HI

Cesarstwo Bizantyjskie

Posiadłości cesarstwa bizantyjskiego od VII do VIII wieku.

Nazwa cesarstwa bizantyńskiego pochodzi od dawnej greckiej kolonii megaryjskiej, którą zwano Bizantion (założona ok. 660 r. p.n.e., nazwana od imienia legendarnego żeglarza Byzasa). Bizancjum otrzymało 11 maja 330 roku oficjalną nazwę Miasta Konstantyna I (chodzi o cesarza Konstantyna Wielkiego panującego w latach 324-337), czyli Konstantynopol. Cesarz Konstantyn Wielki przeniósł do tego miasta stolicę Imperium Rzymskiego.

Miasto nazywano także Nowym Rzymem (grec. Nea Rome). W roku 381 Konstantynopol został oficjalnie obwołany stolicą wschodniego imperium. Miasto Bizancjum-Konstantynopol zmieniło jeszcze raz nazwę, gdy podbili je w 1453 roku Turcy osmańscy – odtąd zwano jest Stambułem (Istambul). Turcy uczynili Stambuł stolicą swojego imperium. Warto jeszcze przypomnieć, że od roku 395 można mówić o cesarstwie wschodniorzymskim, które dało początek cesarstwu bizantyńskiemu.

Justynian I Wielki

Justynian I Wielki, Iustinianus (właśc. Flavius Petrus Sabbatius Iustinianus, ur. 11 maja 483 w Tauresium, Prowincja Iliria, zm. 14 listopada 565 w Konstantynopolu) – cesarz bizantyński od 1 sierpnia 527 do 13 listopada 565 z dynastii justyniańskiej, święty Kościoła prawosławnego. Syn Wigilancji i tym samym siostrzeniec cesarza Justyna I. Za jego czasów Cesarstwo Bizantyńskie osiągnęło największą świetność w swych dziejach.

Dokonania Justyniana Jednym z najistotniejszych dokonań Justyniana była kodyfikacja prawa, spisanego i wydanego, jako tzw. Kodeks Justyniana. Dzieło to było zbiorem ujednoliconych praw panujących w cesarstwie. Jego główną częścią był Zbiór Prawa Cywilnego. Władca zajął się również reformą studiów prawnych, których celem miało być przygotowanie przyszłych kadr wysoko wykwalifikowanych urzędników. Justynian dążył też do ujednolicenia religii w swoim imperium. Rozpoczął prześladowania innowierców m.in. mozaistów, dążył też do ostatecznego rozprawienia się z pogaństwem zamykając w 529 roku Akademię Platońską. W celu zlikwidowania różnic wyznaniowych pomiędzy katolikami, a wyznawcami licznych w tym czasie herezji próbował narzucać chrześcijaństwu własne koncepcje dogmatyczne. Centralizacja władzy za panowania Justyniana pozostawiła wyraźny ślad w dziedzinie kultury. Na rzecz Konstantynopola spadło znaczenie dawnych centrów kulturalnych cesarstwa. Stolica stała się miejscem ścierania kultury Zachodu (łacińskiej) z kulturą Wschodu (grecką). Z konfrontacji tej zwycięsko wyszedł Wschód, wyraźnie zaznaczając swoją dominację w literaturze, architekturze, sztukach plastycznych i ceremoniale dworskim. Jednym z najwspanialszych zabytków, pochodzących właśnie z czasów Justyniana jest zbudowana z zastosowaniem licznych wzorów orientalnych świątynia Mądrości Bożej - Hagia Sophia. Budowla powstała na planie krzyża greckiego, uwieńczona kopułą główną i licznymi mniejszymi kopułami. Świątynia jest potężna i monumentalna z zewnątrz, w środku zaskakuje wdziękiem i lekkością, głównie za sprawą bogatych i misternie wykończonych zdobień oraz zastosowania technik mozaiki. Taki styl architektoniczny można spotkać wszędzie tam, dokąd sięgała władza cesarza bizantyjskiego.

Justynian na mozaice w kościele San Vitale w Rawennie

Pomnik Justyniana I w Skopje

Granice Cesarstwa Bizantyńskiego w 550 r.

Konstantynopol

Położony był w wyjątkowy miejscu na granicy Europy i Azji, nad brzegiem Morza Marmara, w sąsiedztwie niewielkiej zatoki Złoty Róg. Nazwa miasta pochodzi od imienia cesarza Konstantyna Wielkiego, który uczynił z niego stolicę rzymskiego państwa. Pod rządami następnych cesarzy Konstantynopol stał się polityczno-gospodarczym centrum świata śródziemnomorskiego. Po upadku zachodniej części Imperium Rzymskiego nadal pozostawał stolicą cesarstwa bizantyńskiego. Jego upadek, czyli zdobycie miasta przez armie turecką w 1453r., uważa się za jedno z wydarzeń kończących średniowiecze. Obecnie miasto należy do Turcji i nosi nazwe Stambuł.

Osiągnięcia Bizantyjczyków

Szczególne osiągnięcia tej kultury to: -budownictwo, -Sztuki plastyczne, -Piśmiennictwo teologiczne i filozoficzne. Za najwspanialszą budowlę bizantyjską uchodzi świątynia Mądrości Bożej (Hagia Sophia) wybudowana w Konstantynopolu w VI wieku przez cesarza Justyniana.

mury teodozjusza

hagia sophia

cysterna bazyliki

KALENDARIUM

667 p.n.e. Założenie antycznego miasta Bizancjum (przyszły Konstantynopol). 27 p.n.e. Powstanie cesarstwa rzymskiego. ok. 235 – 284 Kryzys wieku III 292 Reformy Dioklecjana (tetrarchia). 330 Konstantyn Wielki przenosi swoją siedzibę do Nova Roma i zmienia jej nazwę na Konstantynopol. Zaraz po tym umiera (337). Miasto staje się stolicą Bizancjum na długie wieki. 395 Teodozjusz Wielki trwale dzieli cesarstwo pomiędzy synów na dwie części – wschodnią i zachodnią. 527 Justynian Wielki zostaje cesarzem. 7 kwietnia, 529 Ogłoszenie kodeksu Justyniana. 532 Powstanie Nika. 532–537 Justynian buduje kościół Hagia Sofia. 533–554 Belizariusz zbrojnie odzyskuje Afrykę Północną i Italię od Wandalów i Ostrogotów. W nagrodę zostaje konsulem. 568 Longobardowie zajmują większość posiadłości w Italii.

