Klasa I 5.5. Od Bolesława Śmiałego do Krzywoustego

Od Bolesława Śmiałego do Krzywoustego

1076

Bolesław Śmiały

Bolesław Krzywousty

Władysław Herman

Kazimierz Odnowiciel odbudował państwo polskie po powstaniu ludowym i najeździe Brzetysława. Polski książę porzucił wojowniczą politykę poprzedników i skupił się na porządkowaniu sytuacji wewnątrz kraju. Czy następcy zdecydują się na kontynuację dzieła ojca, czy tez powrócą do polityki podbojów Bolesława Chrobrego? Czy w rodzinie Piastów dojdzie do kolejnych sporów o tron pomiędzy spadkobiercami władców?

Kahoot-rekapitulacja wtórna

https://create.kahoot.it/share/kryzys-monarchii-piastow/0ee35b12-9352-42cf-bc40-95ddd1653a45

Rządy Bolesława Śmiałego

1076

• po śmierci Odnowiciela w 1058r. rządy objął jego syn - Bolesław Śmiały/Szczodry
• Władysław Hermna młodszy brat Śmiałego otrzymał dzielnicę na Mazowszu ze stolica w Płocku
• dzięki temu zabiegowi Śmiały mógł się skupić na polityce zagranicznej

1. zrezygnował z zabiegania o przychylnośc cesarza
2. zaprzestał płacenia trybutu ze Śląska na rzecz Czech
3. interweniował zbrojnie w wewnętrzne walki Rusi i Węgier, osadzając na tronch przychylnych sobie książąt
4. w sporze o inwestyturę opowiedział się po stronie papieża Grzegorza VII -papież zgodził się na przywrócenie biskupstwa w Poznaniu i arcybiskupstwa w Gnieźnie oraz utworzenie nowej diecezji ze stolicą w Płocku, zgodził się także na koronację w 1076r. (nie było to po myśli możnowładców)

Konflikt króla z biskupem krakowskim

• Możnowładcy zawiązali przeciwko królowi spisek, na czele którego prawdopodobnie stanął biskup krakowski Stanisław.
• Legenda głosi, że Bolesław dowiedział się o spisku w czasie wyprawy na Ruś. Wówczas to opuścili go rycerze (możnowładcy). Taki czyn uważano wówczas za zdradę stanu i karano śmiercią. Na ile to prawda nie wiadomo.
• Wiadomo jednak, że ukarał on biskupa krakowskiego Stanisława wydając na niego wyrok śmierci przez poćwiartowanie (zwyczajowa kara za zdradę stanu) - 1079r.
• Za ten czyn Bolesław Śmiały został wyklęty przez Kościół.
• Wybuchł przeciwko niemu bunt poddanych, co wykorzystała opozycja.
• W 1079 r. Bolesław musiał uciekać z kraju na Węgry.
• Możnowładcy osadzili na tronie jego młodszego brata Władysława Hermana.
• Bolesław Śmiały nigdy nie wrócił do Polski. Zmarł na Węgrzech.
• Do kraju wróciła wdowa po nim wraz z synem Mieszkiem. Zostali razem otruci w 1089 r.

Źródło 1. Gall Anonim, Kronika polska [fragment] Jak zaś doszło do wypędzenia króla Bolesława, długo byłoby o tym mówić, tyle wszakże można powiedzieć, że sam będąc pomazańcem Bożym, nie powinien był pomazańca za żaden grzech karać cieleśnie. Wiele mu to bowiem zaszkodziło, gdy przeciw grzechowi grzech zastosował i za zdradę wydał biskupa na obcięcie członków. My zaś ani nie usprawiedliwiamy biskupa – zdrajcy, ani nie zalecamy króla, który tak szpetnie dochodził swoich praw, lecz pozostawmy te sprawy, a opowiedzmy, jak przyjęto go na Węgrzech.

