UKŁAD LIMFATYCZNY i ODPORNOŚĆ

UKŁAD LIMFATYCZNY

ODPORNOŚĆ

RODZAJE - FILMIK

O. NABYTA

1. co to jest patogen? 2. z czego składa się układ odpornościowy? 3. funkcje węzłów chłonnych 4. na czym polega odporność nabyta CZYNNA i jej rodzaje 5. który rodzaj białych krwinek produkuje przeciwciała? 6. kiedy podaje się surowicę i co się w niej znajduje? 1. co to jest odporność? 2. co to jest opdorność nabyta czynna (naturalna i sztuczna)? 3. funkcje grasicy 4. na czym polega pierwsza linia obrony organizmu 5. które krwinki białe produkują przeciwciała? 6. kiedy podaje się szczepionkę i co się w niej znajduje?

przypomnij sobie co to jest OSOCZE i z czego się składa?

1. układ limfatyczny

2. budowa układu odpornościowego

3. odporność wrodzona

4. odporność nabyta

5. zaburzenia odporności

5. zaburzenia odporności IK

6. podsumowanie

quizziz u.odp.

quizziz zaburz. odp

quiz wordwall

quiz IK

Temat: UKŁAD LIMFATYCZNY (CHŁONNY)

układ limfatyczny - stanowi część układu krążenia i ściśle współpracuje z układem krwionośnym

oglądając filmik, wyszukaj w nim odpowiedzi na pytania: 1. co to jest limfa i z czego się składa? 2. z czego składa się układ limfatyczny? 3. układ limfatyczny jest otwarty czy zamknięty?

LIMFA (CHŁONKA), to płyn tkankowy czyli część osocza krwi, która przeniknęła z naczyń włosowatych do komórek. Posiada dużo białych krwinek.

OSOCZE

przestrzenie międzykomórkowe

1. krew w naczyniach włosowatych dociera do najdalszych komórek ciała

2. z krwi do przestrzeni między komórkami przenika osocze, substancje pokarmowe i tlen = LIMFA (przesącz osocza do przestrzeni międzykomórkowych)

3. limfa zabiera z komórek szkodliwe i zbędne substancje i wlewa się do naczyń limfatycznych

5. w okolicach serca limfa wpada do żył i łączy się z osoczem

4. limfa przepływa przez węzły chłonne gdzie jest oczyszczasna ze szkodliwych subst. i czynników chorobotwóczych

limfatyczne naczynia włosowate

krwionośne naczynia włosowate

przestrzenie międzykomórkowe

TLEN, SUBSTANCJE POKARMOWE

główne naczynia limfatyczne i węzły chłonne

żyły główne w pobliżu serca

WĘZEŁ CHŁONNY

DWUTLENEK WĘGLA, ZBĘDNE PRODUKTY

KRĄŻENIE W UKŁADZIE LIMFATYCZNYM

UKŁAD LIMFATYCZNY

NARZĄDY LIMFATYCZNE

NACZYNIA LIMFATYCZNE

- grasica - śledziona - migdałki - węzły chłonne

NARZĄDY UKŁADU LIMFATYCZNEGO

- naczynia limfatyczne

- grasica

- śledziona

- węzły chłonne

- migdałki

"szkoła limfocytów", w której dojrzewają i uczą się rozpoznawać obce komórki /wroga/

otaczają gardło, chroniąc przed infekcjami układu pokarmowy i oddechowy

"FILTRY" usuwające z limfy drobnoustroje chorobotwórcze,

filtruje i oczyszcza krew z drobnoustrojów, usuwa martwe i uszkodzone krwinki

"szkoła limfocytów", w której dojrzewają i uczą się rozpoznawać obce komórki /wroga/

WĘZŁY CHŁONNE

filtruje i oczyszcza krew z drobnoustrojów, usuwa martwe i uszkodzone krwinki

MIGDAŁKI

"FILTRY" usuwające z limfy drobnoustroje chorobotwórcze,

GRASICA

ŚLEDZIONA

otaczają gardło, chroniąc przed infekcjami układu pokarmowego i oddechowego

FUNKCJE UKŁADU LIMFATYCZNEGO

- transportowanie limfy (płynu tkankowego) - niszczenie drobnoustrojów (odporność) - zabieranie z komórek zbędnych substancji - wymiana substancji między krwią, a komórkami - zabieranie oocza z powrotem do krwi

PORÓWNANIE UKŁADU KRWIONOŚNEGO I LIMFATYCZNEGO

KREW (osocze, krwinki czerwone, białe, płytki krwi)

ZAMKNIĘTY

OTWARTY

naczynia limfatyczne (włosowate i przewody limfatyczne), grasica, śledziona, węzły chłonne, migdałki

LIMFA (osocze i krwinki białe)

serce, żyły, tętnice, n. włosowate

T: Działanie układu odpornościowego.

