Polski

Odmiany polszczyny i Style funkcjonalne

Start

Weronika Seweryn Aleksandra Zawadzka

Spis treści

1. Odmiana polszczyzny

2. Style funkcjonalne

• Czym jest styl?
• Styl funkcjonalny
• Styl potoczny
• Styl naukowy
• Styl urzędowy
• Styl publicystyczny
• Styl artystyczny

• Kryteria odmiany polszczyzny
• Polszczyzna ogólna
• Dialekty i regionalizmy
• Gwara środowiskowa
• Język mówiony a pisany
• Język oficjalny i nieoficjalny

Odmiany polszczyzny

Weronika Seweryn 2s

Kryteria odmiany polszczyzny

Kanał komunikacyjny

Terytorium

• Odmiana mówiona (ustna)
• Odmiana pisana

• Dialekty
• Gwary
• Odmiany regionalne/ludowe

Przynależność do grup środowiskowych

Style funkcjonalne

• socjolekty
• profesjolekty
• slangi

• oficjalne (formalne)
• nieoficjalne (nieformalne)

Polszczyzna ogólna

Jest to najpowszechniejsza odmiana polszczyzny. Używa się go w urzędach i innych instytucjach państwowych, w środkach masowego przekazu, w szkole, w domu, w sklepach. Podstawowe cechy języka ogólnego to powszechność oraz znormalizowanie. Polega ono na normie językowej, czyli zbiorze środków języka (głosek, wyrazów) w odpowiedni sposób zapisany np. w zasadach gramatycznych języka polskiego i słownikach.

Dialekty i regionalizmy

Dialekt to język ludności wiejskiej obejmujący duży obszar kraju – cały region. Na terenie Polski można wskazać pięć dialektów: wielkopolski, małopolski, mazowiecki, śląski i kaszubski. Gwara ludowa to odmiana języka, którą posługuje się grupa ludności na niewielkim obszarze. Gwara środowiskowa to odmiana o zasięgu użycia ograniczonym do określonej grupy spolecznej (gwara młodzieżowa, przestępcza) lub zawodowej. Polszczyzna regionalna różni się od polszczyzny ogólnej regionalizmami.

Gwara środowiskowa

Żargony (slangi)

Socjolekty

Profesjolekty

Jest to szczególna odmiana socjolektów. Są to odmiany typowe dla poszczególnych grup zawodowych, np. prawników, lekarzy, informatyków.

Są to odmiany językowe środowisk głównie działających nielegalnie, np. przestępców, narkomanów. Jednak to tej odmiany socjolektów możemy również zaliczyć slang młodzieżowy.

Jest to odmiana języka ogólnonarodowego o ograniczonym zasięgu społecznym, którą posługują się wspólnoty połączone pewnym typem przynależności. Jej podstawowymi cechami są

• Ekspresywność
• Tajność
• Zawodowość

Język mówiony a pisany

Język pisany

Język mówiony

• bezpośredni kontakt między nadawcą a odbiorcą
• nietrwałość, ulotność komunikatu
• elementy pozajęzykowe (gesty, mimika)
• mniejsa staranność doboru wyrazów, większy udział słownictwa potocznego, wyrazów nacechowanych emocjonalnie, zaimków wskazujących i nieokreślonych oraz wykrzykników.
• swobodna składnia - zdania urywane, niedokończone, przewaga zdań złożonych współrzędnie nad podrzędnie, wtrącenia, poprawki korygujące wypowiedź

• pośredni kontakt między nadawcą a odbiorcą
• trwałość komunikatu, często wcześniej przygotowanego i przemyślanego
• brak możliwości uzupełnienia komunikatów gestami czy mimiką
• neutralne słownictwo, mniejszy udział słownictwa ekspresywnego, staranniejszy dobów wyrazów, dbałość o poprawność językową
• bardziej uporządkowana, zróżnicowana składnia

VS

Język oficjalny i nieoficjalny

Język nieoficjalny

Język oficjalny

• używany w sytuacjach publicznych
• dbałość o poprawność językowaą
• neutralne słownictwo
• uporządkowana składnia

• używany w sytuacjach prywatnych
• mniejszy nacisk na poprawność językową
• słownictwo nacechowane emocjonalnie
• swobodna składnia

Style funcjonalne

Aleksandra Zawadzka 2s

Czym jest styl i dlaczego jest ważny?

Jest to sposób wyrażania się, formułowania myśli w mowie lub piśmie poprzez dobór odpowiednich środków językowych w zależności od celu wypowiedzi.

