Zmysły i ich narządy - Urszula Lipińska kl. VIId

Zmysły i ich narzady

Urszula Lipińska kl. VIId

START

Zmysły i ich narzady

wzrok

słuch

smak

Co to zmysł?

Ile tak naprawde zmysłów ma człowiek?

węch

dotyk

Zmysły innych zwierzat

Gry

Zródła

ZMYSŁ

zdolność odbierania bodźców zewnętrznych, w narządach poszczególnych zmysłów znajdują się specjalistyczne komórki receptorowe, które umożliwiają odbiór określonych bodźców. Uzyskane informacje są kierowane do odpowiednich rejonów mózgowia, gdzie mogą zostać zinterpretowane i zrozumiane.

ILE TAK NAPRAWDE MAMY ZMYSŁÓW ?

Dawniej u człowieka i większości innych zwierząt wyróżniano 5 podstawowych zmysłów - model ten opracował Arystoteles. Niedawne badania dowodzą jednak, że tych zmysłów istnieje znacznie więcej, co najmniej dziewięć. „Brakujące” cztery (albo więcej) składają się z receptorów, które wczeniej były zaliczane do zmysłu dotyku. Można spotkać się nawet z teorią, wedle której istnieje aż 21 zmysłów!

propriocepcja

Zmysły "brakujace"

Zmysły "tradycjne"

zmysł równowagi

percepcja czasu

zmysł temperatury

węch

smak

słuch

wzrok

dotyk

nocycepcja

WZROK

Wzrok należy do najważniejszych zmysłów człowieka, ponieważ rejestruje ponad 80% wszystkich sygnałów zewnętrznych. Jego narządem jest oko - to ono odbiera i rozpoznaje fale elektromagnetyczne (światło widzialne). Wyposażone jest w dwa rodzaje receptorów. Pierwsze potrafią określić i nazwać kolor, drugie oceniają jego jasność, dlatego niektórzy uważają, że zmysł wzroku to tak naprawdę dwa osobne zmysły. Tak naprawdę to nasze oczy widzą „do góry nogami”. Dopiero po dotarciu obrazu do mózgu, a dokładnie do kory wzrokowej, są zinterpretowane i nadana jest im właściwa forma.

Przykładowa tablica Snellena służąca do badania ostrości wzroku

Budowa oka

Funkcje wzroku

- rozróżnianie światła od ciemności- ocena kierunku padania światła - rozpoznawanie kształtów - rozróżnianie barw - ocenianie odległości położenia obiektów od oka - rozpoznawanie polaryzacji liniowej światła

SŁUCH

Słuch jest zmysłem niezbędnym do sprawnego porozumiewania się. Zapewnia kontakt ze światem, zwiększa poczucie bezpieczeństwa, umożliwia uczenie się, w tym przyswajanie mowy w pierwszych latach życia. Narząd słuchu - ucho odbiera i przetwarzanie fal akustycznych. Dźwięki zbierane są z zewnątrz przez małżowinę uszną, a następnie za pośrednictwem przewodu słuchowego uderzają w tzw. błonę bębenkową. W dalszej kolejności uruchamiane są takie narządy, jak młoteczek, kowadełko i strzemiączko. W efekcie fale dźwiękowe zostają zamienione na impulsy nerwowe, które są przekazywane do właściwego ośrodka w korze mózgowej. Ludzkie ucho jest w stanie zarejestrować dźwięki w przedziale od 15 do 30 000 Hz, jednak u większości osób zakres ten jest nieco mniejszy (16-20 000 Hz).

Budowa ucha

SMAK

Smak jest zmysłem, którego podstawowe narzędzie tworzą chemoreceptory znajdujące się na języku. Wyróżnia się 5 rodzajów tego typu komórek, z których każda odpowiedzialna jest za rozpoznawanie innego typu smaków. - gorzki (kofeina, nikototna, alkaloidy, niektóre aminokwasy); - słodki (węglowodany, niektóre aminokwasy, alkohole); - słony (sole nieorganiczne – jony metali); - kwaśny (kwasy – jony wodorowe); - umami (aminokwasy, w tym głównie kwas glutaminowy, a także tłuszcze);

Receptory zlokalizowane są w kubkach smakowych - niewielkie struktury złożone z neuronów czuciowych, komórek smakowych, podstawnych i podporowych oraz rzęsek. Człowiek posiada około 10 tysięcy kubków, a w każdym z nich znajduje mniej więcej 100 receptorów.

