Gady - kręgowce pierwotnie lądowe

kręgowce

GADY

- kręgowce pierwotnie lądowe

start

Spis treści

układ szkieletowy

CECHY KRĘGOWCÓW

narządy zmysłów

ŚRODOWISKO ŻYCIA

oddychanie

gady ogólnie

odżywianie

przystosowania do trybu życia

rozmnażanie i rozwój

zmiennocieplność

gady jako owodniowce

budowa zewnętrzna i wewnętrzna

błony płodowe

budowa zewnętrzna

opieka nad potomstwem

podsumowanie

Cechy kręgowców

krótkie przypomnienie

• Charakterystyczną cechą kręgowców jest obecność kręgosłupa zbudowanego z chrzęstnych lub kostnych elementów zwanych kręgami

ŚRODOWISKO ŻYCIA GADÓW

Gady to typowo lądowe kręgowce, które uniezależniły się od środowiska wodnego. Występują głównie w klimacie tropikalnym i subtropikalnym. Zamieszkują wiele środowisk i prowadzą zróżnicowany tryb życia (m.in. wylegują się w słońcu, zagrzebują w ziemi, chodzą po drzewach).

Gady

ogólna charakterystyka

• Gady zamieszkują wszystkie kontynenty z wyjątkiem Antarktydy.
• Są zwierzętami wybitnie ciepłolubnymi, zdolnymi do przeżycia nawet w gorącym pustynnym klimacie.
• Podobnie jak ryby i płazy należą do zwierząt zmiennocieplnych, dlatego całoroczną aktywność wykazują jedynie w klimacie gorącym.
• W umiarkowanym klimacie są aktywne tylko przez ciepłą część roku.
• W okresie zimowym zapadają w stan odrętwienia.

Przystosowania gadów do życia na lądzie

Przystosowania do lądowego trybu życia

• Sucha skóra pokryta wytworami naskórka (łuskami), chroniąca przed utratą wod
• Podparcie tułowia kończynami, co usprawnia poruszanie się
• Klata piersiowa i mięśnie międzyżebrowe zwiększające efektywność wentylacji
• Płuca o gąbczastej budowie zapewniające wydajną wymianę gazową
• Serce z niepełną przegrodą komory , ograniczające mieszanie się krwi, co zwiększa wydajność transportu substancji odżywczych i gazów oddechowych
• Nerki ostateczne i wydalanie kwasu moczowego zapewniające oszczędną gospodarkę wodną
• Czaszka połączona z kręgosłupem ruchomo, co zapewnia lepszą orientację w terenie
• Oko zaopatrzone w powieki , które usuwają zanieczyszczenia z jego powierzchni oraz rozprowadzają łzy
• Błony płodowe zapewniające zarodkowi środowisko wodne, chroniące przed czynnikami zewnętrznymi i pośredniczące w dostarczaniu substancji odżywczych

Zmiennocieplność

definicja oraz charakterystyka

• właściwość fizjologiczna organizmu bezkręgowców i niektórych kręgowców (ryb, płazów, gadów), charakteryzująca się zmianą jego temperatury ciała w zależności od temperatury otoczenia
• zwierzęta zmiennocieplne odznaczają się znacznym wahaniem intensywności przemiany materii, której przebieg zależy od aktualnej temperatury ciała, stąd dla osiągnięcia jej optymalnego poziomu dla przebiegu procesów życiowych posługują się odpowiednimi formami zachowania, jak wybór środowiska termicznego

Budowa zewnętrzna i wewnętrzna gadów

Budowa zewnętrzna

charakterystyka

Mają wiele cech przystosowujących je do życia na lądzie. Ich ciało pokryte jest suchą, grubą skórą, w której występują rogowe łuski i tarczki. Dzięki odpowiedniej budowie kończyn gady mogą poruszać się na lądzie znacznie sprawniej niż płazy

+info

Układ szkieletowy gadów

Budowa szkieletu gadów

Gady mają bardzo mocny szkielet. Czaszka jest masywna i zawiera niewiele części chrzęstnych. Charakterystyczne stawy kości szczęki żuchwy pozwalają gadom na połykanie w całości ofiar o znacznie większych rozmiarach niż szerokość ich głowy. Odmienne niż większości kręgowców połączenie pomiędzy głową a tułowiem, umożliwia bardzo dużą ruchomość głowy. Żebra tworzą klatkę piersiową, która pełni funkcję ochronną, a także współuczestniczy w wentylacji płuc. Kończyny gadów są bardziej podwinięte pod tułów, co umożliwia szybkie poruszanie się. Niektóre gady nie posiadają kończyn.

Narządy zmysłów

charakterystyka

• Oczy – gady, za wyjątkiem węży, mają dobry wzrok. Ich oczy zaopatrzone są w trzy powieki. Trzecia, pełni funkcję ochronną, usuwając zanieczyszczenia.
• Narząd słuchu i równowagi – jest słabo rozwinięty, zwłaszcza u żółwi i węży. Węże są zupełnie głuche, jednak doskonale wyczuwają drgania. Pozostałe gady słyszą dość dobrze.
• Narząd węchu - jest dobrze rozwinięty. Ponadto, u wielu gadów, funkcjonuje narząd Jacobsona, wrażliwy na bodźce chemiczne i wykorzystywany do tropienia ofiar.
• Termoreceptory – to zmysły wrażliwe na promieniowanie cieplne. Pozwalają gadom podążać za cieplnym śladem ofiary.

Oddychanie gadów

jak oddychają gady?

W oddychaniu gadów nie bierze udziału skóra. Gady oddychają za pomocą płuc, które są ich jedynym narządem oddechowym. Mają dużą powierzchnię wymiany gazowej, dlatego też zapewniają sprawne usuwanie dwutlenku węgla i dostarczają odpowiednią ilość tlenu

+info

Odżywianie gadów

Co jedzą gady?

