Klasa I 6.2. Wyprawy krzyżowe

Rekapitulacja wtórna

https://play.kahoot.it/v2/?quizId=75e7799b-3ebd-413e-a3a4-4394bb7816d5

Krucjaty 1096- 1291

Pogorszenie się relacji między Kościołem zachodnim i wschodnim przypadło na czas gdy Cesarstwo Bizantyjskie musiało się zmierzyć z nowym zagrożeniem. Ekspansja Turków miała istotny wpływ na życie chrześcijan, ponieważ odcinała drogę do najświętszych miejsc ich religii: Grobu Pańskiego, Kalwarii w Jerozolimie. Co mogli zrobić wyznawcy chrześcijaństwa w tej sytuacji? Do jakich skutków doprowadziło spotkanie dwóch cywilizacji?

Czym właściwie były Krucjaty? (burza mózgów)

• słowa “krucjaty” nie używali krzyżowcy, nazwa ta została stworzona dopiero później od łac. słowa crux -krzyż.

• krucjaty - wyprawy, pielgrzymki zbrojne mające na celu obronę świata chrześcijańskiego i Kościoła przed jego wrogami, niewiernymi

Przyczyny krucjat (ogromnego przedsięwzięcia) :

• sytuacja politycza ówczesnego świata

1. ekspansja islamu była tak szybka, że po niecałych 400 latach od jego powstania, Europa musiała spodziewać się ataku w swoim centrum.

Terytorium muzułmańskie (również zielone) w wieku XI, zaraz przed rozpoczęciem pierwszej Krucjaty, domena publiczna

Poniższa mapa zielonym kolorem pokazuje terytorium opanowane przez muzułmanów w VII wieku (nałożone na dzisiejszy stan granic), domena publiczna

• chęć wyzwolenia chrześcijan spod jarzma islamu

1. podbite przez muzułmanów kraje chrześcijańskie domagały się pomocy od Europejczyków
2. chrześcijanie w Jerozolimie i Palestynie (na terenach zajętych przez muzułmanów) pod rządami islamu nie mieli łatwego życia, byli obywatelami II kategorii
3. musieli płacić dodatkowe podatki z powodu swojej wiary, co w praktyce oznaczało wykorzystywanie, grabież i nieludzkie traktowanie tych, którzy nie przeszli na Islam

• dechrystanizacja ludności zamieszkującej tereny podbite przez muzułmanów

1. konfiskowano majątki kościelne, palono krzyże i kościoły
2. w 1009 r. zburzono Bazylikę Świętego Grobu
3. do 1014 r. muzułmanie złupili lub spalili około 30 tys. kościołów, wielu chrześcijan w obawie o życie pozorowało przejście na islam

• zagrożenie ze strony Turków Seldżuckich

1. w XI w. Arabów zastąpili Turcy Seldżuccy, którzy wdarli się do Azji Mniejszej- najbogatszego i najludniejszego regionu Bizancjum - prawie cała Azja Mniejsza w rękach muzułmanów
2. zdobyli Bagdad w 1055r.- stolicę kalifów,
3. opanowali Palestynę i Jerozolimę w 1072r.,
4. zaatakowali Bizancjum
5. 1071r. pod Manzikertem klęska wojsk bizantyjskich z Seldżukami, droga do dalszego podboju stała otworem
6. droga lądowa umożliwiająca pielgrzymki na Bliski Wschód po sukcesach Turków stała się jeszcze bardziej niebezpieczna
7. najeźdźcy mordowali i bezlitośnie łupili pielgrzymów, a pobierane od nich w Palestynie opłaty kolosalnie wzrosły

• Bizancjum nie miało sił, by samodzielnie odbić Azję Mniejszą - cesarz Aleksy prosi o pomoc wojskową papieża Urbana II
• walka o dominium mundi od 1075r.
• 1095 synod w Clermont we Francji- papież Urban II wzywa do udzielenia wsparcia chrześcijanom ze Wschodu (schizma wschodnia 1054-podział na katolików i prawosławnych)

Synod- zjazd dostojników kościelnych, w celu omówienia jakichś problemów

Jakie były korzyści z udziału? (tekst źródłowy)

Mowa papieża Urbana II na synodzie w Clermont -1095r.

"Jest koniecznością, abyście niezwłocznie podążyli z pomocą waszym braciom zamieszkującym na Wschodzie i potrzebującym waszej, niejednokrotnie obiecywanej im pomocy. Na nich zwalili się bowiem Turcy. Zajmując coraz dalsze ziemie tychże chrześcijan, uzyskali nad nimi przewagę, niejednokrotnie rozbijając ich w walce, wielu zabili lub wzięli do niewoli, kościoły porozbijali, a imperium spustoszyli. Dlatego zwracam się z pokorną prośbą, nie ja, lecz Pan, abyście wy, głosiciele Chrystusowi, pomogli wschodnim chrześcijanom i wypędzili z granic chrześcijańskiego świata ludzi tego niecnego rodzaju. Wszystkim idącym tam, w wypadku ich zgonu na lądzie czy morzu lub w boju z poganami, od tej chwili odpuszczone będą grzechy. Te przyrzeczenia idącym daję ja, jako upoważniony przez Boga". Praca z tekstem 1. Do czego wzywa papież swych słuchaczy? Jaki powód tego wezwania podaje? 2. Co obiecuje tym, którzy go posłuchają?

