Środki stylistyczne by Magdalena Rzepka

LIRYKA

środki stylistyczne

START

Funkcja

Po co nam środki stylistyczne?

Poeci używają określonych środków stylistycznych po to, aby wywołać u czytelnika określoną reakcję. Określając funkcję środka stylistycznego należy zastanowić się jaki cel miał autor, używając danego epitetu lub metafory. Co chciał osiągnąć?

INDEX

EPIFORA

EUFEMIZM

EPITET

WYKRZYKNIENIE

APOSTROFA

METAFORA

OŻYWIENIE

INWOKACJA

OKSYMORON

PYTANIE RETORYCZNE

ONOMATOPEJA

UOSOBIENIE

POWTÓRZENIE

PORÓWNANIE

PARAFRAZA

ANAFORA

ZDROBNIENIE

PERYFRAZA

EPITET

Jeśli jest gdzieś leśne nieboOn z leśnego nieba spłynął,Śród ogrodu zdziwionego.

Określenie rzeczownika wyrażone najczęściej przymiotnikiem, imiesłowem lub innym rzeczownikiem

FUNKCJA: podkreśla cechy, zwiększa konkretność opisu

METAFORA

Anioła widział w kobiecie,Lecz ta mu serce rozdarła.

Inaczej - przenośnia.Nietypowe zestawienie wyrazów, w którym zyskują one nowe znaczenie

FUNKCJA: tworzy nowe skojarzenia, zaskakuje, działa na emocje odbiorcy, tworzy nowe znaczenia;

OŻYWIENIE

Zaświstaj cienko,a pobiegnie rzeka.

Inaczej - animizacja.nadanie obiektom martwym cech istot żywych.

FUNKCJA: zwiększa obrazowość opisu, dodaje dynamiki obrazowi;

UOSOBIENIE

Ścięte drzewo zapłakało nad swym losem

Inaczej - personifikacja.nadanie obiektom martwym , zwierzętom cech istot ludzkich.

FUNKCJA: zwiększa obrazowość opisu, dodaje dynamiki obrazowi;

PORÓWNANIE

Wóz nurza się w zieloność i jak łódka brodzi.

zestawienie jednego zjawiska z innym, pod pewnym względem podobnym, za pomocą spójników - jak, jakby, niby, jako, niczym

FUNKCJA: uwydatnienie cechy zjawiska poprzez wskazanie podobieństwa do innego.

ZDROBNIENIE

Wóz nurza się w zieloność i jak łódka brodzi.

wyraz pomniejszający wielkość lub znaczenie wyrazu pierwotnego

FUNKCJA: uwydatnia pozytywne uczucia, wprowadza radosny nastrój, zwiększa emocjonalność;

APOSTROFA

Gościu, siądź pod mym liściem, a odpocznij sobie

bezpośredni uroczysty zwrot do adresata

FUNKCJA: nadanie wypowiedzi uroczystego charakteru, ujawnienie emocjonalności, wskazanie adresata utworu

INWOKACJA

Litwo! Ojczyzno moja! Ty jesteś jak zdrowie.Ile cię trzeba cenić, ten tylko się dowie,Kto cię stracił.

rozbudowana apostrofa na początku utworu, w której autor zwraca się do muzy, bóstwa z prośbą o natchnienie.

FUNKCJA: nadanie wypowiedzi uroczystego charakteru, ujawnienie emocjonalności, wskazanie adresata utworu

PYTANIE RETORYCZNE

Jakiż to chłopiec piękny i młody?Jakaż to obok dziewica?

pytanie, na które nie oczekuje się odpowiedzi

FUNKCJA: skłonienie do refleksji, przykucie uwagi odbiorcy,

POWTÓRZENIE

Ciemno wszędzie, głucho wszędzie,Co to będzie, co to będzie?

powtórzenie tych samych słów w całym utworze lub jego fragmencie

FUNKCJA: podkreślenie znaczenia powtarzanych słów, uwydatnienie rytmiczności wypowiedzi.

ANAFORA

Żem często dumał nad mogiłą ludzi,Żem prawie nie znał rodzinnego domu,Żem był jak pielgrzym, co się w drodze trudzi

powtórzenie tych samych słów na początku kolejnych wersów

FUNKCJA: podkreślenie znaczenia powtarzanych słów, uwydatnienie rytmiczności wypowiedzi.

EPIFORA

Z Twej śmierci, Jezu, dochodzim żywota. Śmierć podejmując dla nas, władzą śmierci Bierzesz, a z Twej k nam miłości tej śmierci Moc dawasz, co nas wpuszcza do żywota.

powtórzenie tych samych słów na końcu kolejnych wersów

FUNKCJA: podkreślenie znaczenia powtarzanych słów, uwydatnienie rytmiczności wypowiedzi.

WYKRZYKNIENIE

Hej! Gerwazy! Daj gwintówkę!

wykrzyknikowe zdanie lub róważnik zdania

FUNKCJA: ujawnia silne emocje osoby mówiącej

OKSYMORON

Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu

zestawienie sprzecznych ze sobą słów.

FUNKCJA: wywołanie konkretnych emocji, zwrócenie uwagi na ważne kwestie, zaskoczenie odbiorcy

ONOMATOPEJA

O szyby deszcz dzwoni, deszcz dzwoni jesienny.

wyraz naśladujący swoim brzmieniem rzeczywisty dźwięk

FUNKCJA: oddanie efektów dźwiękowych opisywanego zjawiska, budowanie nastroju utworu.

PARAFRAZA

swobodna przeróbka utworu literackiego, rozwijająca i modyfikująca treść pierwowzoru; zachowane podobieństwo konstrukcji i stylu pozwala na rozpoznanie utworu parafrazowanego

FUNKCJA: nawiązanie do innego utworu literackiego

PERYFRAZA

Przede mną gasisz w lazurowej wodzie Gwiazdę ognistą…

INACZEJ: omówieniezastąpienie wyrazu przez grupę wyrazów, będących metaforycznym lub opisowym równoważnikiem jego znaczenia

FUNKCJA: nawiązanie do innego utworu literackiego

HIPERBOLA

Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu, Wóz nurza się w zieloność i jak łódka brodzi, Śród fali łąk szumiących, śród kwiatów powodzi,

środek stylistyczny polegający na wyolbrzymieniu, uwydatnieniu cech wybranych zjawisk, przedmiotów, osób lub wręcz zastąpienie tych cech innymi.

FUNKCJA: zwróćenie uwagi na pewne elementy utworu

RYM

Wóz nurza się w zieloność i jak łódka brodzi, Śród fali łąk szumiących, śród kwiatów powodzi,

środek stylistyczny polegający na zgodności brzmienia zakończeń wyrazów

FUNKCJA: rytmizacja utworu

wyróżniamy następujące układy rymów:

• parzyste aabb
• korzyżowe (przeplatane) abab
• okalające abba

wyróżniamy następujące typy rymów:

• żeńskie (więcej niż jedna sylaba)
• męskie (jedna sylaba)
• dokładne
• niedokładne