Styl funkcjonalny

Wyróżniamy pięć głównych stylów wypowiedzi. Każdy z nich ma inne cele i posługuje się odmiennymi środkami. Wg definicji styl to „zespół środków językowych wybieranych przez autora tekstu ze względu na ich przydatność do realizacji celu wypowiedzi”.

Styl potoczny

Cechy

• powszechny
• spontaniczny
• codzienny
• prosty
• konkretny
• subiektywny
• emocjonalny
• nieskomplikowany

chciała ode mnie te dokumenty, ale nie bedę z nimi jak głupia po mieście zasuwać, jak chce to niech se je odbierze

Charakteryzuje się bogatą frazeologią, elementami slangowymi, drobnymi błędami, takimi jak uproszczenia w budowie zdania, niepełne i urywane zdania, mało istotne błędy językowe.

Styl naukowy

Cechy

• obiektywny
• precyzyjny
• logicznie uporządkowany
• rozbudowany
• występują odwołania i przypisy
• często niezrozumiały dla wielu ludzi
• słownictwo jest neutralne
• konkretny

Podstawowymi danymi obserwacyjnymi w sejsmologii są sejsmogramy, czyli zapisy fal sejsmicznych dokonywane przez sejsmografy.

Często występują terminy z poszczególnych dziedzin nauki, oznaczenia, konstrukcje rzeczownikowe i rzeczowniki doczasownikowe, określenia na dane zjawiska czy procesy.

Styl urzędowy

Cechy

• precyzyjny
• zwięzły
• ścisły
• rozbudowany
• schematyczny
• bezosobowy
• neutralny
• szablonowy

Ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. art. 24. § 1. kc

Często pojawia się strona bierna i używa się punktów, paragrafów, podpunktów itp. Obejmuje wszelkie pisma o charakterze urzędowym: akty prawne, wezwania, podania, protokoły

Styl publicystyczny (styl dziennikarski)

Cechy

• obrazowy
• potoczny
• rozbudowany
• emocjonalny
• dokładny
• zawiera skrótowce
• rzeczowy
• ze zmieszanymi stylami
• frazeologizmy i potoczne określenia

Język to w znacznej mierze leksyka, a my wszyscy wciąż jeszcze używamy słów w większości o podobnym znaczeniu. Jeśli nawet te znaczenia zmieniają się, to zmieniają się dla nas wszystkich.

Znajdziemy w nim cechy indywidualnego stylu dziennikarza, elementy stylu potocznego, naukowego czy artystycznego. Autor operuje utartymi zwrotami i środkami wyrazu wpływa na odbiorcę poprzez zastosowanie określeń wartościujących

"I będziemy tak szli i szli aż kiedyś, po latach wielu, staniemy wreszcie u celu. I będzie tam ciepła ziemia i dużo, dużo nieba, i każdy będzie miał to, czego najbardziej mu trzeba." Danuta Wawiłow "wędrówka"

Styl artystyczny

Cechy

• obrazowy
• oddziaływujący na wyobraźnie
• emocjonalny
• orginalny
• bogaty w epitety

Polega na tworzeniu obrazów poetyckich za pomocą nietypowych połączeń słów i posługiwaniu się środkami artystycznymi (metafory, porównania, onomatopeje itp.). Słownictwo jest oryginalne, bogate i wyszukane, wpływające na wyobraźnię.

Źródła:

część I:

część II:

https://aniakubica.com/o-slowach/style-funkcjonalne/https://polszczyzna.pl/style-wypowiedzi/ https://plus.nowiny24.pl/prof-jerzy-bralczyk-jak-mowic-zeby-nas-sluchano-nie-ma-jednej-metody/ar/12008317 http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19640160093 https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/sejsmograf;3973659.html https://czasdzieci.pl/czytanki/id,7888c-danuta_wawilow_wedrowka.html

https://epodreczniki.pl/a/polszczyzna-niejedno-ma-imie-terytorialne-zawodowe-i-srodowiskowe-odmiany-wspolczesnego-jezyka-polskiego/D17EgtYEO#:~:text=Najwa%C5%BCniejsze%20kryteria%20odmiany%20polszczyzny:%201%20Kana%C5%82%20komunikacyjny%20%E2%80%93,sposoby%20kszta%C5%82towania%20wypowiedzi%20uzale%C5%BCnione%20od%20sytuacji%20komunikacyjnej.https://prostypolski.pl/odmiany-polszczyzny/ https://pl.wikipedia.org/wiki/Dialekty_j%C4%99zyka_polskiego

Dziękujemy!

Home

Aleksandra Zawadzka Weronika Seweryn 2s