Krzyżowcy - przywileje w sferze duchowej i materialnej:

• obietnica odpuszczenia grzechów i życia wiecznego
• nie wolno było aresztować i więzić krzyzowców
• kościelne obiekty miały obowiązek goszczenia krzyżowców za darmo i wsparcia w drodze do celu
• uczestnik wyprawy był wolny od podatków i myta

Wyprawa ludowa

Piotr Pustelnik prowadzi krzyżowców podczas pierwszej wyprawy. Ilustracja z manuskryptu, domena publiczna

• wyprawa ludowa złożona z: chłopów, biedoty, ludzi z marginesu, zubożałych rycerzy z pn. i wsch. Francji ok. 40 tys. osób
• na jej czele stanął Piotr Pustelnik
• nie zdawali sobie z ilości km, ile mają do przebycia = problemy z zaopatrzeniem = pogromy Żydów w miastach, które mijali (Żydzi uznawani za wrogów Chrystusa)
• pierwsi krzyżowcy, którzy dotarli do Azji polegli w walce z Turkami

Masakra żydów w 1096 przez krzyżowców podczas pierwszej krucjaty. 1250, miniatura, Biblia Francuska, domena publiczna

Pierwsza krucjata 1096-1099 (spójrz na infografikę na str. 234-235)

• Kto brał udział?

Rycerze z Francji, Normandii i Sycylii, -konni, piesi

• Dlaczego brano chętnie udział?

Uczucia religijne, chęć przeżycia egzotycznej przygody, zdobycie łupów

• Kto dowodził krucjata?

Dowództwo Gotfryd de Bouillon [bują]

• Jak to wyglądało ze strony organizacyjnej?

Prowadzone z różnych stron oddziały Krzyżowców połączyły się z wojskami bizantyjskimi pod Konstantynopolem

• Czy dobrze się współpracowało?

Nie, obie strony traktowały się z nieufnością - Bizantyjczycy uważali "Franków" za barbarzyńców, ci podejrzewali Greków o zdradę

• Czy udało się mimo wszystko razem "pracować"?

Tak, przy pomocy floty cesarza i Wenecjan przeprawili się do Azji i pokonali Turków

• Dlaczego pokonali Turków?

Turcy byli zaskoczeni rozmiarami ekspedycji

Ekspozycja mieczy datowanych na okres pierwszej krucjaty, domena publiczna

• Jak wyglądała kampania?

Rycerstwo przemierzyło Azję Mniejszą i wkroczyło do Syrii, później Palestyny i zdobyło kolejne punkty oporu

• A kiedy stanęli pod Jerozolimą?

15 lipca 1099r. i ją zdobyli pomimo wyczerpania poprzednimi walkami

• Czy łatwo im to poszło?

Nie do końca, gdyż początkowo krzyżowców ograniczał brak drewna potrzebny do budowy maszyn oblężniczych, ale poświęcono na ten cel statki, którymi krzyżowcy przybyli. Zbudowali wieżę oblężniczą, którą 15 lipca udało się dopchnąć pod mury Jerozolimy i z jej szczytu wedrzeć na mury a potem do miasta

• Co zrobiono z mieszkańcami Jerozolimy?

Wymordowano, a ich mienie rozgrabiono

• I co dalej?

Na terenach, które opanowali krzyżowcy ustanowiono Królestwo Jerozolimy na czele z Gotfrydem, który przybrał przydomek "obrońca Grobu Świętego". Gotfryd zmarł jednak w 1100 roku.

• Kto panował po Gotfrydzie?

Brat Baldwin, który ogłosił się Królem Jerozolimskim

• Jak zorganizowano życie w nowym państwie?

Wg zachodnioeuropejskich wzorców lennych, podlegały mu mniejsze władztwa- hrabstwo Edessy, księstwo Antiochii i hrabstwo Trypolisu.

Krzyżowcy, pijani zwycięstwem odniesionym po tylu udrękach, rozbiegli się po ulicach, wdzierali się do domów i meczetów, zabijając każdego, kto wpadł im w ręce, nie wyłączając kobiet i dzieci. Masakra ta trwała całe popołudnie i całą noc.

Oblężenie Jerozolimy 1099, materiały Nowa Era.

