Całościowe zaburzenia rozwoju

Całościowe zaburzenia rozwoju

Agnieszka Semkło Małgorzata Nowak

Co to są całościowe zaburzenia rozwoju (CZR)?

Co to są całościowe zaburzenia rozwoju (CZR)?

Całościowe zaburzenia rozwoju zwykle diagnozowane są we wczesnym etapie życia dziecka (przed 5 rokiem życia). Ich głównymi objawami są nieprawidłowości w zakresie interakcji społecznych i wzorców komunikacji oraz ograniczenie repertuaru zachowań i zainteresowań. Według Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób wyróżniamy między innymi:

• autyzm wczesnodziecięcy;
• zespół Aspergera;
• zespół Retta;
• dziecięce zaburzenie dezintegracyjne.

Przyczyny CZR nie są znane. Większość współczesnych badaczy uważa, że przyczyn należy szukać raczej w nieprawidłowościach rozwoju w okresie płodowym niż w relacjach emocjonalnych rodzice-dziecko (jak sądzono dawniej).

Co jest przyczyną CZR?

Autyzm dziecięcy

Autyzm dziecięcy to całościowe, rozległe zaburzenie rozwoju, występuje częściej u chłopców niż u dziewczynek (w relacji 4:1) i ujawnia się u 15 na 10.000 dzieci. Charakteryzuje się nieprawidłowym lub zaburzonym rozwojem przed trzecim rokiem życia oraz charakterystycznym sposobem wadliwego funkcjonowania w trzech dziedzinach psychopatologii:interakcji społecznych, komunikacji, zachowania (ograniczone, stereotypowe, powtarzające się). Autyzm dziecięcy jest zespołem niejednorodnym, zarówno pod względem etiopatogenezy, jak i głębokości zaburzeń funkcji rozwojowych. Obok tych specyficznych cech diagnostycznych występuje często szereg innych objawów, takich jak: fobie, zaburzenia snu i odżywiania, napady złości i (skierowanej na siebie) agresji.

Objawy AUTYZMU

W typowych postaciach objawy autyzmu pojawiają się przed 3. rokiem życia. Pierwsze symptomy u dziecka obserwują zazwyczaj rodzice – w niektórych przypadkach już w wieku niemowlęcym. Martwi ich to, że dziecko jest za bardzo grzeczne, spokojne, nie wzdryga się na hałas, nie skupia wzroku na wchodzących osobach, a gdy weźmie się je na ręce – sztywnieje. Oprócz tego dziecko godzinami wpatruje się w jeden punkt, np. tykający zegar, nie gaworzy oraz nie rozwija mowy. Zdarza się również, że początkowo rozwój dziecka przebiega prawidłowo, a nietypowe zachowania pojawiają się niespodziewanie.

Jak zachowuje się dziecko cierpiące na autyzm?

• nie pozwala się dotykać i sztywnieje, gdy weźmie się je na ręce;

• zamyka się w swoim świecie;

• dziecko nie widzi potrzeby rozmowy z ludźmi znajdującymi się w jego otoczeniu;

• nie reaguje na ból;

• delikatne znaki (grymas, gesty innych osób) nie mają dla niego większego znaczenia;

• unika kontaktu z rówieśnikami i rodziną;

• bez powodu przestaje odzywać się do mamy;

Jak zachowuje się dziecko cierpiące na autyzm?

• przestaje rozmawiać, a jeśli mówi, to w sposób zaburzony, nielogiczny, ciągle powtarza słowa lub hasła z reklam telewizyjnych;

• zamiast „ja”, mówi „ty”, posługuje się niezrozumiałymi zwrotami;

• macha rękami lub kręci się w kółko;

• nadmiernie przywiązuje się do niektórych przedmiotów;

• nie lubi, gdy ktoś zmienia jego dotychczasowe przyzwyczajenia

• lubi chodzić tą samą drogą;

• źle znosi zmiany w jego codziennych czynnościach;

AUTYZM

• dziecko pozostaje poza grupą, nie uczestniczy we wspólnych zabawach;
• koncentracja na bezużytecznych przedmiotach;
• nie rozumie i nie organizuje zabawy „na niby”;
• nasilenie stereotypii (kręcenie wokół własnej osi, podskakiwanie na jednej nodze, kręcenie patyczkiem lub sznurkiem);
• echolalia bezpośrednia;
• duża sprawność układania puzzli;
• „dziwactwa jedzeniowe”;

3-5 r.ż.

