Oddzialywania nieantagonistyczne

Oddziaływania nieantagonistyczne

W świecie przyrody walka nie zawsze popłaca. Czasem warto nawiązać współpracę z innym gatunkiem w taki sposób, by zapewniło to obopólne korzyści.

MUTUALIZM

Taki rodzaj symbiozy gdzie współpraca jest konieczna do przetrwania określa się jako mutualizm, czyli symbiozę obowiązkową.

mutualizm obligatoryjny

Mutualizm (łac. mutuus 'pożyczony, wzajemny; obustronny; wspólny) – jedna z interakcji protekcjonistycznych między populacjami, charakteryzująca się obopólnymi korzyściami o takim stopniu, który praktycznie wzajemnie uzależnia istnienie obu populacji.

mutualizm fakultatywny

mutualizm obligatoryjny

Przykład mutualizmu:

Porosty - organizmy, których plechy zbudowane są z komórek glona oraz strzępek grzyba. Grzyb ochrania komórki glonów przed wpływami środowiska i chłonie wodę z otoczenia, a glon przeprowadza fotosyntezę, dzięki której produkuje pokarm dla siebie i partnera. Nawet rozmnażają się wspólnie. Tworzą łatwo odrywające się skupienia strzępek grzyba i komórek glonu, które wspólnie zasiedlają nowe środowiska.

mikoryza

Innym przykładem jest związek roślin bobowatych z bakteriami brodawkowymi żyjącymi w naroślach ich korzeni – brodawkach korzeniowych. Rośliny bobowate (np. łubin, fasola, groch), rosnące na glebach ubogich w azot, zapewniają bakteriom substancje odżywcze (glukozę) i środowisko życia. Natomiast bakterie wiążą niedostępny dla roślin azot atmosferyczny z powietrza zawartego w glebie i przekazują go roślinom.

Mikoryza, współpraca grzybów z roślinami, jest również przypadkiem mutualizmu. Polega ona na oplataniu korzeni rośliny przez strzępki grzybni. Grzybnia zwiększa powierzchnię chłonną korzenia. W ten sposób grzyby pobierają i dostarczają roślinom wodę, związki fosforu i azotu. W zamian za to mogą odżywiać się pokarmem wytworzonym przez rośliny w procesie fotosyntezy.

Nasiona modrzewia, gdy padną na glebę przerośniętą grzybnią maślaka, szybko kiełkują i rozwijają się z nich zdrowe rośliny. Rozwój modrzewia w miejscach pozbawionych grzybni jest znacznie słabszy. Kolejne pary gatunków świadczących sobie usługi tworzą koźlarze i brzozy, borowiki i dęby, rydze i świerki.

Bardzo ciekawym przypadkiem symbiozy jest związek pomiędzy żyjącymi w Ameryce Środkowej i Ameryce Południowej mrówkami grzybiarkami a grzybami. Mrówki te nie są w stanie żywić się liśćmi, gdyż nie trawią zawartej w nich celulozy. Dlatego przygotowują z nich podłoże, zaszczepiają na nim grzyby i pielęgnują je: nawożą odchodami, zapewniają im stałą wilgotność i temperaturę, a także usuwają inne gatunki grzybów.

Hodowane grzyby na końcach strzępek wytwarzają wypełnione łatwostrawnymi substancjami kuliste twory, które mrówki zrywają i wykorzystują jako pokarm dorosłych owadów i larw. W naturze nie spotyka się grzybiarek w gniazdach pozbawionych grzybów, zaś grzyby tych gatunków spotkać można tylko w gniazdach mrówek.

Szczególnym przypadkiem mutualizmu jest zależność pomiędzy przeżuwaczami, takimi jak krowy czy jelenie, a żyjącymi w ich układach pokarmowych mikroorganizmami. Ponieważ roślinożercy żywią się trudnym do strawienia pokarmem, w jednej z części ich wielokomorowego żołądka, zwanej żwaczem, stale żyją bakterie i pierwotniaki zdolne do trawienia celulozy.

Mikroorganizmy w żołądku krowy zajmują objętość kilkunastu litrów. Co jakiś czas zawartość żwacza, częściowo rozłożona przez symbionty, wraca do jamy gębowej zwierzęcia, gdzie jest ponownie przeżuwana. Po ponownym połknięciu trawa i część mikroorganizmów jest trawiona za pomocą enzymów układu pokarmowego roślinożercy.

W ten sposób przeżuwacze oprócz cukrów zdobywają białko i witaminy (głównie z grupy B i witaminy K) wytwarzane przez bakterie. Krowy pasą się około 8 godzin dziennie, tyle samo czasu poświęcają na przeżuwanie pokarmu.