W tych miejscach mury zostały zdobyte i krzyżowcy wtargnęli do Świętego Miasta, domena publiczna

Zadanie: Proszę zwrócić uwagę na nazwy zakonów jakie padają w słuchowisku.

https://www.youtube.com/watch?v=N5E97W9bOrM&t=8s (6:20)

Powstanie zakonów rycerskich

• Co to to są zakony rycerskie?

Rycerze, którzy wstępowali do zakonu składali śluby zakonne (ubóstwa, czystości i posłuszeństwa) + walkę z niewiernymi; wkrótce, gdy zakony te stały się znane, zamożne i silne liczebnie, zaczęły odgrywać sztandarową rolę w armii Królestwa Jerozolimskiego

• troska o pielgrzymów zmierzających do Grobu Świętego - zapewnienie im bezpiecznej podróży i pobytu (zakony prowadziły też dla nich szpital).
• nowopowstałe państwa krzyżowców były małe, słabe i zagrożone atakami muzułmanów, którzy mieli przewagę liczebną i uważali, że chronią swej ziemi
• niechęć uczestników krucjat do pozostania na Bliskim Wschodzie (Europejczycy nie radzili sobie z klimatem i lokalnymi chorobami) i powróciło w rodzinne strony, konieczny był zatem napływ posiłków z Europy, aby walczyć z niewiernymi w obronie wiary
• rycerze zgrupowani w zakonach doskonalili się w rzemiośle wojennym
• na czele zakonu stał wielki mistrz
• wojskowa dyscyplina
• wielcy mistrzowie stali się niezależnymi graczamni politycznymi, gdyż zakony cieszyły się popularnością i nadawano im posiadłości ziemskie
• wpłynęły na rozwój etosu rycerskiego

przyczyny powstania zakonów

cechy charakterystyczne zakonów

Zadanie: Przeczytaj w podręczniku na str. 236-237 Powstanie zakonów rycerskich. Następnie zrób ćwiczenie -dopasuj informacje do konkretnego zakonu.

https://learningapps.org/display?v=p4y403vqa21

Krzyżacy

Joannici

Templariusze

W piątek 13 października 1307 r. rozpoczęto akcję aresztowania templariuszy - stąd właśnie wziął się przesąd...

13 PIĄTEK - czemu ta data jest określana mianem pechowej?

Palestyna od 1147r. (po II krucjacie), już bez hrabstwa Edessy

Kolejne krucjaty

Państwa Krzyżowców na Bliskim Wschodzie, domena publiczna

Tyr

• 1147 – 1149 – II krucjata – bezpośrednią przyczyną wyprawy był upadek hrabstwa Edessy.
• Wzięli w niej udział rycerze z Francji pod wodzą Ludwika VII i z Niemiec pod wodzą Konrada III. Wyprawa zakończyła się całkowitą klęską krzyżowców przez nieporozumienie między władcami

W następnych latach zmiany w swiecie islamu: władzę w Egipcie objął Salladyn- zjednoczył on Arabów i Turków. W 1187r. rozbił siły krzyżowców, zdobyły Jerozolimę.

Rusza III wyprawa krzyżowa

Multiteka Nowa Era

• 1189 – 1192 – III krucjata – kieruje nią cesarz Ferdynand Barbarossa (Niemcy) oraz król angielski Ryszard Lwie Serce i król francuski Filip II August.
• W rękach krzyżowców pozostał Tyr, Trypolis i Antiochia. Mimo licznych zwycięstw nie udało się odbić Jerozolimy.

W 1192 r. Ryszard Lwie Serce zawarł rozejm z Saladynem. W rękach krzyżowców pozostało wybrzeże od Askalonu do Akki.

niezadowolenie z wyniku III wyprawy, rusza IV wyprawa 1202-1204

1202 – 1204 – IV krucjata – Krzyżowcy chcieli opanować Egipt. Transport morski miały zapewnić miasta włoskie: Genua, Piza i Wenecja. W zamian za to krzyżowcy zdobyli chrześcijańskie miasto Zara w Dalmacji (1202). Krzyżowcy nie dotarli do Egiptu, uderzyli na Konstantynopol w 1204r. na prośbę Izaaka II Angelosa (rywalizował on o tron cesarski i został zdetronizowany)i go zdobyli - na miejscu Cesarstwa Bizantyjskiego utworzyli Cesarstwo Łacińskie, a następnie oddali miasto w jego ręce.

uczestnicy wyprawy zostali potępieni przez papieża Innocentego III; taki przebieg krucjaty przyczynił się do upadku idei krucjat

1229 cesarz Fryderyk II na krótko odzyskał Jerozolimę

nie zmienia to losu państw chrześcijańskich w Ziemi Świętej

1291 -pada ostatnia twierdza Akka

• 1212 – krucjata dziecięca – została podjęta przez dzieci, które chciały wyzwolić Grób Pański z rąk niewiernych. Dzieci te doszły do Marsylii lub Brundisi we Włoszech. Olbrzymia ich część zmarła lub została sprzedana w niewolę.