634–641 Arabowie zdobywają Wschód i Egipt. W następnych dekadach zajmują resztę Afryki Północnej i Sycylię. ok. 680 Przybycie Bułgarów na Bałkany. 697 Zdobycie Kartaginy w Afryce północnej przez Arabów. 730–787 Spory dotyczące kwestii Ikonoklazmu. 813–843 Utrata większości terytoriów w Italii z wyjątkiem fragmentu Mezzogiorno. 867–1025 Na tronie cesarskim zasiadają przedstawiciele dynastii macedońskiej i imperium przeżywa wojskowe i terytorialne odrodzenie. Bizantyńscy uczeni przepisują i zachowują wiele z zachowanych greckich i łacińskich tekstów. 960–1042 Cesarstwo Bizantyńskie odnosi szereg zwycięstw nad siłami kalifatu Abbasydów i Fatymidów, odbijając cześć uprzednio utraconych terytoriów w Mezopotamii, Syrii i Palestynie. 1002–1018 Cesarz Bazyli II przeprowadza szereg kampanii przeciwko Bułgarom, mając na celu podbój ich państwa. 1014 Bazyli II Bułgarobójca rozbija Bułgarów pod Klidion. 1018 Przyłączenie Bułgarii do cesarstwa bizantyńskiego. 1025 Ze śmiercią Bazylego II rozpoczyna się długotrwały upadek znaczenia państwa. 1054 Początek Wielkiej Schizmy Wschodniej. 1071 Cesarz Roman IV Diogenes zostaje pokonany przez Turków seldżuckich w bitwie pod Manzikertem. Utrata Azji Mniejszej. W tym samym roku utrata ostatnich posiadłości włoskich na rzecz Normanów.

1081 Na tron wstępuje pierwszy przedstawiciel dynastii Komnenów, Aleksy I. Bizancjum zostaje wplątane w krucjaty. Rozkwit ekonomiczny, rozwój literatury i sztuk pięknych. W Anatolii osiedlają się Turcy. 1091 Aleksy I Komnen pokonał Pieczyngów w Bitwie u podnóża góry Lebunion. 1097 Bizantyńczycy i wojska I krucjaty odbili z rąk Turków Niceę. 1097-1176 Armia Bizancjum odbiła wybrzeże Azji Mniejszej i zepchnęła Turków do centralnej Anatolii. Łacińskie Księstwo Antiochii stało się bizantyńskim protektoratem. 1122 Bizantyńczycy pokonali Pieczyngów pod Beroją. 1167 Armia bizantyńska odniosła druzgoczące zwycięstwo pod Sirmium nad Węgrami, którzy stali się bizantyńskimi wasalami. 1176 Bizantyńczycy dowodzeni przez Manuela I pokonani przez armię Sułtanatu Rum w bitwie pod Myriokefalon, co oznacza kres wszelkich prób odzyskania centralnej Anatolii. 1180 Ze śmiercią cesarza Manuela I Komnena początek zmierzchu Bizancjum. 1185 Utrata Bułgarii i innych terenów na Bałkanach na skutek powstania. 1204 Konstantynopol zdobyty i złupiony przez krzyżowców, którzy wywieźli z niego ogromną ilość relikwii i skarbów gromadzonych od niemal 900 lat. Na gruzach cesarstwa powstały: Cesarstwo Łacińskie, Cesarstwo Nicejskie, a także kilka mniej znaczących sukcesorów. 1261 Odzyskanie Konstantynopola przez cesarza nicejskiego, Michała Paleologa. 1326 Miasto Prusa w Azji mniejszej uległo Turkom Osmańskim. 1331 Nicea, stolica państwa tylko 100 lat wcześniej, została zdobyta przez Turków Osmańskich.

1333 Andronik III Paleolog przyłączył Tesalię do cesarstwa. 1337 Cesarz Andronik III zajął Epir i przyłączył go do Bizancjum. 1341-1347 Wojna domowa osłabiła cesarstwo; krótko potem król Serbii Stefan Duszan zajął Epir, Tesalię i okolice Tesaloniki. 1369 Turcy zajęli Adrianopol, który stał się ich stolicą. 1373 Cesarz Jan V uzależnił się od sułtana Murada, władcy Osmanów. 1394-1402 Oblężenie Konstantynopola przez wojska tureckie. 1422 Ostatnie nieudane tureckie oblężenie. 1439 Cesarz Jan VIII Paleolog zlikwidował schizmę i uznał władzę papieża w zamian za pomoc zachodu przeciwko Turkom. 1453 Turcy osmańscy zdobywają Konstantynopol oraz śmierć ostatniego cesarza Konstantyna XI.

Cesarstwo Bizantyńskie u szczytu zasięgu w okresie pełnego średniowiecza (1025 r.)

Podział Bizancjum po IV wyprawie krzyżowej

Bizancjum przed Pierwszą Krucjatą

Bizancjum około roku 1180

DZIĘKUJĘ ZA UWAGĘ