klasa 6 dział V temat 2

PIERWSZY ROZBIÓR POLSKI

Na co będę zwracać uwagę? - jakie reformy przeprowadził król Stanisław August Poniatowski - dlaczego doszło do konfederacji barskiej i jakie były jej skutki - jakie terytoria Rzeczpospolita utraciła po pierwszym rozbiorze

PIERWSZE REFORMY NOWEGO KRÓLA

W 1764 roku szlachta wybrała na króla Polski Stanisława Augusta Poniatowskiego. Objął on rządy dzięki poparciu władczyni Rosji - carycy Katarzyny II i jej wojsk. Za kandydaturą Poniatowskiego opowiedziało się też spokrewnione z nim wpływowe stronnictwo magnackie rodu Czartoryskich, nazywane Familią. Caryca uznała, że nowy król będzie posłuszny Rosji, ponieważ nie miał mocnej pozycji wśród pozostałych magnatów.

Stanisław August Poniatowski król Polski w latach 1764 - 1795. W chwili objęcia włądzy miał 32 lata. Był człowiekiem wszechstronnie wykształconym, znał kilka języków. Interesował się kulturą i sztuką.

Nowy król, chociaż wspierany przez Rosję, był zwolennikiem reform. W początkowym okresie rządów udało mu się dokonać w Rezczypospolitej wielu pozytywnych zmian. Przeprowadzono reformę finansów i wypuszczono do obiegu nowe monety. Zaczęto ujednolicać miary i wagi, zniesiono prywatne cła na terenie kraju. Król założył też w Warszawie Szkołę Rycerską, w której mieli się uczyć przyszli oficerowie i urzędnicy. Chciał również ograniczyć liberum veto i wprowadzić uchwalanie decyzji przez sejm większością głosów.

Szkoła Rycerska mieściła się w dawnym letnim pałącu króla Jana Kazimierza. Uczęszczała do niej młodzież szlachecka. Szkoła nie tylko miała wysoki poziom nauczania , lecz także uczyła patriotyzmu. Jej wychowankom wpajano, że służba ojczyżnie to ich podstawowy obowiązek. Gmach szkoły został uwieczniony na obrazie z 1785 roku.

KONFEDERACJA BARSKA

Planowane w Polsce reformy zaniepokoiły Rosję i Prusy. Wzmocnienie Rzeczypospolitej nie było korzystne dla sąsiednich mocarstw, dlatego Katarzyna II postanowiła powstrzymać reformatorów. Pretekstem stały się prawa mniejszości religijnych. Pod naciskiem ambasadora Rosji, w obecności rosyjskich wojsk, zastraszeni polscy posłowie przyznali szlachcie prawosławnej i protestanckiej takie same prawa, jakie miała szlachta katolicka. Uchwalili jednocześnie podstawowe zasady ustrojowe Rzeczypospolitej, które nie mogły być odtąd zmieniane, określane jako prawa kardynalne. Zaliczono do nich wolną elekcję, liberum veto oraz prawo wypowiadania posłuszeństwa królowi. Gwarantem zachowania tych ustaleń była Rosja. To oznaczało, że sprzeciwi się ona wszelkim próbom reform w Rzeczypospolitej.

Działania Rosji wywołały oburzenie wśród szlachty . W 1768 roku w miasteczku Bar na Podolu szlachta zawiązała konfederację. Jej uczestnicy podjęli walkę o niezależność Rzeczypospolitej - przeciwko wtrącaniu się obcych państw, szczególnie Rosji, w sprawy polskie. Występowali również w obronie katolicyzmu i przywilejów szlacheckich. Zryw ten przeszedł do historii jako konfederacja barska. W całym kraju powstały oddziały zbrojne konfederatów. Walczyły one z wojskami rosyjskimi, ale też królewskimi - szlachta uznałą bowiem króla Stanisława Augusta za sprzymierzeńca Rosji. Konfederacja barska objęła swoim zasięgiem większość kraju. W starciach po stornie konfederató wzięło udział ponad 100 tysięcy osób. Stoczono kilkaset bitew i potyczek. Walki trwały cztery lata i zakończyły się klęską konfederató barskich. Część z nich Rosjanie zesłali na Syberię, inni zdołali uciec z kraju na emigrację.

