Układ Słoneczny

Układ Słoneczny

Hanna Dziewulska

spis treści

Jowisz i saturn

układ słoneczny

galaktyki

Uran Neptun

droga mleczna

Księżyc

jednostka astronomiczna

Merkury Wenus

gwiazdy

gwiazdozbiór

bibliografia

Ziemia i MArs

Układ Słoneczny

Słońce wraz z otaczającym je Układem Planetarnym powstało ok. 4,5 miliarda lat temu, z tego samego obłoku materii pyłowo-gazowej. W Układzie Słonecznym znajdują się m.in. Słońce planety i ich księzyce, planetoidy, komety, meteoroidy, gwiazdy, mgławice Planety Układu Słonecznego mają model heliocentryczny - ze Słońcem w centrum. Każda z ośmiu planet krąży po eliptycznej - w większości przypadków niemal kołowej - orbicie obiegając Słońce, w tym samym kierunku. Orbity wszystkich planet leżą niemal w w płaszczyźnie ekliptykiPlanety dzielimy na:

• małe, skaliste, ziemiopodobne: Merkury, Wenus, Ziemia, Mars;
• gazowe giganty: Jowisz, Saturn;
• lodowe olbrzymy: Uran i Neptun.

Galaktyki

Galaktyki są ogromnymi skupiskami gwiazd, gazu międzygwiezdnego, pyłu, planet i ciemnej materii. Dzięki sile grawitacji utrzymują swój kształt, który może przyjmować najróżniejsze formy.

SOCZEWKOWATE

NIEREGURALNE

SPIRALNE

ELIPTYCZNE

droga mleczna

• Mliky Way, czyli Droga Mleczna to w rzeczywistości galaktyka widziana od wewnątrz w płaszczyźnie dysku. Dawniej ludzi przypuszczali, że jest to droga umarłych, trakt wiodący do pałacu Zeusa albo szew spinający nieboskłon. W 1917 roku amerykański astronom Harlow Shapley ujawnił prawdziwą naturę galaktyki. Jest to galaktyka spiralna - rozległe, mające kształt dysku, wirujące skupisko gwiazd, gazu i pyłu o średnicy 100 000 i grubości 1000 lat świetlnych. W jej sercu znajduje się gęsta kula złożona ze starych gwiazd, zwana zgęszczeniem centralnym. Wokół wiruje dysk złożony z młodszych gwiazd, zebranych w spiralne ramiona. Nasze Słońce znajduje się na jednym z ramion, około dwóch trzecich długości od centralnego zgęszczenia.

gwiazdy

Każda gwiazda jest specyficzną mieszaniną gazów, skupionej grawitacyjnie materii, która może mieć postać plazmy. Jądra gwiazd na skutek zachodzących w nim reakcji pierwiastkowych emitują niezwykle dużą energię, która widoczna jest z Ziemi, jako świecący swoim światłem obiekt. Gwiazdą, która znajduje się najbliżej Ziemi jest oczywiście Słońce. Jest ono największym i najbardziej gorącym obiektem Układu Słonecznego. Oprócz Słońca, na nocnym niebie - wolnym od chmur, zamgleń oraz innych zanieczyszczeń można zaobserwować gołym okiem nawet kilka tysięcy tego typu obiektów. Aby je dostrzec, możemy posiłkować się chociażby dobrą lornetką, fotometrem albo teleskopem.

gwiazdozbiór

Gwiazdozbiór to grupa gwiazd zajmujących pewien obszar nieba. Zazwyczaj gwiazdy te połączono w symboliczne kształty i nadano im nazwę pochodzącą z mitologii (np. Centaur, Cefeusz itp.).Gwiazdy tworzące gwiazdozbiór nie są na ogół ze sobą związane i zwykle znajdują się od nas w różnych odległościach. Odnosimy jednak wrażenie, jakby wszystkie widoczne gwiazdy znadowały się na jednej powierzchni. Tę powierzchnię, będącą złudzeniem optycznym, nazywamy sferą niebieską. Historycy uważają, że pierwszymi wyodrębnionymi i nazwanymi gwiazdozbiorami były znaki Zodiaku.

Księżyc

Satelita − każde ciało o względnie małej masie, obiegające inne ciało o większej masie. Tor ruchu tego ciała nosi nazwę orbity.Ziemia i Księżyc. związane razem siłą wzajemnego przyciągania, obiegają wspólny środek masy. Ponieważ Księżyc obraca się wokół własnej osi dokładnie w tym samym czasie, w którym okrąża Ziemię, zwraca ku nam zawszę tę samą stronę, Jednakże orbita Księżyca także jest eliptyczna, w ciągu jednego okrążenia przyśpiesza on i zwalnia, co wygląda jakby się kolebał ukazując nam dodatkowo 9% powierzchni. Księżyc nie emituje światła - to co widzimy, jest odbitym światłem Słońca.

