Starożytne igrzyska olimpijskie

Starożytne igrzyska olimpijskie

Czyli wycieczka do czasów starożytnej Grecji i jej sportu.

Na dobry początek...

Czym były te "Igrzyska"?

Najlepszym sposobem na opisanie igrzysk Greków sprzed tysięcy lat jest porównanie ich do tych, które jesteśmy w stanie obejrzeć w naszych czasach, bowiem były to zawody sportowe które miały miejsce co 4 lata. Podczas gdy nie są znane ich dokładne początki, datą która jest uznawana za rozpoczęcie tej tradycji jest rok 776 p.n.e. Sporty które były uprawiane na przestrzeni pięciu dni były to przykładowo: Wyścigi rydwanów, Biegi, Skok w dal, Rzuty dyskiem i oszczepem, Zapasy, Boks, Pankration, Wyścigi w pełnym uzbrojeniu Organizowane były one w Olimpii (skąd pochodzi ich nazwa), na Półwyspie Peloponeskim. Ich celem było oddanie czci Bogu Zeusowi.

Co ciekawe...

• Do okazji przygotowywano się całe 9 miesięcy które ją poprzedzały.
• Na czas trwania Igrzysk przerywano wszystkie wojny, aby zawodnicy oraz widzowie mogli bezpiecznie dotrzeć do OIimpii (święty pokój obowiązywał nawet miesiąc przed wydarzeniem).
• Same Igrzyska ukazywały stosunek Greków i ich tradycji do ciała ludzkiego, które uważali za piękne.
• Niestety, nie mogły brać w nich udział kobiety.
• Tradycja trwała do roku 393 n.e.

Gimnazjon i palestry

Stadion

Większość zawodów, z wyjątkiem wyścigów konnych i wyścigów rydwanów, odbywała się na stadionie. Był to prostokąt, otoczony ze wszystkich stron skarpami, na których gromadzili się widzowie. Długość bieżni wynosiła 192,8 m (600 stóp), co przyjęto jako ogólnie stosowaną miarę długości. Na obu krańcach bieżni znajdował się rząd bloków startowych z miejscami na oparcie stóp. Podczas pierwszych igrzysk linię startu rysowano na piasku. Bieżnia była odgrodzona od widowni małymi kamieniami. Za nim biegł kanał, który dostarczał zimnej wody do picia dla widzów. Po jednej stronie bieżni znajdowało się podwyższenie dla sędziów. Publiczność, łącznie z sędziami, obserwowała zawody na stojąco. Zawodnicy i sędziowie przechodzili z Altis na stadion specjalnym krytym tunelem. Wspomniany wcześniej Pauzaniasz opisuje także elementy, który nie zachowały się do dnia dzisiejszego, m.in. hipodrom wraz z zespołem bramek startowych.

W zachodniej części Olimpii dominowały dwa budynki: gimnazjon i palestry. Były to miejsca ćwiczeń. W ruinach gimnazjonu odkryto tor wyścigowy, tej samej długości, co tor na stadionie, z blokami startowymi na obu końcach. Mogło tam równocześnie trenować wielu sportowców. Palestra była mniejsza, tworzyła ją kwadratowa kolumnada, otaczająca dziedziniec. Trenowali tam bokserzy, zapaśnicy i skoczkowie w dal. W palestrze znajdowały się pokoje, gdzie zawodnicy namaszczali ciała, posypywali się pyłem i odpoczywali, oraz łaźnia. Znajdowało się tam również wiele rodzajów urządzeń kąpielowych: zimne i gorące łaźnie, łaźnie parowe oraz basen kąpielowy. W Olimpii znajdowało się wiele innych budynków służących sportowcom, obrzędom religijnym lub administracji.

Dzień pierwszy

Wszyscy zawodnicy uczestniczyli w obrzędach ku czci Zeusa i przysięgali wraz z ojcami i swym rodzeństwem, że będą walczyć uczciwie. Każdy składał przysięgę, że nie dopuści się żadnego oszustwa na zawodach, co potwierdzali drugą przysięgą, gwarantującą, że pilnie przykładali się do ćwiczeń przez poprzednie 9 miesięcy. Zaprzysięgani byli również sędziowie. Zawodników, którzy nie dotrzymywali przysięgi i walczyli nieuczciwie, piętnowano, karano grzywną i ku przestrodze innych stawiano im potępiające pomniki (zames).

Biegi

Zapasy i pankration

Jak zostało wspomniane...

Rzut dyskiem i oszczepem

Boks

Częścią zawodów były następujące dyscypliny, które odbywały się w dniu drugim, trzecim oraz czwartym.

