globalizacja

Globalizacja

Czym jest globalizacja?

Globalizacja to termin, który stał się bardzo popularny w ostatnich dekadach. Są to złożone procesy zachodzące w skali światowej prowadzące do pogłębienia się światowych powiązań we wszystkich dziedzinach życia: politycznego, społecznego, ekonomicznego i kulturowego. Odbywa się ona poprzez osobiste kontakty, wymianę towarową, dzielenie się informacjami i nie jest niczym nowym.

Proces globalizacji sięga czasu wielkich odkryć geograficznych i rewolucji w komunikacji społecznej dzięki wynalezieniu druku w XV wieku.

Druga fala globalizacji obejmowała XIX wiek i wiązała się z rewolucją przemysłową oraz procesem kolonizacji Afryki i Azji.

Trzeci etap globalizacji rozpoczął się po II wojnie światowej, a znacznie przyśpieszył w latach 90. XX w., czemu sprzyjała rewolucja w komunikowaniu się, a także wzrost aktywności organizacji międzynarodowych, tych tworzonych przez państwa, ale także organizacji pozarządowych.

istota globalizacji

Istoty procesów globalizacji należy upatrywać w ,,kompresji czasu i przestrzeni", czyli kurczeniu się świata na skutek rozwoju szybkiej komunikacji, środków masowego przekazu, wzrostu mobilności ludzi czy łatwiejszego dostępu do towarów na całym świecie. Dla wielu zjawisk dystans geograficzny przestał mieć znaczenie. Dotyczy to szczególnie przepływów w zakresie finansów, kapitału, informacji i globalnych problemów ekologicznych. Dla wszystkich tych zjawisk coraz mniej istotne stają się również granice państw.

Należy jednak zaznaczyć, że globalizacja nie oznacza ani homogenizacji, ani równości poszczególnych obszarów względem siebie. Różni się w zależności od regionu, miejsca, a także wymiaru przedmiotowego. Globalizacja powoduje, że odległości pomiędzy poszczególnymi miejscami nie są już tak ważne, ale nie sprawia, że stają się one zupełnie pominięte.

Homogenizacja - proces ujednolicania kultury, postaw i zachowań społecznych na obszarze danego społeczeństwa lub odrębnych grup.

Wymiary i formy globalizacji

Przyjmuje się, że zakres przedmiotowy procesów globalizacji obejmuje następujące wymiary: ekonomiczny, informacyjny, kulturowy i polityczny

Globalizacja gospodarki

Globalizacja gospodarki wynika z wielowiekowego rozwoju handlu światowego i w szczególnośći dotyczy rozwiniętych krajów Ameryki Północnej, Europy i Azji. Polega na wzroście międzynarodowej wymiany gospodarczej i umiędzynarodowieniu produkcji oraz intergracji światowych rynków finansowych, ale też prowadzi do zwiększenia współzależności pomiędzy państwami. Gospodarka globalna to taka, w której czynniki produkcji - bogactwa naturalne, kapitał, technologia i siła robocza - a także produkty i usługi, krążą po całym świecie.

Przejawy globalizacji na płaszczyźnie gospodarczej

Globalizacja w sferze gospodarki przejawia się na kilka różnych sposobów. Wzrasta liczba i wartość fuzji, czyli łączenia się firm w skali międzynarodowej oraz przejęć mniejszych organizacji gospodarczych przez większe. Najważniejszymi przejawami globalizacji na płaszczyźnie gospodarczej są:

• tworzenie się globalnego rynku towarów i części usług
• wzrost znaczenia międzynarodowych korporacji
• standaryzacja (ujednolicanie) produktów
• swobodny przepływ informacji na skutek powszechnego dostępu do nowoczesnych form telekomunikacji
• rozwój transportu, głównie lotniczego
• rozwój gospodarki opartej na wiedzy

Innym przejawem globalizacij w sferze gospodarki są: - outsorsing - wyprowadzenie usług z firm i wykonywanie ich przez inne, wyspecializowane przedsiębiorstwa, np. zajmujące się audytem, - call center - offshoring - czyli przenoszenie produkcji do krajów, w których jest ona bardziej opłacanla.

