Adaptacja i integracja dziecka w szkole

Adaptacja i integracja dziecka w szkole

adaptacja

Jest to zdolność do przystosowania się do nowego środowiska, przyswojenie obowiązujących w nim zasad, wejście w grupę i budowanie wspólnoty. Wymaga to dwustronnego zaangażowania – dziecko dopasowuje się do otoczenia, ale też samo wpływa na nie i może je regulować.

Przystosowanie do szkoły jest dużym wyzwaniem dla dziecka. Dziecko w wieku 7 lat nie ma jeszcze wypracowanego zasobu strategii przystosowawczych, ma delikatny układ nerwowy, może szybciej się męczyć, nie radzić sobie z przeszkodami. Nie wszystkie dzieci mają wrodzone umiejętności do nawiązywania kontaktów i wpasowania się w nowe otoczenie. W ich przypadku mówimy o trudnościach adaptacyjnych.

Adaptacja do szkoły jest procesem rozłożonym w czasie. To, jak przebiega zależy od wielu różnych czynników, które można podzielić na dwie grupy:

• wewnętrzne, czyli cechy indywidualne, wiek, płeć, poziom rozwoju psychoruchowego, stan zdrowia;

• zewnętrzne, czyli związane ze środowiskiem domowym, np. status społeczny, liczba członków rodziny, postawy rodziców, oraz z nowym środowiskiem szkolnym.

Celem procesu adaptacji jest:

wspomaganie dziecka w procesie przystosowania do życia w nowych warunkach,

kształtowanie poczucia przynależności do grupy rówieśniczej w klasie

wdrażanie do orientacji czasowej w rozkładzie dnia w szkole

poznawanie osób pracujących w szkole – umiejętność zachowania się w stosunku do nich

poznanie u dzieci możliwości percepcji wzrokowej, słuchowej, orientacji przestrzennej, koordynacji wzrokowej, ruchowej i słuchowej wspomagające poznanie możliwości każdego ucznia

Jak pomóc dziecku w adaptacji? Można:

• inicjować prace w grupach mieszanych, aby dać dzieciom możliwość do bliższego poznania się

rozwijać hobby dziecka poprzez zapisanie go na zajęcia pozalekcyjne

• organizowanie spotkań integracyjnych po szkole, np. zapraszanie kolegów do domu, wspólne zabawy na boisku

• zauważanie sukcesów dziecka i podkreślanie jego pozytywnych cech,

rozmawianie o emocjach, również za pomocą książek, gdzie dziecko może się identyfikować z bohaterami i w ten sposób uczyć się rozwiązywać problemy.•

Aby dzieci mogły przystosować się do warunków szkolnych, muszą zostać stworzone sytuacje, które będą sprzyjały ich dobremu samopoczuciu. Mali uczniowie na pewno chętnie będą wracali do miejsca, gdzie czują się dobrze. Oczywiście może też zaistnieć adaptacja pasywna, czyli przystosowanie się ze względu na obowiązek, konieczność chodzenia do szkoły, na co nie ma się wpływu. Jest to podporządkowanie się danej sytuacji bez oczekiwania na jakiekolwiek korzyści z tego wynikające.

Cykl atrakcyjnych zajęć realizowanych przez wychowawcę w pierwszych tygodniach września, jak również w ciągu całego roku szkolnego pozwolą nauczucielowi lepiej poznać swoich uczniów, a jednocześnie wzmocnić ich chęć do nauki i wyzwoli pozytywne emocje związane z byciem uczniem. Gry i zabawy powinny być dostosowane do potrzeb dzieci, a decydującą rolę odgrywa w nich poznawanie potrzeb i możliwości każdego ucznia

Co może zrobić nauczyciel, aby wszystkie dzieci dobrze radziły sobie w szkole?

Zorganizowanie spotkania z przyszłym wychowawcą, odwiedziny przedszkolaków w szkole, optymistyczne opowieści starszych dzieci o szkolnych przeżyciach czy wspólne zabawy w szkołę mogą znacząco wpłynąć na obraz szkoły, jaki będą miały najstarsze przedszkolaki. Ważny jest dzień rozpoczęcia nowego roku szkolnego, powitania nowej klasy, nowego wychowawcy.Dzieci mogą zrobić wspólnie krótką pracę, np. odrysować swoje dłonie – pąki – na krzaku róży i nakleić przy rysunkach nalepki z imionami. Ta praca umieszczona na ścianie w sali będzie towarzyszyła dzieciom przez trzy lata nauczania zintegrowanego.

