W świecie z dzieciństwa Adama Mickiewicza.
TYTUŁ EPOPEI
I JEGO ZNACZENIE
Wskazuje na postać bohatera – przedstawiciela młodego pokolenia szlachty, w którym widziano nadzieję dla przyszłej Polski . Imię Tadeusz nadano mu na cześć Tadeusza Kościuszki.
Zajazd - zajęcie siłą posiadłości jako egzekucja wyroku sądowego dokonane przez stronę, która wygrała proces (spór dotyczy zamku Horeszków)
Poeta podkreśla, że opisywane dzieje należą do przeszłości i bezpowrotnie minęły.
Miejsce akcji utworu.
Szlachta, to bohater zbiorowy przedstawionych wydarzeń.
Epopeja opowiada o życiu i obyczajach szlachty litewskiej w początkach XIXw.
Akcja rozpoczyna się latem 1811 roku i trwa 5 dni, a potem przenosi się do roku 1812 na jeden dzień wiosny. Jest to czas wojny Napoleona z Rosją.
Całość tekstu podzielona jest na 12 ksiąg, na początku każdej z nich znajduje się tytuł i przebieg wydarzeń. Na końcu utworu znajduje się epilog.
Tekst epopei pisany jest wierszem trzynastozgłoskowym (każdy wers ma 13 sylab). Tylko epilog pisany jest jedenastozgłoskowcem.
Autor tekstu Adam Mickiewicz (1798 -1855)
Utwór powstał na emigracji, podczas pobytu wieszcza w stolicy Francji w 1834 roku.
CZAS WYDARZEŃ
Czas akcji obejmuje wydarzenia toczące się podczas pięciu dni w 1811 roku. Jest późne lato lub początek jesieni. Tadeusz wraca do domu w piątkowe popołudnie, a Jacek Soplica umiera we wtorkową noc. To zaledwie 5 dni (księgi I – X).
Akcja dwóch ostatnich ksiąg przenosi się do roku 1812 i obejmuje jeden wiosenny dzień, nazywany w kościele katolickim dniem Najświętszej Panny Kwietnej lub Zwiastowaniem (25 marca). Są to czasy wojen napoleońskich, a przede wszystkim kampanii rosyjskiej, która wśród Polaków wzbudziła nadzieje na odzyskanie niepodległości..
Fabuła utworu dzięki retrospekcjom przenosi nas do czasów wcześniejszych o 20 lat. W tle fikcyjnej historii zawiłych losów dwóch rodzin: Sopliców i Horeszków pojawiają się echa ważnych wydarzeń historycznych: Uchwalenia Konstytucji 3 Maja (1791) i Konfederacji Targowickiej (1792).
Dwór w Soplicowie
Zamek Horeszków
MIEJSCA
LITWA
Zaścianek Dobrzyńskich
Karczma Jankiela
GALeria Postaci
„Właśnie dwukonną bryką wjechał młody panekI obiegłszy dziedziniec zawrócił nad ganek,
Wysiadł z powozu; [...].
Dawno domu nie widział, bo w dalekim mieście
Kończył nauki, końca doczekał wreszcie.” (Księga I „Gospodarstwo” w.41-42 i 49-50)
Tytułowy bohater - wykształcony i przystojny syn Jacka Soplicy z jego krótkiego i nieudanego małżeństwa. Wychowywany przez Stryja – Sędziego, studiował w Wilnie. Po powrocie do Soplicowa wikła się nieco w romans z Telimeną, w końcu jednak, żeniąc się z Zosią Horeszkówną, wypełnia plany swego ojca.
Tadeusz Soplica
„Między szlachtą był jeden wielki paliwoda, Kłótnik, Jacek Soplica, zwany Wojewoda Przez żart; w istocie wiele znaczył w województwie, Bo rodzinę Sopliców miał jakby w dowództwie, (Księga II „Zamek” w.267-271) „«Jam jest Jacek Soplica…» […] „Bardziej niźli z miłości, może z głupiej pychy, Zabiłem; więc pokora… wszedłem między mnichy. Ja, niegdyś dumny z rodu, ja, com był junakiem, Spuściłem głowę, kwestarz, zwałem się Robakiem, Że jako robak w prochu… (Księga II „Emigracja. Jacek” w.459 i 827-831)
Brat Sędziego, ojciec Tadeusza, w młodości zakochany w pięknej córce Stolnika Horeszki, Ewie. Odtrącony, zanim poprosił o jej rękę, zemścił się, zabijając przypadkiem jej ojca. Łożył na wychowanie jej córki Zofii i zaplanował jej małżeństwo ze swoim synem. Chcąc odkupić grzechy młodości, wstąpił do klasztoru i jako bernardyn został emisariuszem wyzwoleńczego zrywu narodowego.