5-7 r.ż.

• mówiąc o sobie nie używa zaimka „ja”;
• echolalia odwleczona;
• 10% posiada wybitne uzdolnienie „wyspowe”;

Dane statystyczne różnią się w zależności od szerokości geograficznej, przyjętych w badaniach kryteriów i są ciągle uaktualniane. Badanie z roku 2014 zebrane wśród dzieci w USA w wieku 8 lat wskazują, że autyzm występuje u ok. 1 na 54 dzieci. W Europie określa się rozpowszechnienie spektrum autyzmu na ok. 1 na 100 dzieci. Nie ma dokładnych informacji na temat rozpowszechnienia autyzmu w Polsce. Przyjmuje się za reprezentatywne dane z badań z innych krajów w Europie.Statystyki wskazują, że autyzm diagnozowany jest u chłopców około 4 razy częściej niż u dziewcząt.

Jak częsty jest autyzm?

Rozpowszechnienie w populacji

Jak często występuje autyzm?

Częstość występowania w USA autyzmu na 1.000 dzieci do 2014 roku

Zródło: Wikimedia Commons

źródło: Wikimedia Commons

Wzrost rozpowszechnienia autyzmu obserwowany jest od początku lat 90, nie tylko w USA, ale też w innych częściach świata. Czasami ogromny wzrost diagnoz ze spektrum autyzmu określany jest jako „epidemia autyzmu”.

Kryteria diagnostycznemetody diagnozowania

Diagnostyka autyzmu dzieli się na dwa etapy:

Wszech- stronna ocena dziecka

Badanie rozwoju dziecka

Specjalista przeprowadza test, którego celem jest wykazanie czy dziecko posiada podstawowe umiejętności dla danego okresu życia, czy ma pewne opóźnienia.

Gdy zachodzi podejrzenie, że dziecko jest w grupie wysokiego ryzyka zaburzeń rozwojowych wynikających z tego, że inne osoby w rodzinie mają autyzm, przedwczesnego porodu czy niskiej wagi urodzeniowej - wykonuje się dodatkowe badania przesiewowe. Badaniom przesiewowym podczas kontroli należy poddawać dzieci w wieku 1,5-2 lat.

1. Badanie rozwoju dziecka

Ocena dziecka obejmuje zachowanie dziecka i wywiad z rodzicami, ponadto można wykonać badania neurologiczne i genetyczne oraz inne badania medyczne.

Dokładniej oceny dziecka zazwyczaj dokonują:

1. neurolodzy - oceniający pracę mózgu i nerwów;
2. pediatrzy rozwojowi - oceniają rozwój dziecka;
3. psychologowie dziecięcy, bądź psychiatrzy - mają wiedzę o ludzkim umyśle i wykorzystują ją w badaniu chorego.

2. Wszechstronna ocena dziecka

Przyczyny powstawania autyzmu

Nie do końca wiadomo co tak naprawdę powoduje autyzm, jednak za główne czynniki uważa się genetykę (określono dużą liczbę genów odpowiedzialną za autyzm) oraz środowisko. Badania przeprowadzone u autystycznych pacjentów wykazały pewne nieprawidłowości w kilku rejonach mózgu. Oprócz tego inne badania sugerują, że osoby z autyzmem mają zły poziom serotoniny i innych neuroprzekaźników w mózgu. To wszystko może sugerować, że zakłócenia w rozwoju mózgu u płodu na wczesnym etapie rozwoju oraz zaburzenia w genach, mogą wpływać na powstawanie autyzmu.

Możliwości wsparcia

Metody terapeutyczne reprezentują dwa kierunki.

Metody niedyrektywne

Metody dyrektywne

Pierwszy kierunek to metody niedyrektywne, w których terapeuta powstrzymuje się od wpływania na poczynania pacjenta, od dawania mu rad i jakichkolwiek wskazówek. Drugi kierunek to metody dyrektywne, w których terapeuta kieruje pacjentem w celu wywołania w nim zgodnych z założeniami zmian.