Sytuacją, do której dążymy w adaptacji szkolnej jest poczucie bezpieczeństwa, które odczuwa dziecko w szkole. Należy pamiętać, że każde dziecko ma swoje tempo i może potrzebować więcej czasu na oswojenie się z nową sytuacją. Najlepiej po prostu uzbroić się w cierpliwość i być wyrozumiałym i elastycznym – nie wszystko od razu będzie idealne. Dzięki mądrym i spokojnym działaniom dorosłych dzieci łatwiej zaadaptują się do szkoły.

Intergracja grupy

Integracja klasy ma na celu poprawić jakość komunikacji i współpracy w klasie/grupie.

Integracja to przede wszystkim stworzenie bezstresowej atmosfery i klimatu zabawy, ponieważ tylko dzięki temu członkowie grupy mogą poczuć się swobodnie i bezpiecznie.

Integracja to też wzajemne poznanie się, odnalezienie osób podobnych do siebie, określenie swojego miejsca w zespole, komfortowej pozycji z której można obserwować innych i podejmować działania, kiedy jesteśmy na to gotowi.

JAKIE KORZYŚCI PŁYNĄ Z INTEGRACJI?

Dzięki działaniom integracyjnym możliwe jest zarówno lepsze poznanie siebie nawzajem, jak i osoby wychowawcy, co ułatwia funkcjonowanie w szkole. Integracja sprzyja budowaniu pozytywnej atmosfery, która z kolei zapewnia poczucie bezpieczeństwa. Zgrana klasa to „bezpieczna baza” do wspólnego przeżywania sukcesów i porażek bez ryzyka ośmieszenia czy wykluczenia. Klasa zżyta ze sobą chętnie podejmuje się realizacji nowych, coraz trudniejszych zadań. Ponadto uczestnicy zajęć integracyjnych nabywają i rozwijają umiejętności z zakresu asertywności, komunikacji czy rozwiązywania konfliktów. Dzięki temu kształtuje się u dzieci postawa prospołeczna, za którą idzie poczucie odpowiedzialności za innych i częstsze udzielanie pomocy.

ZADANIA WSPOMAGAJĄCE PROCES INTEGROWANIA SIĘ W KLASIE:

* organizowanie wycieczek i imprez, np. piknik, ognisko, dyskoteka, * wprowadzenie „rytuałów klasowych”, np. obchodzenie urodzin, dnia chłopaka, kobiet, walentynek itp., * prowadzenie kroniki klasowej * dopingowanie ucznia/drużyny klasowej w rozgrywkach, turniejach, konkursach itp., * organizowanie aktywności, które angażują cały zespół klasowy i mają charakter np. filantropijny czy wolontariacki (zbiórka darów, makulatury itp.).

ĆWICZENIA WSPOMAGAJĄCE POZNANIE SIĘ

Pierwsze zajęcia z nową klasą należałoby zacząć od wzajemnego poznania swoich imion. Oto przykładowe ćwiczenia:

• Wizytówki – uczniowie wykonują kartę ze swoim imieniem, która na stałe może stać na ławce, a do ćwiczeń w kole czy na dywanie można ją zabierać.
• Krzyżówka literowa – uczniowie zapisują na kartce pionowo swoje imię, każdej literze przypisując jakąś pozytywną cechę, np. Kasia: K – koleżeńska, A – ambitna, S – spontaniczna, I -inteligentna, A -aktywna – każdy uczeń prezentuje swoją kartę na forum.
• Imię + ruch – dzieci siedzą w kręgu. Osoba stojąca w środku podaje swoje imię i wykonuje ruch (np. czynność, którą lubi wykonywać). Każdy kolejny uczeń mówi swoje imię i powtarza poprzednie imiona, pokazuje ruchy swoich poprzedników i dodaje swoje.
• Imiona w kręgu- dzieci po kolei mówią swoje imiona, każde kolejne dziecko wymienia imiona poprzedników.

USTALANIE KONTRAKTU KLASOWEGO

• Każda grupa funkcjonuje prawidłowo wyłącznie wtedy, kiedy obowiązują w niej określone zasady przestrzegane przez wszystkich jej członków.
• To przede wszystkim uczniowie ustalają i proponują reguły obowiązujące w ich grupie. Nauczyciel również bierze w tym aktywny udział, naprowadzając uczniów na istotne kwestie, gdy te są pomijane.
• Ważne jest, by kontrakt sformułowany był w postaci zdań twierdzących – nie zakazów.
• Ważne jest, by każdy punkt kontraktu został z dziećmi omówiony i wytłumaczony, np. co oznacza sformułowanie „odnosimy się do siebie z szacunkiem”.
• W pracy z uczniami młodszymi skuteczniejsze są kontrakty w formie graficznej, bardziej symbolicznej.
• Każdy członek zespołu klasowego i wychowawca podpisuje kontrakt, co jest równoznaczne z respektowaniem zawartych tam reguł.
• Po spisaniu i podpisaniu kontraktu ustala się sankcje, czyli: „Jakie konsekwencje poniesie uczeń za łamanie zasad?”