Jacek Soplica
/ ksiądz Robak
„Sędzia w domu dawne obyczaje chował, I nigdy nie dozwalał, by chybiano względu Dla wieku, urodzenia, rozumu, urzędu. Tym ładem, mawiał, domy i narody słyną, Z jego upadkiem domy i narody giną”. (Księga I „Gospodarstwo” w.110-113)
Pan na Soplicowie, brat Jacka Soplicy i z jego poruczenia opiekun prawny młodego Tadeusza. Zaradny, pracowity, gościnny gospodarz. Wielki patriota, co widać w działaniach, zachowaniu, a także w każdym szczególe urządzenia soplicowskiego dworu.
Sędzia Soplica
„Stała młoda dziewczyna – Białe jej ubranieWysmukłą postać tylko aż do piersi kryje,
Odsłaniając ramiona i łabędzią szyję. [...]
Wtem ujrzała młodzieńca i z rąk jej wypadła
Suknia, a twarz od strachu i dziwu pobladła.” (Księga I „Gospodarstwo” w.110-113)
Córka zmarłej młodo Ewy Horeszko i wnuczka zabitego przez Jacka Soplicę Stolnika. Rówieśnica Mickiewicza, panna 14-letnia, która zamieszkała pod soplicowskim dachem wraz ze swą opiekunką, Telimeną
Zofia Horeszkówna
„Weszła nowa osoba, przystojna i młoda; [...]Kibić miała wysmukłą, kształtną, pierś powabną,
Suknię materyjalną, różową, jedwabną,
Gors wycięty, kołnierzyk z koronek, rękawki Krótkie; w ręku kręciła wachlarz dla zabawki.” (Księga I „Gospodarstwo” w.534 i 538-540)
Opiekunka Zosi, prawdopodobnie dawna przyjaciółka jej matki. Przez Sędziego nazywana jest siostrą, ale nie łączy ich żadne pokrewieństwo. Jako wdowa, chce jak najszybciej i dostatnio wyjść za mąż. Jest niesamowitą kokietką - uwodzi Tadeusza, ale jej małżeńskie plany wobec niego nie dochodzą do skutku. Wcześniej mieszkała w Petersburgu, a od dwóch lat jest gościem w Soplicowie.
Telimena
„Wiedziano w okolicy, że ten pan nie może Nigdy nigdzie stawić się w naznaczonej porze. I dziś zaspał poranek; więc na sługi zrzędził, Widząc myśliwców w polu cwałem do nich pędził. Surdut swój angielskiego kroju, biały, długi, połami na wiatr puścił, z tyłu konno sługi..” (Księga II „Zamek” w.102-108)
Dziedzic nazwiska i pozostałości majątku rodziny Stolnika. Ekscentryczny arystokrata, miłośnik i znawca sztuki oraz amator jeździectwa. Po soplicowskiej bitwie z Moskalami wyrusza na wojnę, sponsoruje oddział wojska, dzięki czemu zdobywa szlify oficerskie.
Hrabia Horeszko
Dawny sługa Stolnika Horeszki i strażnik zamkowych ruin. W chwili śmierci swego pana poprzysiągł zemstę Soplicy i odtąd nienawidzi całego rodu. Namawia Dobrzyńskich, szlachtę z zaścianka, do czynnej napaści na dwór w Soplicowie.
„Czasem też od przysłowia, które bez ustanku Powtarzał, nazywano go także Mopanku; Czasem Szczerbcem, że całą łysinę miał w szczerbach; Lecz on zwał się Rębajło, a o jego herbach Nie wiadomo. Klucznikiem siebie tytułował, Iż ten urząd na zamku przed laty piastował. (Księga II „Zamek” w.169-174)
Klucznik Gerwazy
„Sam Woźny umiał pas ten odwiązywać, składać; Właśnie tym się zatrudniał i kończył tak gadać: «Cóż złego, że przeniosłem stoły do zamczyska? Nikt na tym nic nie stracił, a pan może zyska. Bo przecież o ten zamek dziś toczy się sprawa. My od dzisiaj do zamku nabyliśmy prawa.”. (Księga II „Gospodarstwo” w.856-860)
Zaufany sługa Sędziego, dawny woźny szlacheckiego trybunału. Wspiera Sopliców w sporze o zamek z Hrabią. Dlatego urządza tam uczty dla gości Sędziego. Zaciekły wróg Gerwazego Rębajły.