1. CO TO JEST ODPORNOŚĆ?

2. CO TO JEST PATOGEN?

3. Z CZEGO SIĘ SKŁADA UKŁAD ODPORNOŚCIOWY?

4. RODZAJE ODPORNOŚCI

3. Z CZEGO SKŁADA SIĘ UKŁAD ODPORNOŚCIOWY ?

W skład układu odpornościowego wchodzą:- wszystkie narządy układu limfatycznego (grasica, śledziona, migdałki, węzły chłonne) - różne rodzaje leukocytów - białych krwinek - skóra i błony śluzowe

RODZAJE LEUKOCYTÓW (białych krwinek)

MAKROFAGI

LIMFOCYTY T

LIMFOCYTY B

LIMFOCYTY T

- rozpoznają i zapamiętują i niszczą wroga (obce antygeny) - przekazują info o wrogu limfocytom B

LIMFOCYTY B

(desant)

- wytwarzają PRZECWICIAŁA zwalczające tylko jeden rodzaj wroga - np. tylko wirusa Covid

MAKROFAGI

- alarmują o zakażeniu - pożerają wszelkie drobnoustroje (PATOGENY)i hamują ich rozwój

co w pierwszej kolejności zapewnia nam ochronę przed wnikaniem czynników chorobotwórczych do wnętrza organizmu?

1. CO TO JEST ODPORNOŚĆ?

2. CO TO JEST PATOGEN?

3. Z CZEGO SIĘ SKŁADA UKŁAD ODPORNOŚCIOWY?

4. RODZAJE ODPORNOŚCI

4,26

PIERWSZA LINIA OBRONY ORGANIZMU

ODPORNOŚĆ WRODZONA

PIERWSZA LINIA OBRONY ORGANIZMU

MAMY JĄ OD URODZENIA

- skóra i błony śluzowe-bariera ochronna przed wniknięciem patogenów

- subst. bakteriobójcze - kwas solny w żołądku, ślina, łój, łzy

a jeśli pierwsza linia frontu zawiedzie? bariery okażą się nieskuteczne?

- reakcje obronne - kaszel, kichanie, wymioty, biegunka

ODPORNOŚĆ WRODZONA

DRUGA LINIA OBRONY ORGANIZMU

MAMY JĄ OD URODZENIA

- MAKROFAGI pożerają patogeny, które wniknęły do organizmu

ODPORNOŚĆ WRODZONA

MAMY JĄ OD URODZENIA

JEST TO ODPORNOŚĆ NIESWOISTA - czyli zwalcza WSZYSTKIE RODZAJE PATOGENÓW - bez względu na ich rodzaj

ODPORNOŚĆ WRODZONA

MAMY JĄ OD URODZENIA

BARIERY OCHRONNE - skóra -błony śluzowe

WYDZIELINY - łzy - pot - ślina - kwas solny w żołądku

REAKCJE OBRONNE - kaszel - kichanie - wymioty

ELEMENTY KRWI - makrofagi

JEST TO ODPORNOŚĆ NIESWOISTA- czyli zwalcza WSZYSTKIE RODZAJE PATOGENÓW

ODPORNOŚĆ NABYTA /SWOISTA/

co to znaczy, że wytwrzamy odporność przeciw Covid-19? dlaczego na ospę chorujemy raz, a potem nie jest już dla nas groźna?

zdolność do zwalczania KONKRETNYCH PATOGENÓW (odporność SWOISTA!!) nabywamy w trakcie życia. W trakcie choroby organizm uczy się zwalczać nowego wroga (np. wirusa ospy) i zapamiętuje go. Po kolejnym kontakcie z tym wirusem już wie, jak się bronić i szybko go zwalcza.

1. ETAPY REAKCJI OBRONNEJ ORGANIZMU

obejrzyj dokładnie animację i wypisz kolejne etapy reakcji organizmu po wniknięciu patogena

obejrzyj dokładnie animację i wypisz kolejne etapy reakcji organizmu po wniknięciu patogena

1. ETAPY REAKCJI OBRONNEJ ORGANIZMU

1. wniknięcie konkretnego patogena /np. COVID-19/ 2. MAKROFAGI pożerają wirusy 3. makrofagi prezentują antygeny wirusa LIMFOCYTOM-T 4. LIMFOCYTY-T rozpoznają rodzaj wirusa i przekazują info LIMFOCYTOM-B 5. LIMFOCYTY-B produkują PRZECIWCIAŁA niszczące TEGO wirusa 6. LIMFOCYTY-B zapamiętują TEGO wirusa, aby następnym razem od razu wyprodukować odpowiednie przeciwciała