WECH

Węch (powonienie) również jest zmysłem wychwytującym bodźce za pomocą chemoreceptorów, w porównaniu jednak ze smakiem, uchodzi on za zdecydowanie bardziej rozbudowany i czuły. U dorosłego człowieka znajduje się około 50 milionów komórek rozpoznających kilkaset różnych zapachów. Do odbierania zapachów służy narząd węchu - nos. Znajdujące się w jego wnętrzu miliony receptorów wychwytują cząsteczki chemiczne. Bardzo często węch pełni pierwszą barierę ochronną organizmu. Zapach, który odbieramy jako nieprzyjemny, może sprawić, że czegoś nie zjemy – sygnał węchowy odbieramy jako ostrzeżenie, że żywność jest zepsuta i może wywołać, np. poważne zatrucie. Brzydki, drażniący zapach sprawia, że udaje nam się uniknąć, np. podrażnienia dróg oddechowych.

budowa nosa

DOTYK

Dotyk jest zmysłem pozwalającym rozpoznawać kształt i strukturę znajdujących się w pobliżu obiektów. Podstawowym jego narzędziem są tzw.mechanoreceptory, znajdujące się w skórze i rozmieszczone w liczbie kilku tysięcy na powierzchni całego ciała. Wyróżnić wśród nich można takie struktury, jak: ciałka Meissnera, odpowiedzialne za delikatny dotyk i percepcję wibracji o niskich częstotliwościach; ciałka Paciniego– czucie głębokie, rozciąganie, wibracje o wysokiej częstotliwości; ciałka Ruffiniego – rozciąganie; tarcza Merkla – dotyk, delikatny nacisk; wolne zakończenia nerwowe – ból; Oprócz tego za zmysł dotyku odpowiadają też termoreceptory, rejestrujące wysoką i niską temperaturę.

receptory skórne

Zmysł dotyku spełnia bardzo ważną funkcję obronną. W momencie zadziałania czynnika szkodliwego, powodującego ból, następuje automatyczny ruch ciała, mający na celu uniknięcie kontaktu z czynnikiem wywołującym ból. Ruch ten jest ruchem bezwarunkowym.

ZMYSŁY INNYCH ZWIERZAT

Echolokacja

Wykorzystywanie dźwięku do orientacji w terenie. Używają jej między innymi nietoperze i delfiny. Większość zwierząt posiadających ten zmysł prowadzi nocny tryb życia i zamieszkuje podziemne środowiska, w których zmysł wzroku raczej nie jest przydatny. Odległość od obiektu jest szacowana dzięki pomiarowi czasu pomiędzy wygenerowaniem dźwięku a jego powrotem jako echo.

Elektrorecepcja

Wytwarzanie i rozpoznawanie pól elektrycznych. U wielu gatunków ryb oraz u dziobaków stwierdzono istnienie narządów elektrycznych, umożliwiających wytwarzanie i odbiór zmian pola elektrycznego pochodzących od innych zwierząt.

Magnetorecepcja

Umiejętność rozpoznawania pola magnetycznego. Niektóre zwierzęta dysponują zmysłem wykrywającym kierunek linii pola magnetycznego, co ułatwia im orientację w przestrzeni. Zdolność tę mają m.in. wędrowne gatunki ptaków, ryb, żółwie morskie, pszczoły i bydło

GRY - wykreslanka

2 gra

3 gra

1 gra

GRY - łaczenie w pary

GRY - memory

2 gra

ZRÓDŁA

- https://pl.wikipedia.org/- https://epodreczniki.pl/ - https://www.freepik.com/ - https://zdrowie.gazeta.pl/ - https://alternatywa.net.pl/ - https://www.remove.bg/ - https://www.medme.pl/ - grafika Google - wiedza z lekcji biologii :) - wiedza własna