Pieśń IX J. Kochanowski

Humanistyczny ideał człowiekaw Pieśni IX z Ksiąg pierwszych Jana Kochanowskiego

Po dzisiejszej lekcji powinieneś umieć:

• zdefiniować pojęcia: stoicyzm, epikureizm, horacjanizm
• określić antyczne pojęcie cnoty
• udowodnić, że Pieśń IX jest poetyckim manifestem renesansu - podać postulaty typowe dla świadopogladu renesansowego
• zaprezentować receptę na szczęście, jaką daje J. Kochanowski w tym tekście
• wskazać w Pieśni IX motyw thematrum mundii

Przypominamy sobie, że

mistrzem Jana Kochanowskiego był Horacy, a ulubioną jego filozofią

horacjanizm

czyli poszukiwanie złotego środka poprzez połączenie stoicyzmu i epikureizmu.

stoicyzm

epikureizm

• Jaki typ liryki, pod wzgledem treści, prezentuje utwór?
• Kto jest nadawcą a kto odbiorcą wypowiedzi?
• Jak nazwałbyś ten rodzaj wypowiedzi, jaki prezentuje podmiot liryczny?
• Co oznacza antyczne pojęcie cnoty?
• Czy człowiek ma prawo do szczęścia na ziemi?
• W jaki sposób można osiągnąć szczęście ?
• Czy szczęście na ziemi oznacza utratę szansy na zbawienie?
• Jaka wizja Boga płynie z tej pieśni?
• Jaka znana Ci z antyku maksyma znajduje zastosowanie w tej pieśni, zwłaszcza w jej pierwszych strofach?

Przeczytaj wnikliwie utwór, zwróć uwagę na objaśnienia. Jednocześnie zastanów się nad wskazanymi problemami.

zabawić się, weselić się wspólnie

przynoszą

służbie

Chcemy sobie być radzi? Rozkaż, panie, czeladzi, Niechaj na stół dobrego wina przynaszają, A przy tym w złote gęśli albo w lutnią grają.

instrumenty

nam

stanie się, będzie

Kto tak mądry, że zgadnie, Co nań jutro przypadnie? Sam Bóg wie przyszłe rzeczy, a śmieje sie z nieba, Kiedy sie człowiek troszcze więcej, niżli trzeba.

niż

rozporządzaj majątkiem (gotówką)

rozważnie, mądrze

Szafuj gotowym bacznie; Ostatek, jako zacznie, Tak Fortuna niech kona: raczy li łaskawie, Raczy li też inaczej; my siedziem w jej prawie.

koniec będzie taki jak początek

będzie łaskawa

bogini losu (tu: przypadek)

dokona, sprawi

albo łaskawanie będzie

podlegamy jej prawom

los, przeznaczenie

łatwo

U Fortuny to snadnie, Że kto stojąc upadnie; A który był dopiero u niej pod nogami, Patrzajże go po chwili, a on gardzi nami.

ten, komu dobrze się wiedzie, może wszystko stracić

ten, któremu źle się wiodło

wkrótce

staje się bogaty; wywyższa się

dzieje

pojąć, zrozumieć

Wszystko sie dziwnie plecie Na tym tu biednym świecie; A kto by chciał rozumem wszystkiego dochodzić, I zginie, a nie będzie umiał w to ugodzić.

nie uda mu się to

będzie się starał

Na próżno

Prózno ma mieć na pieczy Śmiertelny wieczne rzeczy; Dosyć na tym, kiedy wie, że go to nie minie, Co z przejźrzenia Pańskiego od wieku mu płynie.

człowiek śmiertelny zrozumieć boskie przeznaczenie

wystarczy, jeśli wie

jest mu przeznaczone

A nigdy nie zabłądzi, Kto tak umysł narządzi, Jakoby umiał szczęście i nieszczęście znosić, Temu mężnie wytrzymać, w owym sie nie wznosić.

przygotuje się

znosić jednakowo

żeby

nie wywyższać się, kiedy los nam sprzyja

w nieszczęściu nie poddać się

cenię

stałe, zrównoważone

Chwalę szczęście stateczne; Nie chce li też być wieczne, Spuszczę, com wziął, a w cnotę własną sie ogarnę I uczciwej chudoby bez posagu pragnę.