ĆWICZENIA i zabawy INTEGRUJĄCE GRUPĘ

Kiedy uczniowie znają już swoje imiona oraz ustalili system zasad obowiązujących w ich grupie, nauczyciel może przejść do konkretnych gier, zabaw i ćwiczeń integracyjnych. Poniżej opisano uniwersalne propozycje zabaw, które można wykorzystać bez względu na wiek uczniów.

,,Zabawa na powitanie’’ (w klasie pierwszej)

Na pierwszych zajęciach w klasie pierwszej możemy powitać każde dziecko śpiewanką – powitanką ma melodię “Panie Janie”: Witaj …………. (imię dziecka np. Zosiu), witaj …………. (imię dziecka). Jak się masz, jak się masz? Wszyscy cię witamy, wszyscy cię witamy! Bądź wśród nas, bądź wśród nas! Do piosenki możemy dopasować własne ruchy np. machanie ręką na powitanie.

Wspólne cechy

Uczniowie zostają podzieleni na 5-osobowe grupy. Ich zadaniem jest ustalenie pięciu cech/rzeczy, które lubią i które łączą ich wszystkich. Dodatkowo każdy odnajduje jedną cechę, która różni go od pozostałych. Grupa prezentuje swoje cechy wspólne i porównuje z pozostałymi.

Kto, tak jak ja?

Uczniowie siedzą w kręgu. Jedna osoba stoi w środku i mówi np. „Kto, tak jak ja, lubi czekoladę” – wszystkie osoby lubiące czekoladę wstają i zamieniają się miejscami. Osoba, która nie zmieni miejsca, wchodzi do środka i wymyśla swoje zdanie.

Wywiad

Nauczyciel daje klasie 15 minut na to, by przeprowadziła ze sobą wywiad (każdy ma podejść do każdego – pytania są dowolne). Zadaniem dzieci jest zapamiętanie swoich odpowiedzi. Kolejno na forum omawiana jest każda osoba i albo po kolei, albo na wyrywki przekazywane są informacje o poszczególnych uczniach. Zabawa ta doskonale sprawdza się w klasach starszych i pokazuje nauczycielowi, jak kształtują się relacje w grupie i czy występują jakieś kliki i paczki.

Niemy wywiad

Uczniowie pracują w parach. Muszą zebrać o sobie jak najwięcej informacji bez użycia słów. Potem prezentują swojego partnera przed klasą – sprawdza się, czy osoba udzielająca wywiadu została dobrze zrozumiana.

Gorące krzesła

Jedna z ulubionych zabaw integracyjnych dla dzieci i nie tylko! A przy okazji ciekawa propozycja dotycząca rozwoju współpracy między dziećmi w przedszkolu. Ustawcie krzesła w kole, siedzeniami na zewnątrz. Niech będzie ich o jedno mniej, niż uczestników zabawy. Wybierzcie wspólnie muzykę, która będzie Wam towarzyszyć w trakcie. Zasady są proste – dopóki gra muzyka, uczestnicy zabawy krążą tanecznym krokiem dookoła krzeseł. Gdy muzyka umilknie – mają za zadanie jak najszybciej znaleźć wolne krzesło i usiąść na nim. Na jednym krześle może siedzieć tylko jedno dziecko. Uczestnik, który nie zdąży zająć żadnego miejsca, odpada z gry i w kolejnej rundzie włącza oraz wyłącza muzykę.

ja cię poprowadzę

Dzieci z nauczycielem wspólnie ustawiają tor przeszkód. Dzieci dobierają się w pary. Jedna osoba z pary ma zawiązane oczy. Zadaniem drugiej osoby z pary jest poprowadzić pierwszą od startu do mety, przez tor przeszkód. Może to zrobić trzymając ją za rękę (łatwiejsza i szybsza wersja) lub kierując komunikaty głosowe (wersja trudniejsza i wolniejsza).

Zgadnij, o kim mówię

Nauczyciel opisuje jedną z obecnych osób, np. jej dobre cechy, zachowanie, zdolności, wygląd. Przed rozpoczęciem zabawy ustalamy z uczniami, że opisujemy tylko w sposób pozytywny. Uczniowie muszą zgadnąć, o kim mowa. Ten, kto zgadnie, opisuje kolejną osobę. Warto z góry ustalić, ile będzie kolejek lub grać do momentu, aż wszyscy zostaną opisani (ale niesie to za sobą ryzyko, że komuś będzie przykro, że jest ostatni, a grupa może być znudzona).