Korporacje transnarodowe

Konsekwencją procesów globalizacyjnych stało się powstanie korporacji transnarodowych, czyli takich firm, które prowadzą sprzedaż w więcej niż jednym kraju lub prowadzą działalność gospodarczą w skali międzynarodowej. Wprowadzając globalizację produkcji, jednocześnie powodują międzynarodowe przemieszczanie się siły roboczej, technologii i kapitału. Osiągają one niejednokrotnie większe przychody niż PKB wielu państw. Korporacje wpływają także na procesy globalizacji opierającej się na dominującej roli mechanizmów rynkowych w organizacji życia społecznego. Ich rozwój powoduje też umiędzynarodowienie środowiska pracy - powstają wielokulturowe i wielojęzyczne zespoły pracowników.

Pojęcie globalizacji jest również często utożsamiane z działalnością Banku Światowego i blisko z nim współpracującego Międzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW). Do ich podstawowych celów należy udzielanie pomocy finansowej państwom rozwijającym się. W ostatnich latach jednak działalonść obu instytucji jest dość często krytykowana. Podkreśla się, że udzielając pomocy finansowej państwom, wymuszają na ich rządach przeprowadzenie reform, których koszty obciążają społeczeństwa ich krajów. Przeciwnicy globalizacji zwracają uwagę, że pomoc udzielana krajom rozwijającym się powoduje konflikt między państwami z różnych kręgów kulturowych.

W procesie globalizacji uczestniczą również organizacje wspomagające ONZ, takie jak Konferencja Narodów Zjednoczonych do spraw Handlu i Rozwoju (UNCTAD) i Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Rozwoju Przemysłowego (UNIDO)

Globalizacja gospodarki wynika również z działalności powstałej w 1995 roku Światowej Organizacji Handlu (WTO). Jej głównym celem jest ożywienie międzynarodowej wymiany towarowej poprzez stopniowe obniżanie ceł i znoszenie innych barier światowego handlu. Znaczącą rolę w procesie integrowania gospodarki światowej odgrywają państwa zrzeszone w Organizacji Współpracy i Rozwoju Gospodarczego (OECD) oraz najbogatsze kraje świata, czyli G7.

Coraz większe znaczenie w procesach sterowania gospadarką światową zyskuje grupa G20. Obecny kształt grupy jest wynikiem wzrostu znaczenia państw niezachodnich i tzw. potęg wschodzących w międzynarodowych stosunakch gospodarczych.

Globalizacja w strefie informacji i kultury

U podstaw globalizacji w sferze informacji i kultury leżą zmiany technologiczne w dziedzinie gromadzenia, przetwarzania i przekazywania informacji. Upowszechnione na przełomie XIX i XX wieku wynalazki, takie jak telegraf, telefon, radio, dokonały rewolucji w dziedzinie komunikowania się i pozwoliły na stworzenie globalnej sieci komunikacji. Jej rozwój nastąpił po upowszechnieniu się telewizji oraz przekazu satelitarnego. Rewolucja w komunikacji nastąpiła po upowszechnieniu się komputerów i sieci informacyjnych.

Przejawy globalizacji społecznej

• swoboda przepływu osób
• przemiany kulturowe
• jednolity styl w kulturze masowej
• upodabnianie stylów życia
• rozwój nowych technologii

homogenizacja kultury

Najwięcej kontrowersji budzi globalizacja w dziedzinie kultury, gdyż często jest utożsamiana z homogenizacją kultury, czyli jej ujednoliceniem. Przejawia się między innymi, westernizacją, czyli przejmowaniem wzorów kulturowych z Europy Zachodniej i Stanów Zjednoczonych. Zjawisko to występuje między innymi w modzie. W różnych rejonach świata najpopularniejszym ubiorem są dżinsy, T-shirt i buty sportowe. Płyty znanych twórców muzyki popularnej sprzedają się w milionowych nakładach na całym świecie, a artyści znajdują tysiące naśladowców. Wielkie koncerny medialne, takie jak News International czy Axel Springer wydają prasę w różnych edycjach na całym świecie. Rozwój Internetu spowodował też rosnące zainteresowanie językiem angielskim najpowszechniej stosowanym w sieci.