Woźny Protazy Brzechalski
„Natenczas Wojski chwycił na taśmie przypięty Swój róg bawoli, długi, cętkowany, kręty Jak wąż boa, oburącz do ust go przycisnął, Wzdął policzki jak banię, w oczach krwią zabłysnął, Zasunął wpół powieki, wciągnął w głąb pół brzucha I do płuc wysłał z niego cały zapas ducha, I zagrał [...] ” (Księga IV „Dyplomatyka i łowy” w.660-667)
Daleki krewny Sopliców, dawny urzędnik kasztelański do spraw wojskowych. Gawędziarz i wielki miłośnik polowań. Jest mistrzem gry na rogu, który odzywa się zwykle na koniec obławy. Znawca obyczajów i tradycji szlacheckich. Jako marszałek i zarządca dworu soplicowskiego organizuje ucztę zaręczynową Zosi i Tadeusza.
WOJSKI HRECZECHA
ZAŚCIANEK DOBRZYŃSKICH
Maciej Kropiciel, Bartek Prusak, Maciej Konewka i Bartek Brzytewka młodsze pokolenie Dobrzyńskich, pełni energii, chęci do walki, jednak bardzo porywczy – najpierw działają potem myślą.
Maciek nad Maćkami, Rózeczka głos wielkiej mądrości i rozsądku, sprzeciwia się planom Gerwazego, nie ufa potędze Napoleona w kwestii wyzwolenia ojczyzny.
„Było cymbalistów wielu, Ale żaden z nich nie śmiał zagrać przy Jankielu (Jankiel przez całą zimę nie wiedzieć gdzie bawił, Teraz się nagle z głównym sztabem wojska zjawił); Wiedzą wszyscy, że mu nikt na tym instrumencie Nie wyrówna w biegłości, w guście i talencie.” (Księga XII „Kochajmy się” w.642-647)
Żyd, właściciel karczmy, której gościem często bywał ksiądz Robak, który głosił tu patriotyczne idee, gdyż obaj spiskowali z Jankielem. Niezrównany mistrz gry na cymbałach. Zagrał poloneza na zaręczynach Zosi z Tadeuszem.
Karczmarz Jankiel
POLONEZA CZAS ZACZĄĆ…
GOŚCIE W SOPLICOWIE
PODKOMORZY – przyjaciel domu, strażnik szlacheckich obyczajów, ASESOR – urzędnik sprawujący nadzór nad policją powiatu, zapalony myśliwy, właściciel psa Sokoła, REJENT – urzędnik, bywalec Soplicowa, właściciel psa Kusego, późniejszy narzeczony Telimeny.
SĄSIEDZI
MAJOR PŁUT – zdrajca i szumowina, dowódca jednostki rosyjskiej stacjonującej w pobliżu Soplicowa, zruszczony Polak. RYKÓW – Rosjanin, kapitan oddziału dowodzonego przez majora Płuta. Człowiek przychylny Polakom, znający dobrze mieszkańców soplicowskiego dworu. Po śmierci Płuta obiecuje Sędziemu pomoc, nie przyjmuje proponowanego okupu, powołując się na poczucie honoru.
POSTACIE HISTORYCZNE
GENERAŁ HENRYK DĄBROWSKI – dowódca Legionów Polskich w armii Napoleona, GENERAŁ KAROL KNIAZIEWICZ – dowódca Legii Naddunajskiej, uczestnik kampanii napoleońskiej.
WYDARZENIA
Księga pierwsza Gospodarstwo Powrót panicza * Spotkanie się pierwsze w pokoiku, drugie u stołu * Ważna Sędziego nauka o grzeczności * Podkomorzego uwagi polityczne nad modami * Początek sporu o Kusego i Sokoła * Żale Wojskiego * Ostatni Woźny Trybunału * Rzut oka na ówczesny stan polityczny Litwy i Europy
Księga druga Zamek Polowanie z chartami na upatrzonego * Gość w zamku * Ostatni z dworzan opowiada historię ostatniego z Horeszków * Rzut oka w sad * Dziewczyna w ogórkach * Śniadanie * Pani Telimeny anegdota petersburska * Nowy wybuch sporów o Kusego i Sokoła * Interwencja Robaka * Rzecz Wojskiego * Zakład * Dalej w grzyby!
Księga trzecia Umizgi Wyprawa Hrabiego na sad * Tajemnicza nimfa gęsi pasie * Podobieństwo grzybobrania do przechadzki cieniów elizejskich * Gatunki grzybów * Telimena w świątyni dumania * Narady tyczące się postanowienia Tadeusza * Hrabia pejzażysta * Tadeusza uwagi malarskie nad drzewami i obłokami * Hrabiego myśl o sztuce * Dzwon * Bilecik * Niedźwiedź, mospanie!