Planety

Wenus

Merkury

Wenus uważane kiedyś za parny pełen życia świat, w rzeczywistości okazała się rozpalonym pełnym, duszących gazów wysoko ciśnieniowym piekłem rozmiarem. Kształtem i masą Wenus jest właściwie bliźniaczką Ziemi. Ponieważ jednak krąży wokół Słońca bliżej niż Ziemia, otrzymuje więcej słonecznego ciepła. To oraz gruba, składająca się głównie z dwutlenku węgla atmosfera, czyni Wenus zbyt gorącą, by mogła na niej występować woda w stanie ciekłym. Cała woda występuje tu w postaci wielkich kłębów chmur spowijających planetę. Ciśnienie atmosferyczne przy powierzchni jest niemal 100 razy większe niż na Ziemi i odpowiada ciśnieniu w ziemskim oceanie na głębokości 1000 m. Wenus jest planetą aktywną wulkanicznie i gorąco spod skorupy wydostaje się na powierzchnię przez wulkany, które wyrzucają do atmosfery wielkie ilości dwutlenku siarki, tworząc śmiercionośne chmury kwasu siarkowego.

Dawne cywilizacje obserwując Merkurego nisko na niebie o świcie i zmierzchu uważały go za 2 różne gwiazdy. Dopiero Grecy zorientowali się, że to jedna i ta sama planeta, nadali jej imię boga Hermesa, którego rzymskie imię brzmi Merkury. Jest nieco większy niż nasz księżyc i jest najmniejszą z 8 głównych planet Układu Słonecznego. Jego poznaczona kraterami powierzchnia przypomina powierzchnię Księżyca, gdyż na Merkurym także brak atmosfery, która mogłaby go chronić przed uderzeniami meteorytów i powodować erozję powstałych kraterów. Nawet jeśli kiedyś planetę tę otaczała atmosfera, została wymieciona w przestrzeń kosmiczną przez strumienie cząstek i straszliwe gorąco emitowane z pobliskiego Słońca.

planety

Mars

Ziemia

Czwarta planeta układu z racji swojej czerwonej barwy, kojarzącej się z kolorem krwi, została nazwana imieniem Marsa- rzymskiego boga wojny. Umieszczona w przestrzeni 1,5 razy dalej od Słońca niż Ziemia otrzymuje mniej niż połowę tej ilości ciepła jaka dociera do nas. Jednakże jest to jedyna planeta, na której zdarza się, że w dzień temperatura jest taka sama, jak na Ziemi. Średnica Marsa to nieco ponad połowa średnicy Ziemi, lecz jego masa nie przekracza 1/10 masy naszego globu, daje to siłę przyciągania równą około 1/3 przyciągania ziemskiego. Pełny obrót Marsa dookoła osi trwa 24,6 godziny jest więc dłuższy od naszego dnia około 40 minut. Jednak rok na Marsie jest prawie 2 razy dłuższy niż na Ziemi, ponieważ okrąża on Słońce raz na 686,9 ziemskiego dnia.

Ziemia jest trzecią planetą pod względem oddalenia od Słońca. Jest równocześnie jedyną planetą w Układzie Słonecznym, na której doszło do rozwoju życia. Od innych planet Ziemię odróżnia również to, że w ponad 70 % pokrywa ją woda. Ziemia obiega Słońce w czasie zwanym rokiem ziemskim po prawie kołowej orbicie. Średnia odległość Ziemi od Słońca wynosi 149.6 milionów kilometrów. Ziemia posiada atmosferę składającą się głównie z azotu (78%) i tlenu (21%). Stwierdza się również obecność: dwutlenku węgla, wodoru i gazów szlachetnych.

planety

Jowisz

Saturn

Ogromny Jowisz masą przewyższa masą wszystkie planety Układu Słonecznego. Ta wspaniała planeta oglądana nawet przez mały refraktor stanowi dla obserwatora fascynujący widok - ma postać poprzecinanego ciemnymi pasami, żółtawego dysku, któremu towarzyszą księżyce. Jego skalne jądro o średnicy 30000 km jest drobnym okruszkiem w porównaniu z głębokością potężnej atmosfery. Składem przypomina ona wnętrze gwiazdy. Ciśnienie gazu przy powierzchni skalnego jądra jest 45 milionów razy wyższe niż na poziomie morza na Ziemi. Do 1940 roku sądzono, że Jowisz emituje światło jak gwiazda, jednak powinien być 60 razy większy żeby stać się gwiazdą. Światło, które widzimy jest zatem światłem słonecznym odbitym od chmur atmosfery olbrzyma, a nie energią syntezy jądrowej zachodzącej w jego wnętrzu.

