Klasa V-Różnorodność życia 1-4

KLASA V-powtórzenie

II.

Różnorodność życia 1-4

Różnorodność życia 1-4

PODSTAWA PROGRAMOWA

Spis treści-wymagania z podstawy programowej

II.1.

II.2.

II.3.

II.4.

II.1

Klasyfikacja organizmów

II.1.1. Klasyfikacja organizmów-zasady

SYSTEMATYKA - nauka zajmująca się klasyfikowaniem organizmów, czyli podział organizmów na mniejsze grupy według określonych zasad oraz opisywaniem i nazywaniem organizmów

GATUNEK - podstawowa jednostka klasyfikacji. Mają podobną budowę, wymagania, mogą się rozmnażać i mieć płodne potomstwo, np. niedźwiedź polarny.

SOSNA ZWYCZAJNA

nazwa gatunkowa

nazwa rodzajowa

II.1.1. Klasyfikacja organizmów-zasady

Klasyfikacja roślin

Klasyfikacja zwierząt

Klucz do oznaczania gatunków

II.1.2. Królestwa organizmów

PROTISTY

ROŚLINY

• jednokomórkowe lub wielokomórkowe
• 1 lub wiele jąder komórkowych
• samożywne lub cudzożywne

• zwykle wielokomórkowe
• 1 jądro komórkowe
• samożywne

KRÓLESTWA ORGANIZMÓW

GRZYBY

BAKTERIE

• jednokomórkowe lub wielokomórkowe
• 1 lub wiele jąder komórkowych
• cudzożywne

ZWIERZĘTA

• jenokomórkowe
• brak jądra komórkowego
• cudzozywne lub samożywne

• wielokomórkowe
• 1 jądro komórkowe
• cudzożywne

Wirusy-bezkomórkowe formy materii

II.2

II.2.1. Wirusy-charakterystyka

WIRUSY NIE SĄ ORGANIZMAMI!

• nie mają budowy komórkowej!
• nie wykonują czynności życiowych!

II.2.2. Wirusy-choroby

Najważniejsze choroby wirusowe u ludzi:

• AIDS (zespół nabytego niedoboru odporności)
• grypa
• odra
• ospa wietrzna
• różyczka
• świnka

II.2.2. Wirusy-choroby: drogi rozprzestrzeniania i profilaktyka

• Szczepienia ochronne
• Przestrzeganie zasad higieny (mycie rąk, uniaknie kontaktu z chorymi)

• grypa
• odra
• różyczka
• świnka
• ospa wietrzna

Droga kropelkowa (mówienie, kaszel, kichanie)

AIDS (wywoływana przez wirus HIV)

Unikać kontaktu płciowego oraz z krwią osoby zakażonej

Droga płciowa, przez krew

Bakterie-organizmy jednokomórkowe

II.3

II.3.1. Bakterie-występowanie

Gleba

Powierzchnia organizmów

Powietrze

Woda

Wnętrze organizmów

Mogą przystosować się do prawie każdych warunków!

II.3.2. Bakterie-formy morfologiczne

II.3.3. Bakterie-czynności życiowe

ODŻYWIANIE

• większość cudzożywna --> pasożyty, destruenci
• nieliczne samożywne (fotosynteza-sinice, chemosynteza)
• bakterie symbiotyczne (ścisły związek bakterii z korzeniami łubinu korzystny dla obu stron)

ODDYCHANIE

• tlenowo
• beztlenowo
• na dwa sposoby (w zależności od warunków)

II.3.3. Bakterie-czynności życiowe

ROZMNAŻANIE

• bezpłciowo --> podział komórki

Komórka dzieli się na dwie komórki potomne.

Przetrwalniki - forma spoczynkowa bakterii --> kiedy warunki środowiska są niekorzystne bakterie w takiej formie mogą przeżyć długie lata --> kiedy warunki znowu są korzystne komórka bakteryjna wraca jako w pełni funkcjonalna.

II.3.4. Bakterie-choroby

Najważniejsze choroby bakteryjne u ludzi:

• gruźlica
• borelioza
• tężec
• salmonelloza

II.3.4. Bakterie-choroby: drogi rozprzestrzeniania i profilaktyka

• szczepienia ochronne

tężec

Przez krew

• unikać kontaktu z kleszczami
• nosić odpowiednią odzież
• stosować preparaty odstraszające

borelioza

• przestrzegać zasad higieny
• właściwie przechowywać żywność

salmonelloza

Droga pokarmowa

• szczepienia ochronne
• okresowe prześwietlenia płuc

gruźlica

Droga kropelkowa

II.3.5. Bakterie-znaczenie

Dla człowieka

Dla przyrody

POŻYTECZNE:

POŻYTECZNE:

• rozkładanie szczątków organizmów --> tworzenie gleby
• związki z roślinami i zwierzętami (obustronna korzyść)

• produkcja serów, kefirów, jogurtów, kiszonych warzyw (np. kapusty)
• rozkład zanieczyszczeń w oczyszczalni ścieków
• wytwarzanie niektórych leków (antybiotyków)

NEGATYWNE:

• powodowanie chorób roślin i zwierząt

NEGATYWNE:

• powodowanie procesów gnilnych (niszczenie żywności)
• powodowanie groźnych chorób

Protisty-organizmy o różnorodnej budowie komórkowej

II.4

II.4.1. Protisty-różnorodność budowy

Protisty wielokomórkowe

Protisty jednokomórkowe

Pantofelek

Euglena

Ameba

Morszczyn

Listownica

II.4.2. Protisty-czynności życiowe

ODŻYWIANIE

• cudzożywne, np. drapieżniki --> pantofelek
• samożywne --> listownica
• cudzożywne lub samożywne (w zależności od warunków) --> euglena

ODDYCHANIE

• tlenowo
• beztlenowo

ROZMNAŻANIE

• bezpłciowo --> podział komórki (pantofelek, euglena), fragmentacja ciała (listownica)
• płciowo (listownica)

II.4.4. Protisty-choroby: drogi rozprzestrzeniania i profilaktyka

ukąszenie komara widliczka (zarodźce malarii w ich ślinie)

• stosować preparaty odstraszające
• siatki w oknach

malaria

• unikać jedzenia surowego i niedogotowanego mięsa
• unikać kontaktu z zarażonymi kotami

• zjedzenie niedogotowanego mięsa
• kontakt z odchodami zarażonego kota

toksoplazmoza