• Terapia Zabawowa „Play therapy” opracowana przez Virginię Axline;
• Muzykoterapia;
• Metoda Opcji - Barry i Neil Kaufman;
• Metoda Dobrego Startu - polską modyfikację tejże metody opracowała Marta Bogdanowicz;
• Developmental Movement (Ruch Rozwijający) Weroniki Sherborne;
• Program Aktywności Marianny i Christophera Knillów;
• Metoda Integracji Sensorycznej (SI);
• Metoda Felice Affolter, określlana jako „psychopedagogika rozumnego działania dłoni”;
• Paluszkowe zabawy.

1. metody niedyrektywne

Głównym założeniem terapii dyrektywnych jest kształtowanie zachowań adaptacyjnych lub redukcja zachowań niepożądanych.

2. metody dyrektywne

• Program TEACCH;
• Metoda Stymulowanych Seryjnych Powtórzeń (SSP);
• Terapia holdingmetoda wymuszonego kontaktu;

uczniowie z autyzmem w Polsce

Razem: 17.137

Ilość uczniów z autyzmem (w tym z Zespołem Aspergera) w poszczególnych placówkach w roku szkolnym 2014/2015

PDF

źródło: wg SIO, stan na 10 marca 2015 r.

Od pierwszych objawów do diagnozy

Od pierwszych objawów do diagnozy

Od pierwszych objawów do diagnozy

7 na 10 rodziców zrezygnowało z pracy zawodowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem

Autyzm Terapia - Jakie mogą być wczesne objawy autyzmu?

Zespół Aspergera

Zespół Aspergera

Zespół Aspergera to zaburzenie ze spektrum autyzmu, które występuje u osób z normalnym lub ponadprzeciętnym mierzalnym IQ. Osoby z zespołem Aspergera zazwyczaj posiadają rozwinięte umiejętności werbalne, ale mają trudności ze zrozumieniem i opanowaniem komunikacji niewerbalnej. Do objawów tego zaburzenia należą też między innymi problemy sensoryczne, trudności społeczne, myślenie dosłowne i nieelastyczne, przesadne przywiązanie do zasad oraz powolny czy "inny" rozwój emocjonalny.

Wskaźnik rozpowszechnienia się zespołu Aspergera określany jest w granicach 36-40 osób na 10 000. Należy oczekiwać, że wskaźnik ten będzie wzrastał, opracowywane są bowiem bardzo dokładne kryteria diagnozy pozwalające na wyróżnienie dzieci z zespołem Aspergera z grupy uczniów z diagnozą: specyficzne zaburzenia umiejętności szkolnych, zaburzenia zachowania i emocjonalne.

Epidemiologia

Rozpowszechnienie w populacji Zespołu Aspergera

Jak inne zaburzenia ze spektrum autystycznego, zespół Aspergera występuje głównie (80% przypadków) w męskiej części populacji. Wielu specjalistów uważa jednak, że wyniki badań, które na to wskazują, powstały nie wskutek rzeczywistej tendencji, lecz z powodu tego, iż kobiety, mając naturalne zdolności w tych kierunkach, które akurat są zaburzane przez zespół, potrafią te braki skompensować.

Kryteria diagnostyczne Zespołu Aspergera

Zespół Aspergera może zostać zdiagnozowany w każdym wieku, jednak najczęściej rozpoznaje się go u dzieci w wieku 6-8 lat, kiedy dziecko rozpoczyna wczesną edukację szkolną. Pojawienie się kilku objawów nie musi być jednoznaczne z zaburzeniem. W przypadku wystąpienia symptomów należy skonsultować się ze specjalistą: psychologiem, psychiatrą lub neurologiem. Holistyczne podejście do diagnozy odgrywa dużą rolę.

Etiologia: przyczyny

Zespół Aspergera nie jest dolegliwością dziedziczną, jednak możliwe jest odziedziczenie pewnych skłonności do zaburzeń ze spektrum autyzmu. Tak naprawdę przyczyny tej choroby nie zostały do końca wyjaśnione. Ze względu na brak jednoznacznej odpowiedzi na pytanie o to, skąd bierze się zespół Aspergera, obecnie uznaje się go za zaburzenie wieloczynnikowe o charakterze neurorozwojowym.

