizycznych najgłębiej zaburzonych i najsłabiej opanowanych umiejętności;
• kompensacji zaburzeń - łączenie ćwiczeń funkcji zaburzonych z ćwiczeniami funkcji niezaburzonych;
• systematyczności i ciągłości oddziaływania.

Każdy uczeń, niezależnie od ograniczeń, jest w stanie rozwijać różne formy aktywności własnej na miarę swoich możliwości. Aktywizowanie odbywa się podczas zajęć:- ruchowych, - rytmicznych, - muzycznych, -plastycznych, - praktyczno-technicznych, - teatralnych, - gier i zabaw ruchowych. Ważne jest stworzenie w placówce i w klasie takich warunków, które będą umożliwiały rozwój dziecka z niepełnosprawnością intelektualną. Podstawowym warunkiem efektywnej pracy jest natomiast nawiązanie pozytywnego kontaktu emocjonalnego nauczycieli z uczniem oraz stworzenie przyjaznego klimatu społecznego w klasie.

Ćwiczenia do indywidualnej pracy z dzieckiem powinny być różnorodne i obejmować wszystkie sfery psychofizyczne:

• ćwiczenia sprawności ruchowej i orientacji przestrzennej, koordynacji wzrokowo -słuchowo- ruchowej, sprawności manualnej jako przygotowanie do nauki pisania;
• ćwiczenia analizy i syntezy wzrokowej, pamięci wzrokowej, orientacji wzrokowo- przestrzennej na materiale konkretnym i literowym;
• ćwiczenia percepcji słuchowej, analizy słuchowej, pamięci słuchowej, koordynacji słuchowej i orientacji czasowo- przestrzennej;
• -ćwiczenia analizy i syntezy wzrokowej i słuchowej oparte na materiale literowym/ ćwiczenia w czytaniu i pisaniu;
• kształtowanie pojęć matematycznych.

Sprawdzanie wiedzy:

• przygotowywanie dla uczniów sprawdzianów o niższym stopniu trudności, akcentujących umiejętności praktyczne;
• zindywidualizowanie sposobu i kryteriów oceniania ucznia;
• stworzenie i stosowanie systemu oceniania wspierającego w rozwoju wszystkich uczniów;
• indywidualne podejście do każdego ucznia zamiast porównywania go z innymi;
• przyglądanie się postępom, a nie wyłącznie efektom;
• branie pod uwagę możliwości ucznia, jego ograniczeń, zainteresowań, właściwego dla niego tempa pracy;

• postrzeganie konkretnego ucznia bez presji wymogów programowych, z założeniem, że obowiązująca jest podstawa programowa, a nie – często nader ambitne – wybrane przez nauczycieli programy nauczania.

Uczniowie z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim, umiarkowanym lub znacznym, mają możliwość pobierania nauki we wszystkich typach szkół, a więc i w szkołach ogólnodostępnych. Zalecenia co do formy kształcenia zapisane w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego są tylko sugestią. Decyzja o wyborze placówki należy do rodziców ucznia. Dla tych uczniów- tak jak i dla innych niepełnosprawnych posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego- zespół pracujących z nimi nauczycieli i specjalistów opracowuje indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny. Program ten stanowi podstawę indywidualizowania procesu kształcenia i dostosowania go do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz posiadanych predyspozycji psychofizycznych niepełnosprawnego ucznia. Dostosowanie to powinno dotyczyć specyfiki funkcjonowania dziecka tak w sferze poznawczej, jak i emocjonalnej, społecznej oraz fizyczno-ruchowej.

Bibliografia

Olechowska A., Specjalne potrzeby edukacyjne, Warszawa 2016, PWN.

Sowa J., Wojciechowski F. Proces rehabilitacji w kontekście edukacyjnym. Rzeszów 2001. Wydawnictwo Oświatowe FOSZE

Wyczesany J., Pedagogika upośledzonych umysłowo Kraków 2002., Wydawnictwo IMPLUS.

Jolanta Rafał-Łuniewska Wskazania do pracy z uczniem z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim, umiarkowanym, znacznym i głębokim.

Lorem ipsum 04

Dziękujemy za uwagę