1. Ustal, co było przyczyną konfliktu między biskupem Stanisławem, a królem Bolesławem Śmiałym? Informacje możesz znaleźć w Internecie. 2. Porównaj informacje o śmierci biskupa Stanisława zamieszczone w obu kronikach? 3. Czy na powściągliwość relacji Galla Anonima mógł mieć wpływ fakt, że tworzył on swoją kronikę na dworze Bolesława Krzywoustego? 4. Kim był Wincenty Kadłubek? 5. Po której stronie konfliktu wyraźnie opowiada się Wincenty Kadłubek? Dlaczego?

Źródło 2. Mistrz Wincenty Kadłubek, Kronika polska fragment] Rozkazuje więc Bolesław przy ołtarzu, […] nie okazując uszanowania ani dla stanu, ani dla miejsca, ani dla chwili – porwać biskupa! Ilekroć okrutni służalcy próbują rzucić się na niego, tylekroć skruszeni, tylekroć na ziemię powaleni, łagodnieją. Wszakże tyran, lżąc ich z wielkim oburzeniem, sam podnosi świętokradcze ręce, biskupa niewinnego najokrutniejszy świętokradca rozszarpuje, poszczególne członki na najdrobniejsze cząstki rozsiekuje. Mistrz Wincenty, zwany Kadłubkiem (ur. ok. 1160, zm. 1223) – biskup krakowski, związany z kancelarią księcia Kazimierza Sprawiedliwego, autor Kroniki polskiej.

https://www.youtube.com/watch?v=76wN8v5f5I4 2:56

Panowanie Władysława Hermana

WŁADYSŁAW HERMAN

• Po wygnaniu Śmiałego władcą Polski został jego młodszy brat Władysław Herman
• był ostrożny, mało ambitny, nie zdecydował sie na korone i porzucił sojusz z papiestwem na rzecz cesarstwa i pojednania z Czechami (za rządów Hermana szala zwycięstwa przechylała się na rzecz cesarza)

polityka wewnętrzna:

• zależny od możnowładców, którzy obalili Bolesława Śmiałego, a jego wynieśli do władzy
• nadawał możnowładcom ziemie, zapewniając im niezależność większą niż dotąd
• rolę pierwszoplanową odgrywał palatyn Sieciech, który uzaleznił od siebie Hermana

palatyn - urzędnik zarządzający dworem królewskim, dowodził wojami w zastępstwie monarchy

Panowanie Władysława Hermana

• Sieciech tak umocnił swoją pozycję, że bił monety swoim imieniem co przysługiwało tylko monarsze
• Sieciech nie podobał się możnym, chcieli go osłabić i zarzucili mu, że zagraża życiu synów księcia Hermana - Zbigniewowi i Bolesławowi, gdyż po śmierci księcia Hermana będzie sam chciał zasiąść na tronie.

• Doszło do buntu - książecy synowie obrócili się przeciwko ojcu
• walki trwały kilka lat
• na skutek nich Władysław Herman musiał zgodzić się na wydzielenie osobnych dzielnic - dla Zbigniewa oraz dla Bolesława. W efekcie Polska została podzielona na 3 dzielnice
• Zbigniew i Bolesław wystąpili jeszcze przeciw Sieciechowi, zdobyli główne grody w dzielnicy ojca i zmusili go aby wygnał Sieciecha
• 1102 -zmarł Władysław Herman

Bratobójczy konflikt

• śmierć Hermana zmieniła sytuację w Polsce -podzielono kraj tym razem na dwie niezależne dzielnice
• nie zapobiegło to konfliktom przeciw sobie wystapili dwaj bracia - Zbigniew i Bolesław; powód- różnice w kwestii polityki zagranicznej:

• Zbigniew zawarł sojusz z Czecham oraz porozumienie z Pomorzanami

• Bolesław popadł w konflikt z Czechami, którzy domagali się płacenia trybutu ze Śląska należacego do jego dzielnicy
• wszczynał również walki z Pomorzanami, co prowokowało ich odwetowe najazdy, na które narażone były głównie dzielnice podległe Zbigniewowi.