Osoby z Zespołem Aspergera mogą korzystać z form terapii nastawionych na polepszanie umiejętności społecznych i komunikacji (np. trening umiejętności społecznych). Dzieci z ZA uczą się zwykle w szkołach masowych. W szkołach korzystna jest praca nauczyciela wspomagającego, który dobrze rozumie autyzm a czasem też praca asystenta – tzw. terapeuty cienia, wspierającego tylko jednego ucznia.

Wsparcie w domu i w szkole

Zespół Retta

Zespół Retta jest genetycznie uwarunkowaną chorobą ośrodkowego układu nerwowego. Początek choroby uwarunkowany jest prawidłowym rozwojem dziecka do 6-18 miesiąca życia. W przebiegu choroby można wyróżnić fazy:

1. wczesna rozwojowa stagnacja,
2. dezintegracja motoryczna i regresja,
3. stadium pseudostacjonarne
4. późna dezintegracja motoryczna.

Zespół Retta występuje głównie u dziewcząt. Częstotliwość występowania oceniana jest na 1:10 000- 15 000 żywych urodzeń.

Epidemiologia i Etiologia

Zespół ten jest sprzężony z chromosomem X, mutacje genu MECP2 mogą być odpowiedzialne za występowanie choroby. Dziedziczność ma charakter dominujący. Lokalizacja genu ma wpływ na różnice w przebiegu choroby w zależności od płci.

Obraz kliniczny

Faza dezintegracji motorycznej i regresji

Faza pseudostacjo-narna

Późna dezintegracja motoryczna

Faza wczesnej rozwojowej stagnacji

• nasilają się charakterystyczne, stereotypowe ruchy rąk,
• dochodzi do dalszego regresu umiejętności motorycznych.

• nasilenie upośledzenia ruchowego,
• utrata zdolności samodzielnego poruszania się.

• objawy ataksji i apraksji,
• nasilają się charakterystyczne stereotypowe np “mycia rąk”,
• mogą występować napady padaczkowe.

• zahamowanie przyrostu obwodu głowy,
• zmniejszenie napięcia mięśniowego,
• utrata niektórych, wcześniej nabytych, umiejętności manualnych.

Dziecięce zaburzenia dezintegracyjne

Charakterystyczną cechą dziecięcego zaburzenia dezintegracyjnego jest znaczna i szybka utrata wcześniej nabytych umiejętności w zakresie mowy, zabawy, umiejętności adaptacyjnych i społecznych. Rozwój dziecka do 2 roku życia jest prawidłowy.

Uznano, że wskaźnik rozpowszechnienia dziecięcego zaburzenia dezintegracyjnego jest bardzo niski 1,7 na 10 000 dzieci. Wśród zdiagnozowanych osób przeważali chłopcy.

Epidemiologia i Etiologia

Etiologia zaburzenia nie jest znana. Nie udało się ustalić czynników ryzyka występowania dziecięcego zaburzenia dezintegracyjnego.

Literatura

Źródła:

1. Cylulko P. , Rola muzykoterapii w procesie usprawniania niepełnosprawnych pacjentów, Muzykoterapia Polska 2003, nr 1 (5)

1. Attwood T. Zespół Aspergera. Kompletny przewodnik, Gdańsk 2013

2. Danielewicz D., E. Pisula, Terapia i edukacja osób z autyzmem, Warszawa 2003

2. Borsuk B. , Niedyrektywna terapia zabawowa. Koncepcja V. M. Axline, Psychologia Wycho-wawcza 1979, nr 5

3. McIlwee Myers J., Rozwijanie umiejętności życiowych u dzieci z autyzmem lub zespołem Aspergera, Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk 2016

3. www.polskiautyzm.pl/rozpowszechnienie-autyzmu

4. www.enel.pl/enelzdrowie/zdrowie/zespol-aspergera-co-to-jest-diagnostyka-przyczyny-objawy-leczenie-i-terapia

4. Namysłowska I., Psychiatria dzieci i młodzieży, Warszawa 2016

5. www.jim.org - Fundacja JiM