Księga czwarta Dyplomatyka i łowy Zjawisko w papilotach budzi Tadeusza * Za późne postrzeżenie omyłki * Karczma * Emisariusz * Zręczne użycie tabakiery zwraca dyskusję na właściwą drogę * Matecznik * Niedźwiedź * Niebezpieczeństwo Tadeusza i Hrabiego * Trzy strzały * Spór Sagalasówki z Sanguszkówką rozstrzygniony na stronę jednorurki horeszkowskiej * Bigos * Wojskiego powieść o pojedynku Doweyki z Domeyką przerwana szczuciem kota * Koniec powieści o Doweyce i Domeyce
Księga piąta Kłótnia Plany myśliwskie Telimeny * Ogrodniczka wybiera się na wielki świat i słucha nauk opiekunki * Strzelcy wracają * Wielkie zadziwienie Tadeusza * Spotkanie się powtórne w Świątyni dumania i zgoda ułatwiona za pośrednictwem mrówek * U stołu wytacza się rzecz o łowach * Powieść Wojskiego o Rejtanie i księciu Denassów, przerwana * Zagajenie układów między stronami, także przerwane * Zjawisko z kluczem * Kłótnia * Hrabia z Gerwazym odbywają radę wojenną.
Księga szósta Zaścianek Pierwsze ruchy wojenne zajazdu * Wyprawa Protazego * Robak z panem Sędzią radząo rzeczy publicznej * Dalszy ciąg wyprawy Protazego bezskutecznej * Ustęp o konopiach * Zaścianek szlachecki Dobrzyn * Opisanie domostwa i osoby Maćka Dobrzyńskiego.
Księga siódma Rada Zbawienne rady Bartka zwanego Prusak * Głos żołnierski Maćka Chrzciciela *Głos polityczny pana Buchmana * Jankiel radzi ku zgodzie, którą Scyzoryk rozcina * Rzecz Gerwazego, z której okazują się wielkie skutki wymowy sejmowej * Protestacja starego Maćka * Nagłe przybycie posiłków wojennych zrywa naradę * Hejże na Soplicę!
Księga ósma Zajazd Astronomia Wojskiego * Uwaga Podkomorzego nad kometami * Tajemnicza scena w pokoju Sędziego * Tadeusz, chcąc zręcznie wyplątać się, wpada w wielkie kłopoty * Nowa Dydo * Zajazd *Ostatnia woźnieńska protestacja * Hrabia zdobywa Soplicowo * Szturm i rzeź * Gerwazy piwniczym * Uczta zajazdowa.
Księga dziewiąta Bitwa O niebezpieczeństwach wynikających z nieporządnego obozowania * Odsiecz niespodziana * Smutne położenie szlachty * Odwiedziny kwestarskie są wróżbą ratunku * Major Płut zbytnią zalotnością ściąga na siebie burzę * Wystrzał z krócicy, hasło boju * Czyny Kropiciela, czyny i niebezpieczeństwa Maćka * Konewka zasadzką ocala Soplicowo * Posiłki jezdne, atak na piechotę * Czyny Tadeusza * Pojedynek dowódców przerwany zdradą * Wojski stanowczym manewrem przechyla szalę boju * Czyny krwawe Gerwazego * Podkomorzy zwycięzca wspaniałomyślny
Księga dziesiąta Emigracja. Jacek Narada tycząca się zabezpieczenia losu zwycięzców * Układy z Rykowem * Pożegnanie * Ważne odkrycie * Nadzieja.
Księga jedenasta Rok 1812 Wróżby wiosenne * Wkroczenie wojsk * Nabożeństwo * Rehabilitacja urzędowa śp. Jacka Soplicy * Z rozmów Gerwazego i Protazego wnosić można bliski koniec procesu * Umizgi ułana z dziewczyną * Rozstrzyga się spór o Kusego i Sokoła * Za czym goście zgromadzają się na biesiadę * Przedstawienie wodzom par narzeczonych.
Księga dwunasta Kochajmy się Ostatnia uczta staropolska * Arcy-serwis * Objaśnienie jego figur * Jego ruchy * Dąbrowski udarowany * Jeszcze o Scyzoryku * Kniaziewicz udarowany * Pierwszy akt urzędowy Tadeusza przy objęciu dziedzictwa * Uwagi Gerwazego * Koncert nad koncertami * Polonez * Kochajmy się *
Czas otworzyć wierzeje Soplicowa!
Zapraszam w mickiewiczowski kraj marzeń dziecinnych….
Pan Tadeusz - świat przedstawiony OST
Ania Ch.
