Wielokulturowość w przedszkolu

Wielokulturowość w przedszkolu

Patrycja Górowska, Marta Hajduk

Wiek przedszkolny to czas na stopniowe przygotowywanie dziecka do samodzielnego funkcjonowania poza rodziną. W tym czasie to na przedszkolu spoczywa obowiązek, aby zapewnić dziecku doświadczenia i wiedzę oraz warunki do rozwoju, które wesprą go w porządkowaniu świata.

Przemiany gospodarcze w naszym kraju oraz otwarte granice sprawiły, iż coraz częściej hermetyczny świat przedszkolaków musi otworzyć się na odmienność.

Na względzie musimy mieć również dynamikę ruchów społecznych, to z tych powodów w naszym przedszkolu mogą pojawić się dzieci nie tylko z mniejszości etnicznych (najczęściej Romów), ale także dzieci: imigrantów – osób, których kultura pochodzenia jest inna niż polska; reemigrantów – osób narodowości polskiej, które wróciły do kraju po pewnym czasie spędzonym poza jego granicami, w tym osób z partnerem obcokrajowcem, z rodzin dwukulturowych, czyli dzieci obcokrajowców pracujących w Polsce, uchodźców oraz z małżeństw dwukulturowych mieszkających na stałe w Polsce.

Tylko od nas zależy czy aspekt wielokulturowości będzie dla nas zadaniem, wyzwaniem, szansą czy może stanie się to problemem, a co gorsza zagrożeniem. To od nas zależy, czy wprowadzana w przedszkolu edukacja wielokulturowa zaowocuje w naszych dzieciach tolerancją i akceptacją.

EDUKACJA WIELOKULTUROWA

Jest to trend, podejście edukacyjne, które zajmuje się przybliżaniem dzieciom wielu innych kultur i służy przełamywaniu etnocentrycznego sposobu myślenia oraz stereotypów kulturowych. Może być realizowana na terenie każdego przedszkola jako forma uzupełniająca do podstawy programowej, jako innowacja edukacyjna lub jako „profil” przedszkola – już dziś istnieją przedszkola z założenia wielokulturowe.

Edukację wielokulturową można realizować na wiele różnych sposobów, w zależności od wieku i poziomu dojrzałości dzieci. Ma ona na celu poznawanie wzajemnych relacji, a przede wszystkim likwidowanie barier, stereotypów i uprzedzeń. Ma czynić dzieci bardziej otwartymi na inność, nowość, pomagać im odchodzić od rozwojowego egocentryzmu, wspierać zdolności komunikacyjne. To ważne umiejętności, przydatne w życiu.

Edukacyjne programy wielokulturowe mogą przyjmować różne formy:

• dostarczanie informacji o wybranych kulturach i zróżnicowaniu kulturowym w środowisku lokalnym, we własnym kraju, w świecie – w przedszkolu: powinny to być informacje najprostsze, dostosowane do możliwości percepcyjnych dzieci, oparte na ich codziennych doświadczeniach,
• uwypuklanie bogactwa i ludzkiej różnorodności wewnątrz grup: etnicznych, religijnych, kulturowych (własnej i obcych) – w przedszkolu: wszelkie ćwiczenia, kiedy szuka się różnic pomiędzy dziećmi w grupie i pokazuje, jak te różnice wzbogacają grupę (ty potrafisz to, a kolega co innego),
• podkreślanie elementów podobnych, wspólnych, pomiędzy grupami narodowymi i kulturami – czyli w praktyce przedszkolnej, np. szukanie podobieństw między katolickimi i prawosławnymi świętami Bożego Narodzenia,
• pokazywanie wartości wspólnych, czyli akceptowanych przez większość ludzi,
• organizowanie spotkań i podejmowanie współpracy między członkami różnych grup społecznych, narodowych, kulturowych – zapraszanie do przedszkola przedstawicieli innych grup wyznaniowych (kulturowych), organizowanie „dni kultury…” wraz z propozycjami zabaw, tańców, posiłków z danego kręgu kulturowego.