Kolejny przykład symbiozy to relacja pomiędzy kwiatami a ich zapylaczami. Dzięki niej kwiaty uzyskują możliwość przeniesienia gamet męskich z jednych kwiatów (osobników) na inne. W efekcie dochodzi do zapłodnienia i wytworzenia nasion. W zamian zapylacze korzystają z wytwarzanego przez kwiaty nektaru i pyłku.

W przypadku niektórych gatunków roślin zapylenia może dokonać tylko jeden, specjalnie przystosowany gatunek. Tak jest u koniczyny łąkowej (czerwonej). Ma ona szczególnie długie i wąskie kwiaty, do dna których sięga tylko aparat gębowy trzmiela. Koniczyna nie może się obejść bez tego owada, ale trzmiel może żywić się również nektarem innych kwiatów. Specjalistami w zapylaniu określonych gatunków są też kolibry. Odwiedzają one jedynie te kwiaty, których kształt odpowiada idealnie kształtowi ich dziobów.

mutualizm fakultatywny

PROTOKOOPERACJA

to przykład zależności, w której osobniki dwóch gatunków czerpią wzajemne korzyści ze swojej obecności, a jednocześnie nie są od siebie uzależnione. Każdy gatunek biorący udział w takiej relacji może żyć bez obecności drugiego. Jednak gdy są razem, oba zwiększają swoje szanse przeżycia. Może występować okresowo. Taki rodzaj symbiozy gdzie współpraca nie jest konieczna do przetrwania określa się jako protokooperację, czyli symbiozę nieobowiązkową.

Protokooperacja łączy na przykład kraby pustelniki, wyjątkowe skorupiaki pozbawione pancerza na odwłoku, z ukwiałami.

Pustelniki chronią swój miękki odwłok w muszlach martwych mięczaków. Niektóre z nich, dla dodatkowej ochrony i kamuflażu, przytwierdzają do tych muszli również ukwiały. W zamian jamochłony korzystają z darmowego transportu oraz resztek pokarmu kraba. Zdarza się, że rosnący krab zmienia muszlę na większą i niezwykle ostrożnie przenosi jamochłona na nową skorupę.

Wzajemne usługi świadczą sobie też ptaki czyściciele i duże ssaki, jak bawoły, antylopy, nosorożce.

Roślinożercy sawanny cierpią z powodu żerujących na ich skórze i pod nią pasożytów. Same nie potrafią się ich skutecznie pozbyć. Bąkojady wydziobują je i przynoszą ulgę ssakom, w zamian uzyskując wartościowy pokarm.

Podobna zależność występuje w środowisku raf koralowych. Żyją tam małe rybki – wargatki. Te zwinne zwierzęta wpływają do jam skrzelowych i gębowych dużych ryb, usuwając z trudno dostępnych miejsc pasożyty, zalegające resztki pokarmu i obumarłe tkanki.

Ryby korzystające z usług wargatków często są groźnymi drapieżnikami, ale nie próbują zjeść ryb pływających w ich paszczach. Otwierają je szeroko i rozchylają skrzela, by ułatwić czyścicielom do nich dostęp.

KOMENSALIZM

związek, w którym jeden z nich odnosi korzyści, a dla drugiego ta sytuacja jest obojętna, tzn. nie odnosi on korzyści ani nie ponosi szkody. Mówimy wtedy o komensalizmie.

Jego przykładami są relacja między bocianami a wróblami i wykorzystywanie odchodów zwierząt przez żuka gnojowego. Rozmaite relacje łączą też człowieka z innymi organizmami. Na przykład odżywianie się roślinami (owocami, liśćmi, korzeniami) świadczy o tym, że człowiek jest roślinożercą. Ponieważ jednak równocześnie zjada mięso zwierząt (np. wołowinę, wieprzowinę, ryby), jest też drapieżnikiem. Może być żywicielem dla rozmaitych pasożytów (tasiemców, glist, owsików). Żyje także w symbiozie z wieloma mikroorganizmami (m.in. bakteriami) zamieszkującymi przewód pokarmowy i skórę. W wypadku niektórych bakterii jelitowych możemy mówić o mutualizmie, a w wypadku innych – o protokooperacji.

hiena i lew zjadają to co zostawiły lwy

rekin i podnawka

Ryba, której bali się starożytni Grecy Starożytni Grecy wierzyli, że ta rybka potrafi zatrzymać lub uszkodzić nawet wielki statek . I choć podnawka rzeczywiście czasem potrafi przyczepić się do dna łódki czy statku, to raczej go nie zatrzyma, bo ma tylko nieco ponad pół metra długości. Bardziej podejrzana w tej rybie jest jej zastanawiająca komitywa z rekinami… fragment artykułu Moniki Frenkiel

Film na kolejnej karcie

Dziękuję za uwagę! Marzena Kieca

Prezentacja powstała w oparciu o: - zasoby Internentu - treści i zdjęcia z podreczników różnych wydawnictw