Created on March 11, 2021
Start designing with a free template
Discover more than 1500 professional designs like these:
View
Randomizer
View
Timer
View
Find the pair
View
Hangman Game
View
Dice
View
Scratch and Win Game
View
Create a Word Search
Explore all templates
Transcript
W świecie z dzieciństwa Adama Mickiewicza.
TYTUŁ EPOPEI
I JEGO ZNACZENIE
Wskazuje na postać bohatera – przedstawiciela młodego pokolenia szlachty, w którym widziano nadzieję dla przyszłej Polski . Imię Tadeusz nadano mu na cześć Tadeusza Kościuszki.
Zajazd - zajęcie siłą posiadłości jako egzekucja wyroku sądowego dokonane przez stronę, która wygrała proces (spór dotyczy zamku Horeszków)
Poeta podkreśla, że opisywane dzieje należą do przeszłości i bezpowrotnie minęły.
Miejsce akcji utworu.
Szlachta, to bohater zbiorowy przedstawionych wydarzeń.
Epopeja opowiada o życiu i obyczajach szlachty litewskiej w początkach XIXw.
Akcja rozpoczyna się latem 1811 roku i trwa 5 dni, a potem przenosi się do roku 1812 na jeden dzień wiosny. Jest to czas wojny Napoleona z Rosją.
Całość tekstu podzielona jest na 12 ksiąg, na początku każdej z nich znajduje się tytuł i przebieg wydarzeń. Na końcu utworu znajduje się epilog.
Tekst epopei pisany jest wierszem trzynastozgłoskowym (każdy wers ma 13 sylab). Tylko epilog pisany jest jedenastozgłoskowcem.
Autor tekstu Adam Mickiewicz (1798 -1855)
Utwór powstał na emigracji, podczas pobytu wieszcza w stolicy Francji w 1834 roku.
CZAS WYDARZEŃ
Czas akcji obejmuje wydarzenia toczące się podczas pięciu dni w 1811 roku. Jest późne lato lub początek jesieni. Tadeusz wraca do domu w piątkowe popołudnie, a Jacek Soplica umiera we wtorkową noc. To zaledwie 5 dni (księgi I – X).
Akcja dwóch ostatnich ksiąg przenosi się do roku 1812 i obejmuje jeden wiosenny dzień, nazywany w kościele katolickim dniem Najświętszej Panny Kwietnej lub Zwiastowaniem (25 marca). Są to czasy wojen napoleońskich, a przede wszystkim kampanii rosyjskiej, która wśród Polaków wzbudziła nadzieje na odzyskanie niepodległości..
Fabuła utworu dzięki retrospekcjom przenosi nas do czasów wcześniejszych o 20 lat. W tle fikcyjnej historii zawiłych losów dwóch rodzin: Sopliców i Horeszków pojawiają się echa ważnych wydarzeń historycznych: Uchwalenia Konstytucji 3 Maja (1791) i Konfederacji Targowickiej (1792).
Dwór w Soplicowie
Zamek Horeszków
MIEJSCA
LITWA
Zaścianek Dobrzyńskich
Karczma Jankiela
GALeria Postaci
„Właśnie dwukonną bryką wjechał młody panekI obiegłszy dziedziniec zawrócił nad ganek, Wysiadł z powozu; [...]. Dawno domu nie widział, bo w dalekim mieście Kończył nauki, końca doczekał wreszcie.” (Księga I „Gospodarstwo” w.41-42 i 49-50)
Tytułowy bohater - wykształcony i przystojny syn Jacka Soplicy z jego krótkiego i nieudanego małżeństwa. Wychowywany przez Stryja – Sędziego, studiował w Wilnie. Po powrocie do Soplicowa wikła się nieco w romans z Telimeną, w końcu jednak, żeniąc się z Zosią Horeszkówną, wypełnia plany swego ojca.
Tadeusz Soplica
„Między szlachtą był jeden wielki paliwoda, Kłótnik, Jacek Soplica, zwany Wojewoda Przez żart; w istocie wiele znaczył w województwie, Bo rodzinę Sopliców miał jakby w dowództwie, (Księga II „Zamek” w.267-271) „«Jam jest Jacek Soplica…» […] „Bardziej niźli z miłości, może z głupiej pychy, Zabiłem; więc pokora… wszedłem między mnichy. Ja, niegdyś dumny z rodu, ja, com był junakiem, Spuściłem głowę, kwestarz, zwałem się Robakiem, Że jako robak w prochu… (Księga II „Emigracja. Jacek” w.459 i 827-831)
Brat Sędziego, ojciec Tadeusza, w młodości zakochany w pięknej córce Stolnika Horeszki, Ewie. Odtrącony, zanim poprosił o jej rękę, zemścił się, zabijając przypadkiem jej ojca. Łożył na wychowanie jej córki Zofii i zaplanował jej małżeństwo ze swoim synem. Chcąc odkupić grzechy młodości, wstąpił do klasztoru i jako bernardyn został emisariuszem wyzwoleńczego zrywu narodowego.