Celem takich zajęć powinno być osłabienie niepokoju i lęku przed obcością, ćwiczenie umiejętności dostrzegania zasobów innych osób (kultur) i twórcze ich wykorzystywanie, a także budowanie poczucia bliskości oraz umożliwianie kontaktu z ludźmi odmiennymi kulturowo i etnicznie.

EDUKACJA WIELOKULTUROWA W REALNEJ PRAKTYCE PRZEDSZKOLNEJ

1. Poznajmy kulturę nowego przedszkolaka – jest to czynnik niezbędny pozwalający na uniknięcie przykrych i nieprzewidywalnych sytuacji. Poświęćmy trochę czasu na poszerzenie wiedzy z podstawowych zasad, zwyczajów i tradycji panujących w danej kulturze. Dzięki temu zakres pracy wprowadzający aspekty edukacji wielokulturowej, jaki wyznaczymy dla naszego przedszkola, będzie adekwatny do potrzeb.

2. Zapoznajmy się z systemem edukacji kraju, z którego przyjechał przedszkolak – w miarę możliwości postarajmy się dowiedzieć, czy dziecko w dotychczasowej edukacji, już opracowywało dany materiał, który występuję w naszym systemie edukacji, naszej podstawie programowej wychowania przedszkolnego. Jest to doskonały moment, aby poznać umiejętności naszego nowego dziecka, jego obraz świata. Może się okazać, że nasz nowy przedszkolak już posiada umiejętności, którymi może się pochwalić na tle grupy. To zdecydowanie ułatwi proces adaptacji i edukacji w nowym miejscu i nowej grupie.

3. Koniecznie nawiążmy współpracę z psychologiem – czasami sytuacje problematyczne możemy błędnie odbierać jako nieposłuszeństwo ze strony dziecka, a tak naprawdę pewne trudne zachowania mogą mieć naturę psychologiczną. Nie bójmy się prosić o pomoc fachowców, gdyż ta pomoc pozwoli nam na wyjaśnienie czasami niezrozumiałych dla nas zachowań naszych maluchów, którzy mogą pochodzić z różnych kultur. Co więcej, pozwoli stworzyć taki system pracy, aby edukacja wielokulturowa w naszej placówce zaspokajała potrzeby naszego nowego malucha, ale także nie zaburzała pracy w sferze edukacji polskich dzieci.

4.Nawiążmy kontakt z rodzicami dziecka – postarajmy się o jak najszybsze nawiązanie współpracy z rodzicami. Mogą nam oni bardzo pomóc w zrozumieniu różnych zachowań. Z całą pewnością będą pomocni w organizacji zajęć adaptacyjnych. Niekiedy problemem jest nieznajomość języka polskiego. Dobrze byłoby, gdybyśmy sami rozmawiali w języku np. angielskim. Rodzice naszego przedszkolaka powinni mieć poczucie, że w polskim przedszkolu nie stanie się krzywda ich dziecku, że będzie ono pod dobrą opieką. Musimy przygotować się na różne postawy rodziców – od ciągłego oczekiwania pod przedszkolem czy salą, po całkowity brak zainteresowania. Miejmy na uwadze fakt, że zachowania rodziców dzieci odmiennych kulturowo mogą się różnić od zachowania rodziców polskich dzieci.

5. Przygotujmy grupy przedszkolne na przyjęcie nowego przedszkolaka – dzieci nie zawsze potrafią poradzić sobie z „innością”, nie zawsze potrafią z otwartością przyjąć do swego grona nowego kolegę. Przygotujmy je na to. Ciągle uzmysławiajmy dzieciom, że na świecie żyją ludzie, którzy pomimo różnic są do siebie bardzo podobni. Dobrze, gdy istnieje możliwość przeprowadzenia części zajęć jeszcze przed rozpoczęciem uczęszczania nowego malucha do naszego przedszkola. Takie zajęcia wprowadzą nasze grupy przedszkolne do kultur odmiennych, przygotują je na przyjęcie nowego kolegi/kolegów, od których będą mogli się uczyć różnicowania świata.