LIMFOCYTY-B produkują przeciwciała

PRZECIWCIAŁA pasują kształtem do antygenów konkretnego patogena jak klucz do zamka i tylko jego mogą zwalczać

SPOSOBY NABYWANIA ODPORNOŚCI

2. ODPORNOŚĆ CZYNNA - czyli dlaczego na ospę (świnkę, różyczkę) chorujemy tylko raz i po co nam szczepienia?

2. ODPORNOŚĆ CZYNNA - to taka, którą wytwarzamy samodzielnie po kontakcie z określonym patogenem.

na czym polega CZYNNY i BIERNY udział w lekcji???

A. CZYNNA NATURALNA - produkcja przeciwciał i zapamiętanie patogena na skutek choroby

B. CZYNNA SZTUCZNA - produkcja przeciwciał na skutek podania szczepionki

CO TO JEST SZCZEPIONKA ???

CO TO JEST SZCZEPIONKA ???

SZCZEPIENIA OBOWIĄZKOWE

bezpłatne i prowadzone zgodnie z kalendarzem szczepień od narodzin dziecka do 19 roku życia. - zaraz po urodzeniu - przeciwko gruźlicy i wirusowemu zapaleniu wątroby typu B. - w 14 roku życia przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi.

SZCZEPIENIA ZALECANE

- są płatne i pozwalają na szerszą ochronę przed czynnikami zakaźnymi. - przeciw grypie, kleszczowemu zapaleniu mózgu i wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV).

2. ODPORNOŚĆ BIERNA - dostajemy gotowe przeciwciała od innego organizmu

CO TO JEST SUROWICA?

Surowica otrzymywana jest z krwi zwierzęcia (lub człowieka), któremu najpierw podaje się szczepionkę, aby jego organizm wyprodukował specyficzne przeciwciała. Później z jego krwi produkuje się surowicę, którą można przetaczać człowiekowi. W surowicy znajdują się gotowe przeciwciała,

SZCZEPIONKA

SUROWICA

- gotowe przeciwciała

- zmusza org do produkcji przeciwciał

- osobie już zakażonej aby szybko zwlaczyć zakażenie

- aby nie zachorować

np.: na Covid-19, na grypę, na gruźlicę, na tężec

np.: przeciwtężcowa, przeciw wściekliźnie przeciw jadowi węży

JAK NABYĆ ODPORNOŚĆ NABYTĄ?

SPOSÓB ...............

SPOSÓB ......................

organizm dostaje gotowe przeciwciała do obrony

organizm aktywnie produkuje przeciwciała po kontakcie z czynnikiem chorobotwórczym (patogenem) - w czasie choroby

po podaniu gotowych przeciwciał w surowicy, np. przeciwtężcowej

z mlekiem matki

po podaniu czynnika chorobotwórczego w szczepionce

gdy chorujemy, np. na ospę

ZABURZENIA FUNKCJONOWANIA UKŁADU ODPORNOŚCIOWEGO

tematy prezentacji dla chętych:

1. alergia jako nadwrażliwość układu odpornościowego (alergia, alergeny, rodzaje i przykłady alergenów, wstrząs anafilaktyczny) 2. co to jest transplantacja, (znaczenie przeszczepów i zgody na pobranie narządów) 3. AIDS jako zaburzenie mechanizmów odporności (na czym polega choroba, czy HIV i AIDS to dokładnie to samo, drogi zakażenia, zapobieganie (profilaktyka))

ZABURZENIA FUNKCJONOWANIA UKŁADU ODPORNOŚCIOWEGO

ALERGIA

nadmierna reakcja układu odpornociowego na substancje nromalnie nieszkodliwe - tzw. ALERGENY (nadwrażliwość układu odpornościowego)

RODZAJE ALERGII

ALERGIE POKARMOWE

ALERGIE WZIEWNE

kalendarz pylenia

ALERGIE SKÓRNE (KONTAKTOWE)

TESTY ALERGICZNE (SKÓRNE)

WSTRZĄS ANAFILAKTYCZNY

przeszczep narządu lub jego części z jednego organizmu (dawcy), do innego (biorcy)

TRANSPLANTACJA

ZGODNOŚĆ TKANKOWA

OD OSOBY ZMARŁEJ - np. serce, OD OSOBY ŻYJĄCEJ - np. nerka, szpik kostny

wirus HIV atakuje i niszczy limfocyty T, odpowiedzialne za rozpoznawanie obcych antygenów. Organizm chorego nie walczy z patogenami.

4,26