Mcdonaldyzacja

Macdonaldyzacja to proces upowszechniania się w różnych sferach życia zasad działania barów szybkiej obsługi w innych sektorach życia. Te zasady to sprawność, wymierność, przewidywalność, i sterowanie.

Globalizacja oznacza standardyzacje produktów. Jednak w przypadku różnic religijnych i kulturowych produkty są modyfikowane. Na przykład w Indiach w sieci McDonald's nie sprzedaje się dań z wieprzowiną i wołowiną.

Globalizacja polityczna

Globalizacja w wymiarze politycznym wpływa na ewolucję pozycji, roli i funkcji państwa w systemie międzynarodowym. Powszechny jest pogląd o tym, że przyczynia się do ograniczenia kontroli nad procesami za chodzącymi na jego terytorium. W jej wyniku wzrasta również swoboda działania na terytorium państwa podmiotów pozarządowych, krajowych i zagranicznych. Państwa są związane coraz szerszym zakresem uregulowań międzynarodowych chroniących prawa i swobody jednostek. Nie są w stanie również kontrolować wpływu czynników zewnętrznych na formowanie świadomości i postaw obywateli. Opinia publiczna jest kształtowana przez media będące pod kontrolą transnarodowych koncernów. Zjawiskiem towarzyszącym globalizacji jest również transformacja suwerenności państwa. Rządy tracą stopniowo wpływ na ochronę praw człowieka, bezpieczeństwo, gospodarkę, politykę socjalną. Najważniejsze decyzje w tych sprawach są ustaleniami międzynarodowymi. Globalizacja to również dominacja ekonomii nad polityką, co jej przeciwnicy postrzegają jako poważne zagrożenie dla demokracji.

Przejawy globalizacji na płaszczyźnie politycznej:

• procesy integracyjne prowadzące do powstawania bloków państw i ugrupowań gospodarczo-politycznych oraz do wzrostu znaczenia organizacji międzynarodowych i pozarządowych
• porozumienia między państwami o ruchu bezwizowym,
• działania Interpolu (międzynarodowej organizacji policyjnej),
• wspólne działania o charakterze globalnym, np. na rzecz przeciwdziałania terroryzmowi, oraz sojusze wojskowe (np. NATO).

Przejawem globalizacji jest również wzrost znaczenia w stosunkach międzynarodowych różnych organizacji i inicjatyw niepaństwowych. Należy do nich powstała w 1954 roku z inicjatywy Józefa Retingera, Grupa Bilderberg. Jej ustalenia mają istotny wpływ na decyzje podejmowane przez rządy poszczególnych państw.Co roku jest organizowane Światowe Forum Ekonomiczne w Davos. Uczestniczą w nim nie tylko szefowie wielkich korporacji gospodarczych i finansowych, wybrani dziennikarze i intelektualiści, lecz także politycy.

Amerykanizacja

Amerykanizacja - ogólnoświatowy proces transferu kulturowego, którego obiektem są instytucje, normy, wartości, zwyczaje które, są kojarzone ze Stanami Zjednoczonymi. USA wyraźnie dominuje w takich dziedzinach, jak: finanse, międzynarodowa wymiana towarowa, informatyka, bezpieczeństwo międzynarodowe. Większość transnarodowych korporacji gospodarczych ma swoje siedziby w Stanach Zjednoczonych. W efekcie znacznemu ograniczeniu ulegają demokratyczne procedury podejmowania decyzji przez społeczność międzynarodową.