Gazowy gigant Saturn jest, po swym bracie Jowiszu, drugą co do wielkości planetą Układu Słonecznego. Jego masa wynosi nieco mniej niż 1/3 masy Jowisza, a objętość trochę ponad połowę objętości największego z gigantów. Tak więc, jest to planeta o najmniejszej gęstości, mniejszej nawet niż gęstość wody. Zanurzony w oceanie z łatwością by w nim pływał. Saturn obraca się wolniej niż Jowisz, ale jest nieco bardziej spłaszczony przez rotację, ponieważ ma mniejszą masę. Skalne jądro planety jest małe, a warstwa metalicznego wodoru cienka, więc choć całość sprawia wrażenie ciała stałego, powierzchnia skalnego jądra ukryta jest głęboko pod gazową obłoką. Pierścienie Saturna zostały dostrzeżone po raz pierwszy przez Galileusza 1610 roku.

Planety

Neptun

Uran

Neptun to kolejny gazowy gigant, wielkością i budową podobny do Urana. Jądro planety otoczone jest głębokim na 1000 km oceanem złożonym z wody, metanu i amoniaku a całość otula gruba atmosfera, którą tworzą wodór i hel z domieszką metanu. Na powierzchni chmur planety widoczne są ciemne plamy. Jedna z nich - wielka, czarna plama jest ogromnym wirem wielkości Ziemi, wokół niej wieją największe wichry w Układzie Słonecznym, osiągające 2000 km/h. Jak i inne gazowe giganty, Neptuna otaczają pierścienie - są bardzo niewyraźne, na razie znamy ich 4: 2 szerokie i 2 wąskie.

Uran, jak Saturn i Jowisz, jest gazowym gigantem. Jego średnica czterokrotnie przewyższa ziemską, a skalne jądro ma wielkość Ziemi. Oś obrotu Urana jest tak zorientowana w przestrzeni, iż jego północny biegun leży 8 stopni poniżej eliptyki, oznacza to, że inaczej niż dla większości planet kierunek ruchu wirowego Urana jest wsteczny, przeciwny do kierunku obiegu wokół Słońca. Uran ma też bardzo zaakcentowane pory roku, każdy z biegunów przez 42 lata kąpie się blasku Słońca a następnie tak samo długo pogrążony jest ciemności.

jednostka astronomiczna

• Jednostka astronomiczna (skrót po angielsku AU, astronomical unit) jest to jednostka odległości używana w astronomii , równa 149 597 870 691 ± 30 m . Dystans ten odpowiada średniej odległości Ziemi od Słońca.
• Ponieważ jednak definicja ta nie jest zbyt precyzyjna, przyjęto następującą:

Jednostka astronomiczna jest długością promienia niezaburzonej orbity kołowej ciała o masie znikomo małej, które krąży dookoła Słońca z okresem 365,2568983 dnia (365 d 6 h 9 min 56 s, tzw. rok gaussowski). Inaczej, ma ono prędkość kątową 0,17202098950 radiana na dobę mającą 86400 sekund efemerydalnych . Według wcześniej stosowanej definicji jednostka astronomiczna była równa długości półosi wielkiej orbity Ziemi , czyli 149 597 887 km.

• W szacunkowych obliczeniach przyjmowana jest zazwyczaj wartość przybliżona ≈ 150 mln km .
• Jednostka astronomiczna jest wygodna do określania odległości między obiektami w Układzie Słonecznym . Stosuje się ją również w opisie innych układów planetarnych i wszędzie tam, gdzie występują odległości porównywalnego rzędu.

bibliografia

zdjęcia

treść

• www.atronomia.biz.pl
• urania.edu.pl
• tylkoastronomia.pl
• pl.wikipedia.org
• dzienniknaukowy.pl
• gozych.edu.pl
• naukowiec.org
• sites.google.pl
• medianauka.pl
• sadurski.com
• kosmonauta.net

• ,,Wszechświat'' seria Labirynt Wiedzy, Colin Ronan
• epodręczniki.pl
• www.urania.edu.pl
• odkrywcyplanet.pl
• www.astronomia.biz.pl
• pl.wikipedia.org
• www.szkolnictwo.pl
• www.bryk.pl
• Wielkia Encyklopedia Geografii Świata Edwin Wnuk