Wyścigi konne i wyścigi zaprzęgów

Skok w dal

Biegi krótkodystansowe

Były najważniejszą dyscypliną igrzysk – każdą olimpiadę nazywano później imieniem zawodnika, który w nich zwyciężył. Rozgrywano je na dystansie jednego stadionu (192,8 m), czyli okrążenia bieżni olimpijskiego stadionu. Ścigano się również na dystansie średnim (diaulos) – 2 stadiów, i długim (dolichos) – 20–24 okrążeń. Prawdopodobnie najsłynniejszym zawodnikiem był Leonidas z Rodos, który wygrał bieg na wszystkich trzech dystansach podczas czterech kolejnych olimpiad. Przed każdym biegiem zawodnicy wykonywali ćwiczenia rozgrzewające, a ten, kto popełnił falstart, karany był chłostą. Znana była jeszcze jedna dyscyplina dla biegaczy – hoplites, czyli bieg w wyposażeniu wojennym (hełm, nagolenniki i okrągła tarcza).

Rzut dyskiem i oszczepem

Dyski wykonane były z brązu, marmuru i ołowiu, ważyły od 6 do 7 kg. Rekord rzutu wynosił 30 metrów. Oszczepy natomiast wykonane były z lekkiego drewna i w połowie drzewca miały przewiązaną pętlę. Rekordowa odległość rzutu to 91 metrów. Malowidła znalezione na amforach często przedstawiają zawodników z trzema oszczepami, co sugeruje, że dozwolone były trzy rzuty.

Skok w dal

Ówczesny skok w dal znacznie różnił się od znanego współcześnie. Skoczek trzymał w rękach tzw. ciężarki zamachowe, mające rzekomo wpływać na długość skoku (współczesne próby tego nie potwierdziły). Badacze odtworzyli ich użycie na podstawie analizy malowideł na amforach: skaczący odbijając się wyrzucał je do przodu, a następnie tuż przed lądowaniem szybko cofał za siebie. Według starożytnych Greków była to najtrudniejsza dyscyplina.

Zapasy i pankration

Walczono w dwóch kategoriach zapasów: stojących i naziemnych. W stojących należało trzy razy przewrócić przeciwnika na ziemię. Zapasy naziemne trwały do momentu poddania się jednego z zawodników poprzez podniesienie ręki z wyciągniętym kciukiem. Gryzienie i drapanie było zabronione. Naoliwione ciało zapaśnicy obsypywali piaskiem dla umożliwienia pewniejszych chwytów przeciwnikowi. Po walce zeskrobywali ze skóry oliwę, pył i piasek za pomocą specjalnej skrobaczki, zwanej strigilis (łac. strigillum). Pankration był uwielbianą przez widzów brutalną dyscypliną, zawierającą elementy boksu i zapasów na zasadzie dozwolenia wszelkich chwytów („wolnoamerykanka”).

Boks

Był również bardzo brutalnym, ale popularnym sportem. Od samego początku stosowano rodzaj rękawic bokserskich. Na początku owijano nadgarstki długimi pasami z miękkiej skóry, pozostawiając wolne palce. Później zaczęto używać pasów z twardszej skóry. Najniebezpieczniejsze rękawice stosowano w czasach rzymskich – wzmacniano je żelazem i kawałkami ołowiu. Zawody odbywały się na otwartej przestrzeni; nie wiadomo, czy istniał rodzaj ringu.

Wyścigi konne i wyścigi zaprzęgów

Zaprzęgi ścigały się w dwóch kategoriach: dwukonnych i czterokonnych. Właściciele koni i zaprzęgów zazwyczaj sami nie brali udziału w wyścigach, tylko wynajmowali jeźdźców i woźniców.

Wieniec zwycięzcy otrzymywał jednak właściciel, a jeździec dostawał szarfę. Właściciele szczególnie ubiegali się o zwycięstwo w zawodach czterokonnych zaprzęgów, czyli kwadrygach. Rydwany były zbudowane z drewna, wiklinowej plecionki i nie były resorowane. Po wyścigach zaprzęgów na tym samym torze odbywały się wyścigi konne. Jeźdźcy jeździli na oklep i bez strzemion – siodło i strzemiona nie były jeszcze znane.

Co czekało zwycięzcę?

W ostatnim, czyli piątym dniu zwycięzcy (olimpionicy) otrzymywali wieńce oliwne z gałęzi świętej oliwki zwane kalistefanos, mieli także prawo do postawienia swego posągu w gaju Zeusa. W niektórych greckich miastach-państwach dla upamiętnienia olimpijskich sukcesów ich obywateli bito monety i pisano utwory poetyckie: wiersze czy pieśni. Jednym z najbardziej upamiętnionych zawodników był Filip II z Macedonii, który na pamiątkę swoich zwycięstw wzniósł budynek, zwany Filipejon.

Podsumowując..

Mimo że tradycja ta w dużym stopniu różniła się od tej, którą znamy z naszych czasów, to ona w dużym stopniu zainspirowała Letnie Igrzyska Olimpijskie bez których ciężko byłoby nam wyobrazić sobie sport oraz zapierające wdech w piersiach rywalizacje dobrze nam znanych gwiazd.

Koniec.

Dziękuję za uwagę i miłego dnia!