Polska za czasów Sasów

Rzeczpospolita pod rządami Wettinów

Z dzisiejszej lekcji dowiesz się...

• przedstawiciele której dynastii zasiadali na tronie polskim na początku XVIII wieku
• jakie były przejawy kryzysu Rzeczpospolitej w czasch panowania Wettinów.

Na początku XVIII wieku po śmierci Jana III Sobieskiego, królem Polski został August II Mocny. Ze względu na to, że nowy monarcha pochodził z dynastii Wettinów i był księciem Saksonii doszło do unii personalej między Rzeczpospolitą i Saksonią.

Ponieważ król w Rzeczpospolitej miał słabą pozycję August II, chciał ją wzmocnić. Potrzebował zwyciestwa w wojnie, które dałoby mu kartę przetargową, dzięki której mógłby przeprowadzić w kraju reformy na wzór rządów Ludwika XIV we Francji.

W imieniu Saksonii zawarł przymierze z Rosją i poparł ją w wojnie północnej przeciwko Szwedom. Niestety fiasko Rosji i Sasów w tej wojnie sprawiło, że Szwedzi wkroczyli na ziemie polskie, a August II uciekł do Saksonii, pozostawiając tron polski pusty.

Kolejnym królem Polski został Stanisław Leszczyński, mający poparcie Szwedów, którzy nie opuścili ziem polskich po wojnie.

Jednak sytuacja zmieniła się kiedy Rosjanie zwyciężyli Szwedów w bitwie pod Połtawą. Król August II wrócił wówczas do Rzeczpospolitej i ponownie zasiadł na tronie polskim.

Agust II Mocny chciał wzmocnić swe rządy w Rzeczpospolitej, poprzez zniesienie liberum veto i wolnej elekcji. Próby przeprowadzenia przez niego reform nie udały się, ponieważ szlachta zawiązała przeciwko niemu konfederację - czyli związek niekiedy zbrojny w obronie swoich interesów i praw

Zagrożony Agust II musiał pójśc na ugodę z konfederatami. Doszło tu do ingerencji Rosji ponieważ ugodę zawarto za jej pośrednictwem i pod naciskiem wprowadzonych do Rzeczpospolitej wojsk rosyjskich.

Do zatwierdzenia porozumienia króla ze szlachtą doszło w 1717 r. na sejmie niemym, podczas którego nie zezwolono posłom i senatorom na zabranie głosu. Tylko wyznaczone osoby mogły wystąpić na tym sejmie, ponieważ obawiano się zerwanie poprzez liberum veto.

Dzięki temu przeprowadzono reformy: -uchwalono podatki na utrzymanie stałego wojska, ale nieistey zmiejszono jego liczbę do 24 tysięcy - uszczuplono władze senatu i wpływów hetmanów; - postanoiono, że bez zgody sejmu król nie będzie mógł rozpoczynać wojny, - z Polski usunięto większość sasikich urzędników; - zakazano wznoszenia świątyń inne niż katolickie

Po śmierci Augusta II w 1733 r. szlachta uchwaliła, że na tron polski nie mogą kandytować cudzoziemcy. Podczas kolejnej elekcji na króla Polski ponownie został wybrany, popierany przez Francję Stanisław Leszczyński.

Niestety znów doszło do interwencji Rosji, która wprowadziła swoje wojsko na teren Rzeczpospolitej i przy pomocy niewielkiej grupy szlachty ogłosiła królem, syna Augusta II, który zasiadł na tronie jako August III. Wydarzenie to doprowadziło do wojny domowej między stronnikami obu królów, w której zwyciężli sprzymierzeńcy Augusta III

Czas walki o tro polski między Augustem III a Stanisławem Leszczyńskim był bardzo burzliwy. Wielu magnatówi szlachciów zmieniało stronnictwa i przechodziła na stronę dotychczasowych wrogów. Z tego powodu popularne stało się powiedzenie od Sasa do Lasa. Oznacza ono sytuację, w której ludzie mają sprzeczne poglądy i często zmieniają zdanie

Notatka

1679 r. - koronacja Augusta II Mocnego 1717 r. - sejm niemy 1734 r. - koronacja Augusta III Konfederacja- związek zawierany na przykład przez szlachtę w celu obrony własnych interesów.

Praca domowa

Wymień minimum trzy reformy zatwierdzone na sejmie niemym.

Rządy Augusta III

Rządy Augusta III nie były pod względem politycznym szczęśliwe dla Rzeczypospolitej. Nie doprowadził on do przeprowadzenia reform, sejmy podczas jego panowania były zrywane lub nie podejmowały uchwał.

Osłabienie władzy królewskiej doprowadziło do chaosu i samowoli szlachty i magantów. Na terenach polskich stacjonowały wojska rosyjskie. Rosja i Prusy co raz bardziej ingerowały w polskie sprawy.

Z drugiej strony rządy Augusta III to czas pokoju . Oznaczało to wytchnienia dla gospodarki oraz jej odbudowę m. in. dzięki zwiększeniu produkcji zbożai innych płodów rolnych. Na skutek wymiany handlowej z Saksonią i Turcją doszło do ożywienia handlu, a to miało wpływ na odbudowę miast.

Rozwijała się kultura, w Warszawie wzniesiono Operalnię czyli budynek w którym wystawiano przedstawienia teatralne. August III roztaczał opiekę nad nauką, fundował stypendia zagraniczne dla młodzieży. Epoka saska to czas kiedy na ziemie polskie zaczęły docierać poglądy oświeceniowe . Pojawiły się głosy zaniepokojone stanem państwa, nawołujący do niezbędnych reform. Dzięki temu powstało kilka projektów uzdrowienia sytuacji państwa.

Jeden z projektów odbudowy państwa napisał były król Stanisław Leszczyński, który w swoim dziele: "Głos wolny, wolność ubezpieczający" głosił żeby:

• ograniczyć liberum veto;
• zwiększyć liczebność armii do 100 tysięcy żołnierzy;
• powołać kompetentnych urzędników;
• zamienić pańszczyznę na czynsz;
• dać wolność osobistą chłopom

Autorem innego projektu reform był Stanisław Konarski. W swoim dziele "O skutecznym rad sposobie" krytykował:

• liberum veto;
• wolną elekcję;
• konfederację

Zamiast liberum veto proponował wprowadzenie głosowania w sejmie za pomocą zasady większości głosów.

W 1740 r. Stanisław Konarski założył szkołe nazywaną Collegium Nobilum. Kształcono tam synów magnatów i bogatej szlachty. Pod wpływem Collegium również w innych szkołach wprowadzono zmiany w nauczaniu i wychowaniu. W tym czasie powstała również pierwsza biblioteka publiczna w Polsce. Założyli ją dwaj bracia - Józef i Andrzej Załuscy. Stąd nazwa tej instytucji: Biblioteka Załuskich. Zostałą otwarta w 1747 r.

Notatka

1734 r. - koronacja Augusta III 1740 r. - powstanie Collegium Nobilum (założone przez Stanisława Konarskiego) 1747 r. - powstanie pierwszej publicznej biblioteki: Biblioteka Załuskich. Anarchia- stan chaosu i samowoli., spowodowany brakiem lub bezsilnością władz państwa.