Prezentacja

Motyw aniołów, diabłów i zjaw w literaturze

Anioły, diabły, zjawy i inne istoty wywodzące się ze świata niematerialnego są silnie zakorzenione w każdej kulturze. Dla jednych stanowią element artystycznej kreacji, a dla innych stanowią nieodłączną i istniejącą równoległe do ludzkiego świata część rzeczywistości.

"Pieśń o Rolandzie" motyw anioła

"Pieśń o Rolandzie” to utwór anonimowy, najsłynniejszy i najstarszy francuski epos rycerski z gatunku pieśni o czynach bohaterskich, przedstawia wyprawę króla Franków, Karola Wielkiego, do Hiszpanii w 778 roku. Z wydarzeniami wojennymi wiążą się wydarzenia fantastyczne, baśniowe, gdzie ważną rolę odgrywają aniołowie. Śmierci Rolanda towarzyszy niesamowite wydarzenie – przybywają do niego wysłannicy Boga z archaniołem Gabrielem na czele. Właśnie Gabriel bierze od niego rękawicę, którą rycerz ofiarowuje Bogu. Trzej aniołowie: Cherubin, Michał i Gabriel biorą Rolanda do nieba w uroczystej procesji, a następnie składają jego duszę przed Bogiem. W utworze Gabriel opiekuje się również Karolem Wielkim, zsyła mu sny dotyczące bitwy i wspomaga go w walkach.

"Karol śpi jak człowiek, którego gryzie cierpienie. Bóg zesłał mu świętego Gabriela; jemu polecił, aby strzegł cesarza. Anioł stoi całą noc w jego głowach. Widzeniem ukazuje mu bitwę, jaką mu wydadzą. Ukazuje mu ją złowróżbnymi znaki."

"Bierze róg, iżby mu nikt nie robił wyrzutu, i drugą ręką swój miecz zwany Durendalem. Nieco dalej niż na strzelanie z kuszy idzie ku Hiszpanii przez pole. Wstępuje na wzgórek. Tam, pod pięknym drzewem, są cztery głazy z marmuru. Na zielonej trawie upada na wznak (…) Hrabia Roland leży pod sosną. Ku Hiszpanii obrócił twarz. (…) Ofiarował Bogu swą prawą rękawicę, święty Gabriel wziął ją z jego dłoni. Opuścił głowę na ramię; doszedł, ze złożonymi rękami, swego końca. Bóg zsyła mu swego anioła Cherubina i świętego Michała opiekuna; z nimi przyszedł i święty Gabriel, Niosą duszę hrabiego do raju"

Ważne cytaty

"...Karol chwieje się, omal nie upadł. Ale Bóg nie chce, aby go zabito ani zwyciężono! Święty Gabriel wrócił doń i pyta: „Wielki Królu, co czynisz?”.

"Kordian" Juliusz Słowacki motyw diabła

W Przygotowaniu (w didaskaliach) czytamy: „Szatan zlatuje w postaci pięknego anioła” i „dziesięć tysięcy szatanów spada”. W dalszej części autor przypomina, iż szatan był niegdyś tworem Boga i jego poddanym, lecz zbuntował się przeciwko władzy Boskiej i oddalił od Najwyższego. Od tamtej pory utożsamia zło i bunt. W Przygotowaniu diabły występują w większej ilości i noszą różne imiona: Szatan (jako Szatan), Mefistofel, Gehenna i Astarot. Ponadto to one, a nie tylko Bóg, biorą udział w kreowaniu rzeczywistości, zwłaszcza tej, która później objawi swoje krwawe oblicze. Czarci tworzą „złych ludzi” - przywódców powstania listopadowego i wodzą człowieka na pokuszenie – Kordiana, który usiłuje zabić cara. W drodze do królewskiej komnaty Kordian napotyka Szatana, w szpitalu wariatów pojawia się anonimowy Doktor ukazujący opętanemu manią wolności i poświecenia buntownikowi bezsens jednostkowej ofiary. Płaci dozorcy szpitala płonącym dukatem, rozmawia z obłąkanym, po czym znika. Prawdopodobnie jest tylko tworem wyobraźni bohatera oraz wyrzutem jego nadwerężonego sumienia.

"Makbet" Williama Szekspiramotyw zjaw

William Szekspir stworzył świat, w którym przeplatają się rzeczywistość z fantastyką. Na wybory tytułowego Makbeta wpływ mają trzy Czarownice. Odtąd gnany żadzą władzy nie może zaznać spokoju. Popełniona zbrodnia i wyrzuty sumienia odbierają mu sen. Widziadła zamordowanych oraz tajemnicze głosy wieszczą królowi nadchodzącą zgubę. Lady Makbet widzi wciąż na swoich rękach krew, a Makbetowi ukazuje się podczas uczty duch zamordowanego przyjaciela Banka.

WNIOSKI

• Postaci aniołów, duchów i zjaw są odzwierciedleniem ludzkich stanów emocjonalnych, obaw, pragnień – należy się skupić na tym, jak poszczególne postaci nie z tego świata symbolizują nastroje, lęki poszczególnych bohaterów.

• Pisarze świadomie wykorzystują istnienie w ludzkiej świadomości istot i zjawisk fantastycznych – najważniejsze będzie ukazanie celowego wykorzystania motywu aniołów, duchów i zjaw przez autora

• Istoty pozaziemskie stanowią najczęściej symbole, lecz czasem też są równoprawnymi bohaterami utworów w zależności od funkcji jaką pełnią w utworze

Martyna Piotrowicz