Łódź ratunkowa

Nauczyciel rozkłada na podłodze gazety – tak, by utworzyć średniej wielkości kwadraty (max 3). Na gazetach będą musieli się schronić uczniowie, kiedy nadejdzie sztorm. Kiedy nauczyciel wypowie hasło „sztorm”, uczniowie muszą schronić się w łodziach. Wygrywa zespół, który najliczniej i w zgodzie zmieści się na jednej tratwie. W wersji bardziej zaawansowanej można ułożyć tylko jeden kwadrat, by móc zaobserwować, jak kształtują się relacje w grupie...

“Miejsce po mojej prawej stronie jest puste …”

Dzieci siedzą w kręgu. Jedno miejsce obok nauczyciela (prowadzącego) jest wolne. Zabawa rozpoczyna się słowami: Miejsce po mojej prawej stronie jest puste. Zapraszam Bartka jako zajączka. Zaproszone dziecko przechodzi na wolne miejsce naśladując wymienione zwierzę. Zabawę kontynuuje osoba, która teraz ma puste miejsce po prawej stronie. Dzieci powinny wymyślać różne nazwy zwierząt, aby nasza zabawa integracyjna była ciekawsza.

“Zabawa integracyjna z balonami”

Dzielimy klasę na kilka grup, które stają w szeregach blisko siebie. Między ramiona wkładamy balony lub kulki z gazety. Grupa musi pilnować, aby podczas zabawy nie upuścić balonika (kulki). Prowadzący wydaje kolejno polecenia: zróbcie 3 kroki stańcie na prawej nodze wykonajcie przysiad podskoczcie 2 razy obróćcie się dookoła Zabawa jest wesoła, bo raczej nie uda się obrócić i złapać ramionami balonika całej grupie. Do tej zabawy integracyjnej potrzebujemy sporo wolnego miejsca.

OD A DO Z

CELE: • zgrana klasa • integracja klasy szkolnej • poznanie się nawzajem • dodanie energii i uśmiechu Grupa stoi w kole i ustawia się według jakiejś zasady np.: alfabetycznie – imiona – na początku koła będzie stała Ania a na końcu Zbyszek alfabetycznie – ulice czasem dotarcia do szkoły – od najkrótszego do najdłuższego miesiącem urodzenia – na początki styczeń aż do grudnia Uwaga: Trzeba uważać na to, co może zawstydzić dzieci i nie ustawiać się ani wzrostem, ani wagą, ani rozmiarem buta. Zwłaszcza w okresie dojrzewania mogą to być tematy drażliwe.

CZARODZIEJSKA KOSTKA

CELE: • integracja klasy szkolnej• dowiedzenie się o sobie nowych rzeczy Grupa siedzi w kole. Każda osoba, która rzuci kostką musi podać tyle informacji o sobie, ile wypadnie oczek. W innej wersji uczestnik zabawy może np. podawać tyle swoich umiejętności, ile wypadnie oczek. Wszystko zależy od tego, jaki cel chcemy osiągnąć. Uwaga: To dobra zabawa integracyjna, kiedy klasa się już trochę poznała i ma ochotę odkryć się przed innymi na forum. Nie róbmy jej jako pierwszej spośród gier i zabaw na integrację.

DWA KOŁA

CELE: • integracja grupy • lepsze poznanie uczniów Dzielimy klasę na dwie grupy. Jedna grupa tworzy małe koło stojąc do siebie plecami. Druga grupa tworzy wokół nich większe koło, tak aby każdy miał parę i stał do siebie zwrócony buzią. Każda para przez 1-2 minuty rozmawia ze sobą odpowiadając na pytania: Co będziesz robić dziś? Co będziesz robić za miesiąc? Co będziesz robić za rok? Na sygnał osoby prowadzącej – zewnętrzne koło przesuwa się np. o 3 osoby (wewnętrzne koło nie zmienia położenia) i w ten sposób tworzą się nowe pary. Pytania pozostają te same. Pytania można zmienić na inne. Ważne, żeby dzieci miały możliwość porozmawiać w cztery oczy w osobami, z którymi normalnie nie rozmawiają. Dzięki tej zabawie klasa się poznaje i powstają wspólne tematy do rozmów na później.

Bibliografia:

Ewa Kochanowska "Wspomaganie procesu adaptacji społeczno‐emocjonalnej dzieci sześcio‐ siedmioletnich do środowiska szkolnego." Bielsko‐Biała 2012

Aneta Jegier "Adaptacja sześciolatka do szkoły jako ważny czynnik prorozwojowy" TRENDY nr 1/2014

https://www.zycieszkoly.com.pl/artykul/jeden-za-wszystkich-wszyscy-za-jednego-czyli-integracja-zespolu-klasowego

https://www.szkolneinspiracje.pl/zabawy-integracyjne-w-klasach-i-iii/?fbclid=IwAR2MuLjXHELpXz5JVEUJYpbAOgCgzXRKO4VOLuxzVkNW6NW0ONHkOZaBjPg

Dziękujemy za uwagę.