• nieporozumienia narastały mimo prób ich rozwiązania na ogólnpolskim wiecu
• Bolesław oskarżył Zbigniewa o zawarcie tajnych porozumień z Czechami i Pomorzanami przeciwko niemu

Mapa podziału Księstwa Polskiego w 1102, po śmierci Władysława I Hermana Kargul1965, licencja: CC BY 3.0[online], dostępny w internecie: wikimedia Ćwiczenie 3 Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY

Mapa podziału Księstwa Polskiego w 1102, po śmierci Władysława I Hermana Kargul1965, licencja: CC BY 3.0[online], dostępny w internecie: wikimedia Ćwiczenie 3 Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY

• Bolesław po wsparciu Rusi i Węgier wystąpił przeciw Zbigniewowi- zdobył główne grody Zbigniewa i zmusił do zawarcia ugody na korzystnych dla siebie warunkach- Bolesław stał się księciem całych ziem polskich
• Zbigniew miał we władaniu tylko Mazowsze
• Rok później Bolesław jednak złamał umowę i wygnał brata z kraju
• Zbigniew udał sie do Czech, a później Niemiec, gdzie cesarz Henryk V podjął decyzję o ingerencji w sprawy polskie
• była korzystna sytuacja bo Polska zaangażowana w spór czesko-węgierski (popierała Wegry)
• 1109r. na Polskę ruszyła wyprawa niemiecka- bohaterska obrona Głogowa
• ekspedycja niemiecka nie zrealizowała swego celu
• Henryk V zawarł ugodę z Bolesławem, w której sprawa Zbigniewa została przemilczana
• Zbigniew ostatecznie mógł powrócić do kraju, jednak w 1111r. został oskarżony o spiskowanie, uwięziony i oślepiony
• pogawłcenie przez Bolesława umowy wywołało publiczne niezadowolenie- biskupi obłożyli księcia Bolesława klątwą
• Bolesław został zmuszony do odbycia publicznej pokuty, której częścią była pielgrzymka na Węgry do grobu św. Stefana
• Krzywousty=krzywoprzysięstwo

Obrona Głogowa 1109r.

Podbój Pomorza

Po wyeliminowaniu Zbigniewa Krzywousty zajał sie polityką zagraniczną:

Sukcesy na Pomorzu zaniepokoiły niemieckich książąt i biskupów, którzy planowali ekspansję na te tereny. Bolesław by uniknąć zagrożenie zdecydował sie w 1135r w Merseburgu złożyć cesarzowi hołd z Pomorza i płacenie trybutu z całej Polski. Dzięki temu zachował Pomorze i z pomocą cesarza rozwiązał spory z Czechami i Węgrami.

• akcja chrystianizacyjna Pomorza, które do tej pory było poganskie - biskup Bambergu - Otton
• zmiany w polskiej organizacji kościelnej

1. nowe biskupstwa: Włocławek (Kujawy, Pomorze Gdańskie obejmowało) i Lubusz (Pomorze Zachodnie)

• unormował relacje z Czechami i wycofał się z płacenia trybutu ze Śląska
• przyłączył Pomorze 1122/1123r.

1. Pomorze Gdańskie- rząd sprawowali urzędnicy mianowani przez Krzywoustego
2. Pomorze Zachodnie-pod władzą lokalnych książąt z dynastii Gryfitów, którzy stali sie wasalami Piastów

Gall Anonim

• autor pierwszej kroniki Polski
• prawdopodobnie pochodził z Francji lub Wenecji
• kronika powstała w latach 1113-1116
• zawarto w niej dzieje od czasów legendarnych do panowania Bolesława Krzywoustego
• Bolesław Krzywousty jest jej głównym bohaterem
• Gall Anonim pisał kronikę korzystajac z ustnej tradycji historycznej- od członków kancelarii książęcej

https://learningapps.org/display?v=psmm0392j21