Większość gadów jest drapieżnikami. Zwykle żywią się owadami i małymi ssakami. Krokodyle, duże jaszczurki i niektóre duże węże potrafią polować na większe zwierzęta, głównie ssaki. Nie umieją żuć, dlatego trawienie połkniętej zdobyczy zajmuje im wiele dni, a nawet tygodni. Przed polowaniem, by zapewnić sprawność zmarzniętym w nocy mięśniom, wylegują się na rozgrzanych kamieniach. Dopiero gdy się ogrzeją, mogą aktywnie poszukiwać pokarmu.Niektóre żółwie i jaszczurki żywią się roślinami.

Info

Rozmnażanie i rozwój

krótka charakterystyka

• Większość gadów jest jajorodna
• U wszystkich gatunków występuje zapłodnienie wewnętrzne, poprzedzone umieszczeniem plemników przez samca w ciele samicy
• Są rozdzielnopłciowe
• Samice składają zawsze jaja na lądzie, w miejscach dobrze nasłonecznionych i ustronnych
• W ich rozwoju nie występuje postać larwalna
• Młode jest podobne do osobników dorosłych i praktycznie od początku samodzielne
• Większość z nich charakteryzuje się dymorfizmem płciowym

Rozmnażanie i rozwój

ZAPŁODNIENIE WEWNĘTRZNE

DYMORFIZM PŁCIOWY

JAJORODNOŚĆ

rodzaj dymorfizmu przejawiający się różnicami w morfologii (budowie zewnętrznej i wewnętrznej) samicy i samca jednego gatunku

forma rozrodu zwierząt polegająca na rozwoju zarodkowym poza organizmem samicy, wewnątrz jaja otoczonego błonami jajowymi lub skorupą

następuje, gdy do połączenia gamet dochodzi wewnątrz ciała danego organizmu. Proces ten zachodzi zwykle podczas kopulacji osobników dwojga płci, gdy samiec, za pośrednictwem narządu kopulacyjnego, umieszcza nasienie (w którego skład wchodzą plemniki) w drogach rodnych samicy

Rozmnażanie i rozwój

jajożyworodność

rozdzielnopłciowość

• Odmiana żyworodności polegająca na tym, że po zapłodnieniu wewnętrznym zarodki pozostają w błonach jajowych wewnątrz organizmu matki, odżywiają się żółtkiem i zachowują całkowitą autonomię podczas rozwoju
• Młode uwalniają się z błon jajowych bezpośrednio przed złożeniem jaj, w trakcie lub zaraz po ich złożeniu przez samicę

• Posiadają gonady wyłącznie jednego rodzaju (tylko męskie albo tylko żeńskie)
• Posiadają parzyste gonady, które uchodzą do kloaki
• Układ rozrodczy żeński składa się jajników i jajowodów, a układ rozrodczy męski z parzystych jąder, najądrzy i nasieniowodów
• Ponadto samce posiadają wynicowane z kloaki prącie

Gady jako owodniowce

Błony płodowe

• Owodniowce są to kręgowce przechodzące rozwój zarodkowy w błonach płodowych, w jajach złożonych na lądzie lub rozwijających się w organizmie matki
• Gady są pierwszymi spośród kręgowców, u których wytworzyły się błony płodowe
• Do owodniowców zaliczamy: gady, ptaki, ssaki
• Błony płodowe są to błony otaczające płód
• Błony płodowe dzielą się na: owodnię, omocznię, kosmówkę i pęcherzyk żółtkowy

BŁONY PŁODOWE

OMOCZNIA

KOSMÓWKA

OWODNIA

• tworzy mikrośrodowisko dla zarodka
• ponieważ jest wypełniona płynem zabezpiecza przed urazami mechanicznymi i wyschnięciem (pełni więc funkcję ochronną)

• magazynuje szkodliwe produkty przemiany materii (głównie kwas moczowy)
• jest ukrwiona, dlatego uczestniczy w wymianie gazowej
• w późniejszym okresie jest z niej także resorbowana woda dla zarodka

• jest to zewnętrzna błona osłaniająca zarodek
• pobiera wodę, a w późniejszym okresie (gdy jest silnie unaczyniona) uczestniczy także w wymania gazowej pomiędzy zarodkiem a powietrzem przenikającym przez pory

Info

Opieka nad potomstwem

Ogólna charakterystyka

• Młode są na ogół samodzielne, dlatego u gadów rzadko występuje opieka nad potomstwem.
• Niektóre jaszczurki pomagają młodym opuścić jaja, a potem dokarmiają je przez jakiś czas.
• Krokodyle z kolei po wykluciu młodych przenoszą je w pysku do wody, gdzie początkowo otaczają je opieką.

Najistotniejsze informacje

Podsumowanie

• Gady są doskonale przystosowane do życia na lądzie.
• Gady są organizmami zmiennocieplnymi, żyjącymi na wszystkich kontynentach poza Antarktydą.
• Skóra gadów jest sucha, silnie zrogowaciała, pokryta łuskami lub tarczkami, nieprzepuszczalna dla wody.
• Wymiana gazowa u gadów zachodzi przez płuca.
• Większość gadów jest jajorodna, występuje u nich zapłodnienie wewnętrzne.
• Gady składają jaja na lądzie. Rozwijający się w nich zarodek otoczony jest błonami płodowymi, które zapewniają mu optymalne warunki rozwoju.
• Do obecnie żyjących gadów zaliczamy jaszczurki, węże, krokodyle i żółwie.

Filmik edukacyjny