Modlitwa konfederatów barskich przed bitwą pod Lanckoroną to obraz XIX - wiecznego malarza Artura Grottgera. Bitwa, którą stoczono w 1771 roku w Małopolsce, ukazała przewagę wojsk rosyjskich nad konfederatami barskimi pod względem uzbrojenia i wyszkolenia. Rosjanie rozbili konfederatów, którzy w efekcie rzucili się do ucieczki.

Tragedia pierwszego rozbioru

Osłabienie Rzeczypospolitej po upadku konfederacji barskiej wykorzystały Rosja, Prusy i Austria. Państwa te dążyły do rozbioru, czyli zagarnięcia części polskiego terytorium. W 1772 roku zawarły traktat rozbiorowy określany dziś jako pierwszy rozbiór Polski. Prusy zajęły Pomorze Gdańskie (bez Gdańska i Torunia) oraz Warmię, łącząc w ten sposób obydwie części swojego państwa. Na pozyskanych terenach dobrze rozwinęłą się gospodarka. Austria zagarnęła południową Małopolskę. Były to obszary gęsto zaludnione z handlowym miastem Lwowem i kopalniami soli w pobliżu Krakowa. Rosja przejęła rozległe, lecz zacofane gospodarczo i słabo zaludnione ziemie białoruskie nad górną Dźwiną i Dnieprem.

Pierwszy rozbiór Polski

Wydarzenie

Skutek

Przyczyna

- utrata części ziem przez Rzeczpospolitą - dostrzeżenie w kraju potrzeby reform

- osłabienie Rzeczypospolitej - klęska konfederacji barskiej

Rosja, Austria i Prusy dokonują pierwszego rozbioru Polski w 1772 roku.

SEJM ROZBIOROWY

Rosja, Prusy i Austria zażądały, aby postanowienia rozbiorowe zatwierdził sejm Rzeczypospolitej. Wielu posłów zostało przekupionych lub zastraszonych przez państwa zaborcze. Posłowie przegłosowali wszystkie żądania zaborców. Nie pomógł sprzeciw grupy parlamentarzystów na czele z Tadeuszem Rejtanem. Sejm wyraził zgodę na rozbiór Polski i potwierdził prawa kardynalne, które miały być podstawą ustroju Rzeczypospolitej. Funkcję rządu wspomagającego króla w sprawowaniu władzy objęła Rada Nieustająca, złożona ze zwolenników Rosji.

PAMIĘĆ O KONFEDERACJI BARSKIEJ

Konfederacja barska jest dziś różnie oceniana przez historyków. Niektórzy widzą w niej pierwsze z wielu w dziejach Polski powstań narodowych. Inni badacze podkreślają, że działania konfederatów zatrzymały proces reform Stanisława Augusta Poniatowskiego i doprowadziły do pierwszego rozbioru Polski. Pomimo tych sporów pamięc konfederacji jest wciąż żywa. Walki z lat 1768 - 1772 zostały upamiętnione między innymi na tablicy przy Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie. Natomiast rok 2018 został ogłoszony przez sejm Rokiem KOnfederacji Barskiej. Ponadto w wielu muzeach przechowuje się pamiątki po uczestnikach tego zbrojnego zrywu, między innymi noszone przez nich ryngrafy.

Ryngrafy to metalowe medialony ozdabiane najczęściej wizerunkami matki boskiej i świętych lub herbami rodów szlacheckich. Motywy religijne były szczególnie popularne wśród konfederatów barskich, którzy głosili, że ich zryw ma na celu obronę wiary katolickiej.

dziękuję