Pozytywne

Negatywne

• Prowadzone są inwestycje zagraniczne w krajach średnio i słabo rowiniętych, dzięki czemu dochodzi do ich rozwoju
• Ma miejsce transfer nowoczesnych technologii do krajów rozwijających się.
• Dochodzi do rozwoju nauki - naukowcy z całego świata prowadzą wspólne badania, dzielą się uzyskanymi wynikami.
• Internet pozwala współczesnym ludziom na śledzenie wszystkich bieżących wydarzeń z kraju i ze świata, zapewnia rozrywkę, pomaga się komunikować. Służy także do nauki, płacenia rachunków, czy robienia zakupów.
• Portale społecznościowe pozwalają na nagłaśnianie ważnych spraw (dochodzi do szybkiego przepływu informacji między różnymi zakątkami świata).
• Zmniejszenie bezrobocia i wzrost PKB w wyniku bezpośrednich inwestycji światowych koncernów.
• Tworzenie się międzynarodowego rynku pracy - w przypadku niedoborów siły roboczej możliwość zatrudniania osób z zagranicy.
• Wzrost znaczenia Polski na arenie międzynarodowej dzięki członkostwu w organizacjach międzynarodowych oraz przystępowaniu do sojuszy i porozumień pomiędzy krajami.

• Doszło do zmonopolizowania rynku światowego przez międzynarodowe korporacje.
• Ma miejsce zmniejszanie się zróżnicowania kulturowego na świecie.
• Dochodzi do pogłębiania się dysproporcji gospodarczych między państwami biednymi i bogatymi.
• Kontakty międzyludzkie, chociaż bardzo ożywione, stają się płytkie.
• Zanika wielokulturowość świata, zwłaszcza w wielkich aglomeracjach miejskich. Miejsce tradycji zajmuje ogólnoświatowa moda, która ogranicza kreatywność poprzez narzucenie wszystkim jednego stylu.
• Globalizacja osłabia dawną strukturę państwa, powoduje powstanie wielu małych, pozarządowych i pozapaństwowych form cywilnych i religijnych.
• Zanika patriotyzm narodowy, a rodzi się patriotyzm międzynarodowy, czy kosmopolityzm.
• Zastępowanie tradycyjnych, lokalnych marek i produktów towarami oraz markami globalnymi.
• Drenaż mózgów.
• Zmniejszanie roli polskiego rządu względem ponadnarodowych organizacji.

Wyzwania związane z globalizacją

• Procesy globalizacji nie dotyczą całego świata w jednakowym stopniu, z wyjątkiem globalnych zagrożeń ekologicznych. Nie wszystkie społeczeństwa, państwa, czy nawet kontynenty uczestniczą w przepływie wiedzy, informacji, kapitału.
• Postępujący wzrost rozpiętości dochodowych między krajami zamożnymi i biednymi. Narasta dystans dzielący państwa wysoko rozwinięte gospodarczo i kraje ubogie, co oznacza, że państwa Afryki, Ameryki Łacińskiej i duża część państw Azji nie czerpie korzyści z globalizacji. Nierówności te zaczynają zagrażać stabilności ekonomicznej świata.
• Społeczności międzynarodowe muszą opracowywać takie zasady międzynarodowych stosunków gospodarczych, które będą uwzględniały globalną sprawiedliwość społeczną.

Rynek pracy

Pogłębianie się polaryzacji i szerzenie się bezrobocia przyczyniają się do nasilania się napięć i konfliktów zagrażających ładowi społecznemu i poczuciu bezpieczeństwa. Rynek pracy staje się rynkiem globalnym, więc miejsca pracy powstają tam, gdzie dana praca może być wykonywana najefektywniej, lub ludzie migrują tam, gdzie są miejsca pracy. To z kolei w połączeniu z trendami demograficznymi i obniżką kosztów transportu nasila migrację.

Migracje

Migracje stwarzają niewątpliwe szanse dla państw przyjmujących migrantów, ale również stanowią dla nich, instytucji i społeczeństwa, wyzwanie natury politycznej, społecznej czy kulturowej. Napływ wielu migrantów z kultur pozaeuropejskich do Europy w krótkim okresie powoduje szok kulturowy u nowo przybyłych, międzygrupowe nieporozumienia wynikające z różnic kulturowych oraz niechęci lub wrogości po stronie społeczeństw przyjmujących. Procesy te sprzyjają radykalizacji postaw po obydwu stronach.