6. Przygotujmy polskich rodziców – Warto uprzedzić polskich rodziców, że do przedszkola przychodzi nowy przedszkolak i wyjaśnić, z jakich powodów znalazł się w Polsce, przedstawić różnice kulturowe i religijne, zwrócić uwagę na zachowania typowe dla danego obszaru kulturowego, uzmysłowić, że możliwość nauki w międzykulturowej grupie jest dla polskich dzieci cennym doświadczeniem, dzięki któremu w naturalnych warunkach będą mogli uczyć się postawy tolerancji i akceptacji. Postawa rodziców ma wpływ na zachowanie ich dzieci, a wprowadzenie kompleksowej edukacji międzykulturowej może nam tylko pomóc.

nauka języka polskiego

Realizacja naszych celów i zajęć w aspekcie nauki języka polskiego będzie możliwa, jeżeli zwrócimy uwagę na:

• respektowanie dotychczasowych doświadczeń językowych naszego nowego przedszkolaka,
• selektywny dobór materiału językowego ze względu na jego dostosowanie do poziomu znajomości języka polskiego przez dziecko,
• stosowanie wielokanałowych sposobów prezentowania i ćwiczenia umiejętności językowych poprzez odwoływanie się do wszystkich zmysłów,
• odwoływanie się do zdolności naśladowczych dziecka, w tym do różnic kultur wykorzystanie zróżnicowanych i atrakcyjnych dla dziecka technik nauczania, uwzględniających wielokulturowość w naszej grupie przedszkolnej
• odwoływanie się do zabawy jako podstawowej formy aktywności dziecka, szczególnie w początkowej fazie (adaptacji) miejmy szczególną uwagę na organizowanie zajęć z dziećmi w formie zabawy, dajmy im szansę na poznanie pojęcia wielokulturowości właśnie poprzez zabawę.

PYTANIA do dyskusji:

• Czy polskie przedszkole - w swojej naturze - jest wielokulturowe?
• Czy studia przygotowały cię do pracy w przedszkolu wielukulturowym?
• Jakie byłoby Twoje nastawienie do pracy w grupie wielokulturowej?
• Czy zgodziłabyś się na pracę w przedszkolu wielokulturowym?

Bibliografia: Kałuba-Korczak A., Wielokulturowość w przedszkolu, 2017, https://www.wychowaniewprzedszkolu.com.pl/artykul/wielokulturowosc-w-przedszkolu?fbclid=IwAR2ucmiQEjToCIuMhj9EwIw4TjC6JUSNAOC3xzt8FXLT_-D2h6ltDKSOilg (dostęp:14.03.2021). Ordon U., Współczesne przedszkole jako miejsce kształtowania kompetencji międzykulturowych, „Edukacja – Technika – Informatyka” 2019, nr 4, s. 17-24, https://repozytorium.ur.edu.pl/bitstream/handle/item/5322/1%20ordon-wsp%c3%b3%c5%82czesne%20przedszkole.pdf?sequence=1&isAllowed=y (dostęp:14.03.2021). Orzeł-Dereń K., Wielokulturowość w pracy nauczyciela, „Politeja” 2019, nr 4, s. 57-69, https://journals.akademicka.pl/politeja/article/view/1262/1148 (dostęp:14.03.2021). Sowa-Behtane E., Wielokulturowe przedszkole/wielokulturowa szkoła jako idealna przestrzeń dla edukacji międzykulturowej (na przykładzie przedszkoli i szkół krakowskich), „Pedagogika Przedszkolna i Wczesnoszkolna” 2018, nr 6, s. 105-114, http://www.czasopismoippis.up.krakow.pl/wp-content/uploads/2015/01/Ewa-SOWA-BEHTANE1.pdf (dostęp:14.03.2021). Weigl B., Dylematy edukacji wielokulturowej dziecka przedszkolnego, 2019, http://miedzykulturowa.org.pl/czytelnia/artykuly/dylematy-edukacji-wielokulturowej-dziecka-przedszkolnego/?fbclid=IwAR26Sm0rswU0LLjJKd-BJS_LyQ5MXXh6mc3ttMLaIIH8exq5e-AV4_3noVQ (dostęp:14.03.2021).

Dziękujemy za uwagę!