Walka o granice II Rzeczpospolitej

Temat: Kształtowanie się granic II Rzeczpospolitej na północy, zachodzie i południu.

Zajęcia 05.02.2023

Cele:

Po dzisiejszych zajęciach:

• wyjaśniam w jaki sposób ukształtowano północną, zachodnią i południową granicę Polski
• rozumiem znaczenie Powstania Wielkopolskiego

NaCoBeZU:

• Kiedy wybuchło powstanie wielkopolskie i jakie były jego skutki?
• Jaki był wynik plebiscytów na Warmii i Mazurach?
• Jakie decyzje dotyczące Gdańska podjęto na konferencji w Wersalu ?
• Kto, kiedy i gdzie dokonał zaślubin Polski z morzem?
• Kiedy wybuchło trzecie powstanie śląskie i jakie były jego skutki?

Sprawa Polska na konferencji pokojowej w Wersalu

Większość decyzji dotyczących naszych granic zapadła na konferencji pokojowej w Paryżu. My podzielimy sobie dzisiajszą lekcję na pięć części: Gdańsk, Pomorze Gdańskie, Wielkopolska, Śląsk i Prusy Wschodnie. Przy dzisiejszej analizie pomocna będzie mapa. Kliknij w poszczególne miejsca na mapie aby dowiedzieć się jak ksztaltowały się granice II Rzeczpospolitej.

• Praca domowa

Wielkopolska z Poznaniem

Podczas konferencji pokojowej Niemcy zrzekły się części zachodnich ziem Polski. Na terenie Wielkopolski nadal jednak stacjonowały wojska niemieckie. Konspiracyjnie działały tam też oddziały Polskiej Organizacji Bojowej. 26 grudnia 1918 roku do Poznania przybył Ignacy Jan Paderewski. Sam przyjazd kompozytora wywołał patriotyczne demonstracje. Następnego dnia z balkonu hotelu Bazar Paderewski wygłosił patriotyczne przemówienie do zgromadzonych tam tłumów. Niemcy w reakcji na te nastroje zaczęli zrywać z budynków polskie symbole narodowe. Wywołało to niezadowolenie ludności polskiej i podgrzało już i tak napiętą atmosferę. Podjęto, więc decyzję o rozpoczęciu zrywu. 27 grudnia 1918 roku przyjmuje się jako datę wybuchu Powstania Wielkopolskiego.

Niemcy już w ówczesnym czasie zmagały się w tym okresie z problemami. Były przecież krajem, który dopiero co przegrał wojnę. 16 lutego 1919 roku na konferencji pokojowej w Trewirze na terytorium Niemiec, wojska polskie uznane zostały oficjalnie za wojska krajów sprzymierzonych. Niemcy zmuszone zostały w końcu do zaprzestania walk. Poniżej znajduje się fragment postanowień w Trewirze. "(…) Niemcy powinni niezwłocznie zaprzestać wszelkich działań ofensywnych przeciwko Polakom w Poznańskiem i we wszystkich innych okręgach. (...)" Tereny, które objęło powstanie oficjalnie włączono w granice II Rzeczypospolitej.

Wolne Miasto Gdańsk

Przeczytaj fragment traktatu wersalskiego, który mówi jakie decyzje podjęto w sprawie Gdańska. "Główne Mocarstwa sprzymierzone i stowarzyszone zobowiązują się utworzyć z miasta Gdańska wraz z terytorjum oznaczonem w art. 100 wolne miasto. Będzie ono oddane pod ochronę Związku Narodów.  Konstytucja Wolnego Miasta Gdańska opracowana zostanie w porozumieniu z Komisarzem Naczelnym Związku Narodów przez prawidłowo wyznaczonych przedstawicieli Wolnego Miasta. Znajdować się ona będzie pod gwarancją Związku Narodów.  Komisarz Naczelny orzekać będzie w pierwszej instancji we wszystkich sporach, które mogłyby wyniknąć pomiędzy Polską a Wolnem Miastem z powodu niniejszego Traktatu lub porozumień i układów dodatkowych.  Komisarz Naczelny będzie miał siedzibę w Gdańsku." Mam nadzieję, że pomimo trudnego języka użytego w tym fragmencie zrozumiałeś, że Gdańsk stał się wolnym miastem. Zwierzchnictwo nad tym terenet sprawowała Liga narodów. Polityka zagraniczna Gdańska powiązana była z Rzeczpospolitą. Polska reprezentowała także ten teren na arenie międzynarodowej. W Wolnym Mieście Gdańsku zamieszkiwało bardzo dużo ludności niemieckiej. Językiem urzędowym pozostał język niemiecki. Ludność niemiecka przez lata pozostawała niezadowolona z podjętych w Wersalu decyzji.

Pomorze Gdańskie

Jak widać na mapie Pomorze Zachodnie pozostało w granicach Niemiec. Decyzją traktatu wersalskiego Pomorze Gdańskie zostało włączone do Polski, jednakże bez Gdańska, Malborka i Elbląga. Tereny te w pokojowy sposób przejęto w styczniu 1920 roku. 10 lutego 1920 roku w Pucku dokonano symbolicznych zaślubin Polski z morzem. Aktu tego dokonał gen. Haller, wrzucając do morza pierścień z orłem. Zastanów się dlaczego tak ważne dla Polski było posiadanie dostępu do morza. Ze względu na to, że największy port w tej części wybrzeża, Gdańsk nie leżał w granicach Polski, władze musiały szybko podjąć działania w celu stworzenia infrastruktury pod prosperujący polski port.

Prusy Wschodnie - Warmia i Mazury

Na terenie dzisiejszej Warmii i Mazur zgodnie z traktatem wersalskim zorganizowano plebiscyt. Odbył się on 11 lipca 1920 roku. Wynik okazał się dla Polski niekorzystny. Tereny te pozostały w granicach Niemiec.

Górny Śląsk

Górny Śląsk to kolejny teren, na którym zorganizowano plebiscyt. Doszło tu jednak do krwawych wystąpień ludnowści polskiej. Wybuchły trzy powstania śląskie. Dwa pierwsze, jeszcze przed głosowaniem w latach 1919 i 1920, spowodowane były złym traktowaniem ludności polskiej na tym terenie. Obydwa zrywy zakończyły się klęską. 20 marca 1921 roku na terenie Śląska odbył się plebiscyt. Wynik okazał się niekorzystny dla Polski. Spowodowało to sprzeciw zamieszkujących tam Polaków. W maju 1921 roku wybuchło trzecie powstanie śląskie. Początek do tego zrywu dały protesty zorganizowane przez Wojciecha Korfantego. W wyniku walk do Polski przyłączono dobrze uprzemysłowioną część Górnego Śląska.

Śląsk Cieszyński

Kolejnym terenem spornym był Śląsk Cieszyński. Od XIV wieku nie należał on do Polski, chociaż mieszkała tam duża liczba ludności polskiej. Po zakończeniu wojny Polska chciała ten teren odzyskać. Prawa do niego rościła sobie także Czechosłowacja. W styczniu 1919 roku Czesi rozpoczęli tam działania wojenne. W lipcu 1920 roku zachodnie mocarstwa podjęły jednak decyzję o podziale tego terenu. Polsce przypadła mniej uprzemysłowiona część.

Praca domowa

Zapraszam Cię do spróbowanie sił w poniższych grach.

W ramach zadania domowego przepisz do zeszytu pytania zawarte w NaCoBeZu i odpowiedz na nie. Powodzenia!