Testament Bolesława Krzywoustego

University Logo

Testament bolesława krzywoustego

Julia PióroMagda Bakiera Aleksandra Krzemińska

Zakończenie rządów Bolesława Krzywoustego

Zakończenie rządów Bolesława Krzywoustego nastąpiło wraz z jego śmiercią w 1138 roku. Wtedy też weszły w życie postanowienia statutu nazywanego tradycyjnie testamentem Krzywoustego. Odtąd siedzibą seniora miał być Kraków, który za czasów Kazimierza Odnowiciela zyskał wyjątkowe znaczenie.

Drzewo genealogiczne

Pierwszym seniorem i princepsem został Władysław II (później nazwany Wygnańcem). Miał już ponad 30 lat, więc u boku ojca zyskał doświadzczenie potrzebne do rządzenia. Od Bolesława Krzywoustego otrzymał w zarząd Śląsk. Przekazał dwóm przyrodnim braciom dzielnice: Bokesławowi Kędzierzawemu - Mazowsze, a Mieszkowi - Wielkopolskę. Najmłodszym, kilkuletniemu Henrykowi i niemowlęciu Kazimierzowi, na razie nie przyznano dzielnic.. Ich matka Salomea, wdowa po Bolesławie Krzywoustym, otrzymała jednak grody w centrum kraju, w tym Łęczycę. Znaczna część państwa z Krakowem pozostała pod bezpośrednią władzą seniora.

Od początku rządów Władysława Wygnańca istniał konflikt interesów i nieufność pomiędzy nim a jego macochą i przyrodnimi braćmi. Władysław dążył do zapewnienia dziedziczenia po sobie własnym synom, z których najstarszego dopóścił do współrządów na Śląsku. Senior poprzez żonę był blisko spokrewniony z władcami panującymi w Niemczech i Czechach. Licząc na ich pomoc, podjął kroki przeciwko juniorom i ich matce. Odniosł nad nim zbrojne zwycięstwo i pokonanych zamierzał wygnać z kraju. Natrafił jednak na opór znacznej grupy możnych, broniących postanowień testamentu Krzywoustego, na czele z wojewodą Piotrem Włostowicem. Władysław II uznał ich za zdrajców, a sam wojewoda został uwięziony i oślepiony. Czyn ten okrył księcia hańbą. W 1146 r. Władysław musiał się ratować ucieczką z Polski na dwór niemiecki. Dlatego przylgnął do niego przydomek ,,Wygnaniec".

POCZĄTKI ROZBICIA DZIELNICOWEGO

UPADEK SENIORATU

Kolejnym seniorem został Bolesław Kędzierzawy, któremu udało się uspokoić sytuację w państwie. Ponadto swój urząd odzyskał wpjewoda Piotr Włostowic. W 1157 r. Polska stała się jednak celem wyprawy cesarza Fryderyka Barbarossy, do którego o pomoc zwrócił się Władysław II Wygnaniec. Choć wyprawa niemieckiego rycerstwa zakończyła się powodzeniem, cesarz nie przywrócił rządów Wygnańcach. Bolesław Kędzierzawy musiał jedynie złożyć cesarzowi hołd lenny w 1157 r., a także wyrazić zgodę na powrót synów Wygnańca na Śląsk.

Po śmierci Kędzierzawego princepsem został kolejny senior - Mieszko Stary. Nieskutecznie starał się on wzmocnić władzę książęcą. Sprawując rządy senioralne, opierał się na możnych ze swojej dzielnicy - Wielkopolski. Możnowłądcy z Krakowa nie zaakceptowali jego działań i w 1177 r. doprowadzili do wygnania go ze stolicy. Na jego miejsce osadzili na tronie najmłodszego syna Krzywoustego - Kazimierza (nazwanego później Sprawiedliwym). Było to ostateczne złamanie zasady senioratu zapisanej w statucie Krzywoustego, ponieważ starszy od Kazimierza był nie tylko obalony Mieszko, ale również jego śląscy bratankowie - synowie Władysława Wygnańca. Odtąd o tytułu princepsa i panowanie nad dzielnicą krakowską piastowscy książęta rywalizowali bez względu na wiek.

POGŁEBIANIE SIĘ ROZBICIA DZIELNICOWEGO

Po śmierci Kazimierza Sprawiedliwego podziały pomiędzy dzielnicami uległy pogłębieniu i zaczynały się utrwalać. Piastowie przestali być tytułowani książętami Polski, ponieważ stali się książętami dzielnicowymi (np. mazowieckimi, wielkopolskimi, głogowskim czy cieszyńskimi).

Wojny pomiędzy skłóconymi dzielnicami, a osłabiona Polska traciła na znaczeniu i poniosła porażki na polu międzynarodowym. Całkowice utraciła Pomorze Zachodnie, ponadto namiestnicy Pomorza Gdańskiego stopniowo się usamodzielniali, by w XIII w. sięgnąć po władzę książęcą.

Rozdrobnienie dzielnicowe sprzyjało przemianom politycznym i społecznym. Każdy książe miał własnego wojewodę i wielu innych urzędników, co stwarzało możliwość awansu i zdobycia zaszczytów przez możnowładców. Gdy popadał z nimi w konflikt, groził mu bunt i utrata rządów. Książeta nadawali więc posiadłości ziemskie możnym oraz Kościołowi. Obdarzali ich również immunitetem, czyli zwolnieniem spod władzy sądowniczej księcia.

Majątki włądców niewielkich księstw zmalały na tyle, że nie byli w stanie utrzymać stałych załóg w grodach. Wojowie już wcześniej dostawali od książąt posiadłości, lecz teraz osiedli w nich na stałe, a jedynie stawiali się na wezwanie, aby wziąć udział w wyprawie. W takich okolicznośćiach powstało rycerstwo. W Polsce wszyscy członkowie tej warstwy, niezależnie od wielkości posiadanego majątku, podlegali bezpośrednio księciu. Nie wykształciła się zatem na ziemiach polskich skomplikowana struktura lenna taka jak w Europie Zachodniej.

Seniorzy w okresie rozbicia dzielnicowego

Notatka

1. Wprowadzenie w życie postanowień statutu testamentu Krzywoustego - 1138 r.
2. Objęcie władzy seniora przez Władysława Wygnańca w 1138 r. po śmierci ojca
3. Przekazanie przez Władysława II dzielnic : a) Bolesławowi Kędzierzawemu - Mazowsze b) Mieszkowi - Wielkopolska
4. Wypędzenie Władysława Wygnańca - 1146 r.
5. Hołd lenny Bolesława Kędzierzawego - 1157 r.

Dziękujemy za uwagę!