Problemy ekologiczne

Problemy ekologiczne mają charakter globalny, czyli dotyczą współcześnie wszystkich państw i społeczeństw. Są skutkiem ubocznym funkcjonowania cywilizacji ludzkiej i zagrażają realizacji wartości istotnych dla społeczeństw, zwłaszcza takich jak zdrowie, rozwój, dobrobyt, jakość życia, a nawet przetrwanie. Do globalnych problemów ekologicznych zaliczany jest przede wszystkim efekt cieplarniany i związane z nim zmiany klimatyczne. Wzrost temperatury globalnej powoduje m.in topnienie pokrywy lodowej Arktyki, podnoszenie się poziomu wód morskich, susze, pustynnienie wielu obszarów, a także występowanie gwałtownych zjawisk atmosferycznych jak huragan czy powodzie. Globalny charakter zmian klimatycznych oznacza, że walka z nimi i ograniczenie ich negatywnych konsekwencji musi mieć również wymiar globalny.

Już w 1988 roku z inicjatywy ONZ powstał Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu. Zbiera on informacje o współczesnych zmianach klimatu i na tej podstawie publikuje raporty. Rządy większości państw podpisały w 1992 roku na Szczycie Ziemi w Rio de Janeiro Ramową konwencję Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu. Zgodnie z postanowieniami państwa powinny wspólnie starać się spowolnić globalne ocieplenie i zmiany klimatu oraz walczyć ze skutkami tych zjawisk. W 1997 roku przyjęto protokół z Kioto, mający na celu wspieranie działań na rzecz redukcji emisji gazów cieplarnianych. Co roku organizowane są tzw. szczyty klimatyczne, czyli konferencje państw - stron konwencji. Aktywne działania na rzecz ochrony klimatu podejmuje Unia Europejska, która nałożyła na państwa członkowskie osiągnięcie do 2050 roku tzw. neutralności klimatycznej, czyli emisji tylko takiej ilości gazów cieplarnianych, jaką są w stanie pochłonąć.

Polscy antyglobaliści boją się

Antyglobaliści uważają, że globalizacja

• zawłaszczenia pozytywnych efektów globalizacji przez niewielką bogatą część światowej społeczności,
• wzrostu zagrożenia utraty pracy i zwiększenia bezrobocia,
• nastąpienia wielkich migracji z przyczyn ekonomicznych, następstwem których mogą stać się napięcia międzypaństwowe,
• rozwoju techniki, który nie wpłynie pozytywnie na rozwiązywanie fundamentalnych problemów społeczności opóźnionych w rozwoju,
• dalszego szybkiego rozwoju krajów wysokorozwiniętych, przy prawdopodobnym zastoju w krajach nisko rozwiniętych

• wprowadza wszędzie ideę wolnego rynku, który faktycznie nie jest wolny, ponieważ kontrolują go wielkie korporacje i przede wszystkim to on przynosi im największe zyski,
• udostępnia rynki państw rozwijających się korporacjom, zalewającym je swoimi produktami, niszczącym lokalną konkurencję,
• wspiera konsumpcyjny model życia, mając na celu wyłącznie wzrost swojej sprzedaży i wzrost własnych zysków,
• wprowadza hegemonię władzy korporacji nad rządami państw, które stają się bardziej odpowiedzialne przed ponadnarodowymi stowarzyszeniami i korporacjami, niż przed swoimi własnymi obywatelami,
• wzmacnia pozycję ponadnarodowego kapitału,
• dostosowuje prawa narodowe do interesów korporacji

negatywnymi cechami globalizacji nazywają

• zagrożenie suwerenności państwa ze strony międzynarodowych korporacji oraz instytucji finansowych,
• niebezpieczeństwo degradacji środowiska naturalnego,
• pogłębienie się przepaści pomiędzy biednymi a bogatymi, szczególnie na linii Północ-Południe,
• możliwość zaniku niezależności ekonomicznej społeczności.

Dziękujemy za uwagę :)

Alicja AntosiukZuzanna misiowska Amelia Rudaś