a jeśli nie chce

oddam

skromnego dobytku

dodatkowego zysku

schronienie, ukojenie znajdę we własnej cnocie (prawości, szlachetności)

w czasie nagłych niebezpieczeństw

modlić się, próbować przekupić świętych darami

Nie umiem ja, gdy w żagle Uderzą wiatry nagle, Krzyżem padać i świętych przenajdować dary, Aby łakomej wodzie tureckie towary

Bogactwa nie przydały Wpadwszy gdzie między skały; Tam ja bezpiecznym sercem i pełen otuchy W równej fuście popłynę przez morskie rozruchy.

aby nie stracić swojego majątku

wiary, nadziei

wśród morskich burz

na niewielkim statku

Zadanie dla Ciebie

Na podstawie rozprawy Jana Kochanowskiego "Wykład cnoty" zdefiniuj pojęcie: „cnota”

Jan Kochanowski WYKŁAD CNOTYCnotę i w nieprzyjacielu, i w nieznajomych miłujemy. Ale to słowo "cnota" wiele w sobie zamyka. Naprzód mądrość, która czego szukać, a czego się chronić, uczy. Potym sprawiedliwość, która każdemu, co jego jest, dać każę. Trzecia, wielkość umysłu, która na wzgardzeniu rzeczy doczesnych zależy. Czwarta, skromność tak w mowie, jako i w uczynkach. A z tych czterech cnót, jako czterech studzien, wiele inszych cnót pochodzi, które obyczaje ludzkie naprawiają.

Odpowiedz na postawione wcześniej pytania.

Jaki typ liryki, pod wzgledem treści prezentuje utwór?

Czy człowiek ma prawo do szczęścia na ziemi?

Co oznacza antyczne pojęcie cnoty?

Jak nazwałbyś ten rodzaj wypowiedzi, jaki prezentuje podmiot liryczny?

Jaka znana Ci z antyku maksyma znajduje zastosowanie w tej pieśni, zwłaszcza w jej pierwszych strofach?

W jaki sposób można osiągnąć szczęście na ziemi?

Czy szczęście na ziemi oznacza utratę szansy na zbawienie?

Jaka wizja Boga płynie z tej pieśni?

Zwróć uwagę na fakt, że znakiem odrodzenia jest harmonijne łączenie

stoicyzmu i epikureizmu z chrześcijaństwem.

Wiara w dobrego Boga połączona z umiłowaniem przyjemności i na stoicyzmie budowaną równowagą wydają się zapewniać oparcie w każdej sytuacji.

Nazywa się ją tak, ponieważ zawiera szereg postulatów typowych dla postawy humanisty i światopoglądu renesansowego

Pamiętaj,że "Pieśń IX" Jana Kochanowskiego to poetycki manifest myśli renesansowej.

Postulaty typowe dla postawy humanisty i światopoglądu renesansowego

• pochwała zabawy i biesiady, ale z umiarem (zasada złotego środka Arystotelesa)
• epikureizm pogodzony ze stoicyzmem i chrystianizmem
• wiara w rozum z jednoczesną świadomością jego ograniczeń
• nie poddawanie się emocjom (stoicki spokój)
• świadomość zmienności losów ludzkich (Fortuna)
• pokora wobec Boga i jego wyroków
• pochwała życia rodzinnego (stateczne szczęście)
• świadomość relacji Bóg – człowiek (relacja widz – aktor)
• filozofia jako przeciwwaga dla ślepego losu
• cnota jako wartość najwyższa
• czerpanie szczęścia z porządku i urody świata

W "Pieśni IX" z Ksiąg pierwszych odkryjesz ważny motyw

theatrum mundii

Słowa te można rozpatrywać w dwóch znaczeniach

Inne teksty J. Kochanowskiego zawierające ten motyw:

O żywocie ludzkim

Człowiek Boże igrzysko

Zrób ćwiczenie.

I jeszcze jedno :)

Autor: Marta L

Praca domowa

W ramach pracy domowej ćwiczymy budowę wypowiedzi argumentacyjnej. Twoim zadaniem jest uzupełnienie karty pracy podanej niżej.

KARTA PRACY

I to już wszystko :)

Ala Krawczyk