Jacek Soplica
/ ksiądz Robak
„Sędzia w domu dawne obyczaje chował, I nigdy nie dozwalał, by chybiano względu Dla wieku, urodzenia, rozumu, urzędu. Tym ładem, mawiał, domy i narody słyną, Z jego upadkiem domy i narody giną”. (Księga I „Gospodarstwo” w.110-113)
Pan na Soplicowie, brat Jacka Soplicy i z jego poruczenia opiekun prawny młodego Tadeusza. Zaradny, pracowity, gościnny gospodarz. Wielki patriota, co widać w działaniach, zachowaniu, a także w każdym szczególe urządzenia soplicowskiego dworu.
Sędzia Soplica
„Stała młoda dziewczyna – Białe jej ubranieWysmukłą postać tylko aż do piersi kryje, Odsłaniając ramiona i łabędzią szyję. [...] Wtem ujrzała młodzieńca i z rąk jej wypadła Suknia, a twarz od strachu i dziwu pobladła.” (Księga I „Gospodarstwo” w.110-113)
Córka zmarłej młodo Ewy Horeszko i wnuczka zabitego przez Jacka Soplicę Stolnika. Rówieśnica Mickiewicza, panna 14-letnia, która zamieszkała pod soplicowskim dachem wraz ze swą opiekunką, Telimeną
Zofia Horeszkówna
„Weszła nowa osoba, przystojna i młoda; [...]Kibić miała wysmukłą, kształtną, pierś powabną, Suknię materyjalną, różową, jedwabną, Gors wycięty, kołnierzyk z koronek, rękawki Krótkie; w ręku kręciła wachlarz dla zabawki.” (Księga I „Gospodarstwo” w.534 i 538-540)
Opiekunka Zosi, prawdopodobnie dawna przyjaciółka jej matki. Przez Sędziego nazywana jest siostrą, ale nie łączy ich żadne pokrewieństwo. Jako wdowa, chce jak najszybciej i dostatnio wyjść za mąż. Jest niesamowitą kokietką - uwodzi Tadeusza, ale jej małżeńskie plany wobec niego nie dochodzą do skutku. Wcześniej mieszkała w Petersburgu, a od dwóch lat jest gościem w Soplicowie.
Telimena
„Wiedziano w okolicy, że ten pan nie może Nigdy nigdzie stawić się w naznaczonej porze. I dziś zaspał poranek; więc na sługi zrzędził, Widząc myśliwców w polu cwałem do nich pędził. Surdut swój angielskiego kroju, biały, długi, połami na wiatr puścił, z tyłu konno sługi..” (Księga II „Zamek” w.102-108)
Dziedzic nazwiska i pozostałości majątku rodziny Stolnika. Ekscentryczny arystokrata, miłośnik i znawca sztuki oraz amator jeździectwa. Po soplicowskiej bitwie z Moskalami wyrusza na wojnę, sponsoruje oddział wojska, dzięki czemu zdobywa szlify oficerskie.
Hrabia Horeszko
Dawny sługa Stolnika Horeszki i strażnik zamkowych ruin. W chwili śmierci swego pana poprzysiągł zemstę Soplicy i odtąd nienawidzi całego rodu. Namawia Dobrzyńskich, szlachtę z zaścianka, do czynnej napaści na dwór w Soplicowie.
„Czasem też od przysłowia, które bez ustanku Powtarzał, nazywano go także Mopanku; Czasem Szczerbcem, że całą łysinę miał w szczerbach; Lecz on zwał się Rębajło, a o jego herbach Nie wiadomo. Klucznikiem siebie tytułował, Iż ten urząd na zamku przed laty piastował. (Księga II „Zamek” w.169-174)
Klucznik Gerwazy
„Sam Woźny umiał pas ten odwiązywać, składać; Właśnie tym się zatrudniał i kończył tak gadać: «Cóż złego, że przeniosłem stoły do zamczyska? Nikt na tym nic nie stracił, a pan może zyska. Bo przecież o ten zamek dziś toczy się sprawa. My od dzisiaj do zamku nabyliśmy prawa.”. (Księga II „Gospodarstwo” w.856-860)
Zaufany sługa Sędziego, dawny woźny szlacheckiego trybunału. Wspiera Sopliców w sporze o zamek z Hrabią. Dlatego urządza tam uczty dla gości Sędziego. Zaciekły wróg Gerwazego Rębajły.
