Lubię, kiedy kobieta...

Kazimierz Przerwa-Tetmajer

Poezja miłosna

oprac. A. Miller

01

Sztuczne raje

Naprzeciw dekadentyzmowi

A w duszy mej pogrzeby bez orkiestr się wloką, w martwej ciszy - nadziei tylko słychać jęk..

Dekadent przeżywał więc kryzys wartości – prawdy, wiary, dobra i piękna. Rezygnował z życiowej aktywności, bo uznawał że nie ma ona sensu. Szukał silnych bodźców, które mogły by poruszyć jego psychikę. Sięgał po używki i uciekał w wyrafinowany erotyzm, nazywane ‘’sztucznymi rajami’’.

Charles Pierre Baudelaire, Kwiaty zła

01 Miłość młodopolska

Uczucie niszczące

Akt hedonizmu

Miłość młodopolska

W modernizmie miłość z jednej strony determinowała ludzką egzystencję, z drugiej - pokazywała swoje niepokojące oblicze. Kobieta przestawała być jedynie obiektem męskich westchnień, zaczynała być wyzwolona, niczym nieskrępowana, wyrażająca sama siebie, akcpetująca swoją cielesność i erotyzm. W twórczości młodopolskiej miłość była przedstawiana na trzy różne sposoby, w praktyce często krzyżujące się, nakładające na siebie.

Poczucie pełni

Feminizm

a Młoda Polska

Zobrazowanie specyfiki „modernistycznych” relacji między mężczyznami a kobietami może ułatwić kontekst malarski w postaci dwóch dzieł Gustava Klimta: Judith I oraz Judith II. Dzieła austriackiego malarza obrazują z jednej strony fascynację określonym typem kobiety (jest nią kobieta-wojowniczka, jedno z wcieleń modernistycznej femme fatale), z drugiej zaś strony ukazują świat mężczyzn sprowadzonych do roli ofiary. Ikonografia epoki zdradza fascynację kobietami silnymi, dominującymi, budzącymi ambiwalentne uczucia u mężczyzn – fascynację, ale i lęk (fobię). Według krytyka sztuki „Klimt wykreował kobietę w typie Grety Garbo czy Marleny Dietrich, na długo zanim same stały się one sławne (i zanim jeszcze weszło do codziennego słownika określenie wamp)1”. Warto dodać, że dla ówczesnej wiedeńskiej krytyki Klimtowska Judith była tożsama z postacią Salome (obrazy często w katalogach malarstwa mają podwójne tytuły).

Judith II

Judith I

Lubię, kiedy kobieta omdlewa w objęciu, Kiedy w lubieżnym zwisa przez ramię przegięciu, Gdy jej oczy zachodzą mgłą, twarz cała blednie, I wargi się wilgotne rozchylą bezwiednie. Lubię, kiedy ją rozkosz i żądza oniemi, Gdy wpija się w ramiona palcami drżącemi, Gdy krótkim, urywanym oddycha oddechem, I oddaje się cała z mdlejącym uśmiechem. I lubię ten wstyd, co się kobiecie zabrania Przyznać, że czuje rozkosz, że moc pożądania Zwalcza ją, a sycenie żądzy oszalenia, Gdy szuka ust, a lęka się słów i spojrzenia. Lubię to — i tę chwilę lubię, gdy koło mnie Wyczerpana, zmęczona leży nieprzytomnie, A myśl moja już od niej wybiega skrzydlata W nieskończone przestrzenie nieziemskiego świata.

Lubię, kiedy kobieta...

Kazimierz Przerwa-Tetmajer

Wiersz, który ukazał się w 1894 r., stał się obyczajowym skandalem. Tak o miłości do tej pory nie pisał w Polsce nikt. Poeta właściwie musiał tworzyć język polskiej erotyki - język, który mówiąc o zmysłach i cielesności, nie prowokowałby oskarżeń o pornografię. Według legendy literackiej każdy z licznych erotyków Tetmajera był dedykowany innej kobiecie.

Herodiada

Kazimiera Zawistowska

Za życia była mało znana. Jej jedyny tomik – „Poezje” (1903) spotkał się z życzliwą przedmową Zenona Przesmyckiego – „Miriama”. Zbiór zawiera nastrojową lirykę, w której dominuje pejzaż kresowy. Poetycki język wzbogacają słowa zapożyczone z ukraińskiego i rosyjskiego, krąg aluzji mitologicznych poszerzają odwołania do mitologii słowiańskiej. Zawistowska napisała m.in. sonet „Lato” należący do cyklu „We wsi”, dziś uznawany za jeden z najpiękniejszych wierszy tamtego okresu na temat lata. Przykłady form sonetowych w twórczości Zawistowskiej to m.in. „Mniszki” i „Zmierzch”. Tworząc lirykę osobistą i pełną szczerości ukazywała budzenie się erotyzmu, jego znaczenie w psychice człowieka i ukrytą obecność we wszystkich sferach życia. Przypominała jednocześnie, że miłość jest nade wszystko poszukiwaniem i tęsknotą.

Czy wiesz, co rozkosz?… Czy cię nie poruszy Szept bladych kwiatów w takie noce parne? Pójdź! Ja ci włosy swe rozplotę czarne, Wężem pożądań wejdę do twej duszy! Płomiennym szeptem odemknę twe uszy, Podam ci usta, drżące i ofiarne, I ust tych ogniem ciało twe ogarnę, Aż pieszczot moich fala cię ogłuszy. Pójdź! ja rozkoszą śćmię tobie Jehowę… Zapomnisz, twarzą padłszy na me łono, Pijąc źrenice me błyskawicowe… Lecz pójdź — bo czasem w oczach mi czerwono, I z piekielnymi zmagam się widmami, Czując, że dłonie krew mi twoja splami!

Analiza porównawcza

Co wiesz o autorach?Z jakiej są epoki? Jak to determinuje kierunek Twoich działań? Zwróć uwagę na podobieństwa i różnice w utworach.

Zastanów się na jakiej podstawie możesz porównać utwory? Jakie ich elementy ze sobą zestawić?

Dokonaj analizy porównawczej utworów.

• podmiot liryczny
• opisywana postać: kobieta - mężczyzna
• koncepcja miłości
• poetyka (środki stylistyczne, budowa)

• autor
• epoka
• gatunek liryki
• koncepcja, tematyka

Analiza porównawcza

Lubię, kiedy kobieta...+ Herodiada

Interpretacja

Contact