Zadanie: Skutki krucjat.

https://learningapps.org/display?v=pjqcqvirc21

Skutki wypraw krzyżowych

• rozwój żeglugi morskiej spowodowany zapewnieniem stałego połączenia między Europą i Jerozolimą
• rozwój handlu lewantyńskiego -(Lewant czyli Bliski Wschód) szczególną rolę odegrały w nim miasta włoskie Wenecja i Genua
• rozwój instytucji bankowych i kredytu, które ułatwiły finansowanie podróży
• rozwój etosu rycerskiego-idea walki za wiarę zespoliła poczucie wspólnoty stanu rycerskiego
• rozwój horyzontów myślowych Europejczyków, którzy spotkali się z innymi kulturami
• odkrycie wielu zapomnianych dzieł z epoki starozytności, które przetrwały w krajach arabskich - pod wpływem arabskim zaczęła się rozwijać matematyka, medycyna, astronomia, fizyka, architektura, sztuka
• powstanie zakonów rycerskich: joannitów (1154) , templariuszy (1118), krzyżaków (1191)
• upadek potęgi i znaczenia Cesarstwa Bizantyjskiego (ostatecznie Cesarstwo Bizantyjskie upadło w 1453 r.)
• wprowadzenie do jadłospisu europejskiego przypraw wschodnich: goździków, gałki muszkatołowej, cynamonu; oraz owoców: rodzynek, fig,
• wprowadzenie do użytku materiałów: jedwabiu, muślinu, brokatu, welwetu

• nowe towary w Europie

Potęgę atakującego Islamu

• Krzyżowcy odpowiadali za masowe mordy na muzułmanach (nawet chrześcijańscy kronikarze bywali przerażeni okrucieństwem, z jakim obchodzono się z muzułmanami)
• dla muzułamnów krzyżowcy i wyprawy krzyżowe to symbole nieludzkiego zachowania zachodnich chrześcijan
• zapomina się, że porównywalnym okrucieństwem wobec pielgrzymów wykazywali się muzułmanie
• krucjaty wykopały przepaść między Europejczykami a muzułmańskim i chrześcijańskim światem Wschodu.

Atak Krzyzowców - czerwone krzyże pokazują miejsca, do których udali się krzyżowcy podczas WSZYSTKICH czterech Krucjat

Zostać krzyżowcem – co to znaczy?

być pielgrzymem

być wojownikiem

• dla rycerzy i prostych ludzi wyruszających do Palestyny – by ją zdobyć, bronić jej lub odzyskać – wyprawa była pielgrzymką.
• ofiarują Bogu własne życie (albo przeżyją albo nie)
• spisują testamenty, żegnają się z rodzinami i powierzają swoje życie Bogu.
• Przyszywają symboliczny krzyż do płaszczy - „brali krzyż”, godzili się na cierpienie w imię Zbawienia, tak jak uczynił to Chrystus.

• byli wojownikami i wielu z nich w trakcie walk zapominało o ideałach, które przyświecały im na początku wyprawy
• dla wielu najważniejsze stawały się niespodziewane możliwości, jakie otwierał przed nim nowy świat Wschodu.

• 1217 – 1221 – V krucjata – nadal chciano zdobyd Egipt. Udział w niej wzięli: krzyżowcy z Węgier (król węgierski Andrzej II) oraz niemieccy (książę Austrii Leopold II). W 1217 r. udało im się zdobyd Domiettę u ujścia Nilu. Niestety późniejsze niepowodzenia zmusiły ich do opuszczenia Egiptu

• 1228 – 1229 – wyprawa cesarza Fryderyka II Barbarossy – cesarz Fryderyk II postanowił nie toczyć walk. Wykorzystał niepokoje wewnętrzne w państwie egipskim. W 1229 r. podpisał umowę z sułtanem Egiptu, dzięki której uzyskał Jerozolimę, Nazaret, Jaffę i Betlejem. Odrodził Królestwo Jerozolimskie i opuścił Palestynę.
• 1248 – 1254 – VI krucjata – w 1244 r. muzułmanie ponownie odbili Jerozolimę co spowodowało zorganizowanie kolejnej krucjaty. Na czele wyprawy stanął król Francji Ludwik IX Święty. celem krucjaty był Egipt. Zakończyła się ona kapitulacją wojsk krzyżowych pod Al – Mansura (1250)
• 1270 – VII krucjata – krzyżowcy pod wodzą Ludwika IX Świętego zaatakowali Tunis w Afryce Północnej. Król Francji zmarł podczas wyprawy.
• 1291 – upadek Akki (Akkonu) ostatniej twierdzy krzyżowców na Bliskim Wschodzie uważa się za koniec epoki krucjat.