Woźny Protazy Brzechalski
„Natenczas Wojski chwycił na taśmie przypięty Swój róg bawoli, długi, cętkowany, kręty Jak wąż boa, oburącz do ust go przycisnął, Wzdął policzki jak banię, w oczach krwią zabłysnął, Zasunął wpół powieki, wciągnął w głąb pół brzucha I do płuc wysłał z niego cały zapas ducha, I zagrał [...] ” (Księga IV „Dyplomatyka i łowy” w.660-667)
Daleki krewny Sopliców, dawny urzędnik kasztelański do spraw wojskowych. Gawędziarz i wielki miłośnik polowań. Jest mistrzem gry na rogu, który odzywa się zwykle na koniec obławy. Znawca obyczajów i tradycji szlacheckich. Jako marszałek i zarządca dworu soplicowskiego organizuje ucztę zaręczynową Zosi i Tadeusza.
WOJSKI HRECZECHA
ZAŚCIANEK DOBRZYŃSKICH
Maciej Kropiciel, Bartek Prusak, Maciej Konewka i Bartek Brzytewka młodsze pokolenie Dobrzyńskich, pełni energii, chęci do walki, jednak bardzo porywczy – najpierw działają potem myślą.
Maciek nad Maćkami, Rózeczka głos wielkiej mądrości i rozsądku, sprzeciwia się planom Gerwazego, nie ufa potędze Napoleona w kwestii wyzwolenia ojczyzny.
„Było cymbalistów wielu, Ale żaden z nich nie śmiał zagrać przy Jankielu (Jankiel przez całą zimę nie wiedzieć gdzie bawił, Teraz się nagle z głównym sztabem wojska zjawił); Wiedzą wszyscy, że mu nikt na tym instrumencie Nie wyrówna w biegłości, w guście i talencie.” (Księga XII „Kochajmy się” w.642-647)
Żyd, właściciel karczmy, której gościem często bywał ksiądz Robak, który głosił tu patriotyczne idee, gdyż obaj spiskowali z Jankielem. Niezrównany mistrz gry na cymbałach. Zagrał poloneza na zaręczynach Zosi z Tadeuszem.
Karczmarz Jankiel
POLONEZA CZAS ZACZĄĆ…
GOŚCIE W SOPLICOWIE
PODKOMORZY – przyjaciel domu, strażnik szlacheckich obyczajów, ASESOR – urzędnik sprawujący nadzór nad policją powiatu, zapalony myśliwy, właściciel psa Sokoła, REJENT – urzędnik, bywalec Soplicowa, właściciel psa Kusego, późniejszy narzeczony Telimeny.
SĄSIEDZI
MAJOR PŁUT – zdrajca i szumowina, dowódca jednostki rosyjskiej stacjonującej w pobliżu Soplicowa, zruszczony Polak. RYKÓW – Rosjanin, kapitan oddziału dowodzonego przez majora Płuta. Człowiek przychylny Polakom, znający dobrze mieszkańców soplicowskiego dworu. Po śmierci Płuta obiecuje Sędziemu pomoc, nie przyjmuje proponowanego okupu, powołując się na poczucie honoru.
POSTACIE HISTORYCZNE
GENERAŁ HENRYK DĄBROWSKI – dowódca Legionów Polskich w armii Napoleona, GENERAŁ KAROL KNIAZIEWICZ – dowódca Legii Naddunajskiej, uczestnik kampanii napoleońskiej.
WYDARZENIA
Księga pierwsza Gospodarstwo Powrót panicza * Spotkanie się pierwsze w pokoiku, drugie u stołu * Ważna Sędziego nauka o grzeczności * Podkomorzego uwagi polityczne nad modami * Początek sporu o Kusego i Sokoła * Żale Wojskiego * Ostatni Woźny Trybunału * Rzut oka na ówczesny stan polityczny Litwy i Europy
Księga druga Zamek Polowanie z chartami na upatrzonego * Gość w zamku * Ostatni z dworzan opowiada historię ostatniego z Horeszków * Rzut oka w sad * Dziewczyna w ogórkach * Śniadanie * Pani Telimeny anegdota petersburska * Nowy wybuch sporów o Kusego i Sokoła * Interwencja Robaka * Rzecz Wojskiego * Zakład * Dalej w grzyby!
Księga trzecia Umizgi Wyprawa Hrabiego na sad * Tajemnicza nimfa gęsi pasie * Podobieństwo grzybobrania do przechadzki cieniów elizejskich * Gatunki grzybów * Telimena w świątyni dumania * Narady tyczące się postanowienia Tadeusza * Hrabia pejzażysta * Tadeusza uwagi malarskie nad drzewami i obłokami * Hrabiego myśl o sztuce * Dzwon * Bilecik * Niedźwiedź, mospanie!
Księga czwarta Dyplomatyka i łowy Zjawisko w papilotach budzi Tadeusza * Za późne postrzeżenie omyłki * Karczma * Emisariusz * Zręczne użycie tabakiery zwraca dyskusję na właściwą drogę * Matecznik * Niedźwiedź * Niebezpieczeństwo Tadeusza i Hrabiego * Trzy strzały * Spór Sagalasówki z Sanguszkówką rozstrzygniony na stronę jednorurki horeszkowskiej * Bigos * Wojskiego powieść o pojedynku Doweyki z Domeyką przerwana szczuciem kota * Koniec powieści o Doweyce i Domeyce
Księga piąta Kłótnia Plany myśliwskie Telimeny * Ogrodniczka wybiera się na wielki świat i słucha nauk opiekunki * Strzelcy wracają * Wielkie zadziwienie Tadeusza * Spotkanie się powtórne w Świątyni dumania i zgoda ułatwiona za pośrednictwem mrówek * U stołu wytacza się rzecz o łowach * Powieść Wojskiego o Rejtanie i księciu Denassów, przerwana * Zagajenie układów między stronami, także przerwane * Zjawisko z kluczem * Kłótnia * Hrabia z Gerwazym odbywają radę wojenną.
Księga szósta Zaścianek Pierwsze ruchy wojenne zajazdu * Wyprawa Protazego * Robak z panem Sędzią radząo rzeczy publicznej * Dalszy ciąg wyprawy Protazego bezskutecznej * Ustęp o konopiach * Zaścianek szlachecki Dobrzyn * Opisanie domostwa i osoby Maćka Dobrzyńskiego.
Księga siódma Rada Zbawienne rady Bartka zwanego Prusak * Głos żołnierski Maćka Chrzciciela *Głos polityczny pana Buchmana * Jankiel radzi ku zgodzie, którą Scyzoryk rozcina * Rzecz Gerwazego, z której okazują się wielkie skutki wymowy sejmowej * Protestacja starego Maćka * Nagłe przybycie posiłków wojennych zrywa naradę * Hejże na Soplicę!
Księga ósma Zajazd Astronomia Wojskiego * Uwaga Podkomorzego nad kometami * Tajemnicza scena w pokoju Sędziego * Tadeusz, chcąc zręcznie wyplątać się, wpada w wielkie kłopoty * Nowa Dydo * Zajazd *Ostatnia woźnieńska protestacja * Hrabia zdobywa Soplicowo * Szturm i rzeź * Gerwazy piwniczym * Uczta zajazdowa.
Księga dziewiąta Bitwa O niebezpieczeństwach wynikających z nieporządnego obozowania * Odsiecz niespodziana * Smutne położenie szlachty * Odwiedziny kwestarskie są wróżbą ratunku * Major Płut zbytnią zalotnością ściąga na siebie burzę * Wystrzał z krócicy, hasło boju * Czyny Kropiciela, czyny i niebezpieczeństwa Maćka * Konewka zasadzką ocala Soplicowo * Posiłki jezdne, atak na piechotę * Czyny Tadeusza * Pojedynek dowódców przerwany zdradą * Wojski stanowczym manewrem przechyla szalę boju * Czyny krwawe Gerwazego * Podkomorzy zwycięzca wspaniałomyślny
Księga dziesiąta Emigracja. Jacek Narada tycząca się zabezpieczenia losu zwycięzców * Układy z Rykowem * Pożegnanie * Ważne odkrycie * Nadzieja.
Księga jedenasta Rok 1812 Wróżby wiosenne * Wkroczenie wojsk * Nabożeństwo * Rehabilitacja urzędowa śp. Jacka Soplicy * Z rozmów Gerwazego i Protazego wnosić można bliski koniec procesu * Umizgi ułana z dziewczyną * Rozstrzyga się spór o Kusego i Sokoła * Za czym goście zgromadzają się na biesiadę * Przedstawienie wodzom par narzeczonych.
Księga dwunasta Kochajmy się Ostatnia uczta staropolska * Arcy-serwis * Objaśnienie jego figur * Jego ruchy * Dąbrowski udarowany * Jeszcze o Scyzoryku * Kniaziewicz udarowany * Pierwszy akt urzędowy Tadeusza przy objęciu dziedzictwa * Uwagi Gerwazego * Koncert nad koncertami * Polonez * Kochajmy się *
Czas otworzyć wierzeje Soplicowa!
Zapraszam w mickiewiczowski kraj marzeń dziecinnych….