P 4 - technika pastelowa

Technika pastelowa

Pastele to wałeczki uformowane z pigmentów, kredy i spoiwa. Najczęściej używa się kruchych i sypkich pasteli suchych oraz miękkich i trwalszych pasteli olejnych.

Praca tym narzędziem polega na ścieraniu i wcieraniu w papier lub karton pigmentów barwnych pałeczek, bez udziału płynnych tworzyw malarskich. Pracując bokiem pałeczki, narysujemy szeroką smugę, którą można rozcierać czy wielokrotnie nawarstwiać uzyskując efekt zbliżony do malowidła olejnego. Kiedy zaś pracujemy czubkiem pałeczki, uzyskujemy cienkie linie i delikatne ślady, kojarzące się raczej z rysunkiem.

Początki pasteli sięgają dojrzałego renesansu, a ich największy rozkwit nastąpił w baroku. Techniką tą posługiwali się wybitni malarze, w tym między innymi nasz rodak – Stanisław Wyspiański. Pastele do dnia dzisiejszego cieszą się dużą popularnością, a dzięki ciągłemu rozwojowi techniki, powstało kilka ich rodzai.

Stanisław Wyspiański, Dziewczynka w niebieskim kapeluszu (1895)

Stanisław Wyspiański, Wieża kościoła Mariackiego (1905)

Nazwę pastel stosuje się zarówno dla pałeczki pastelowej czyli narzędzia, jak i dla pracy plastycznej, wykonanej za pomocą takich różnokolorowych pałeczek. Jak powstają takie kredki? Wykonuje się je z drobno mielonego pigmentu zmieszanego z wypełniaczem (kredą lub glinką) i spoiwem (gumą tragantową), dającym konsystencję ciasta (stąd nazwa: pasta – ciasto). Z takiej pasty formuje się wałeczki i suszy – w ten sposób powstają pałeczki pastelowe. Obecnie stosuje się pastele suche, w bardzo bogatej gamie barw oraz pastele olejne.

Pastele suche

Pastele olejne

W zależności od ilości i rodzaju spoiwa rozróżnia się:

pastele miękkie – najbardziej popularne, kruche ale dają nam bogaty i wyraźny kolor oraz aksamitną gładkość rysunku pastele twarde – nie są tak kruche, możemy je ostrzyć i wówczas nadają się do detali i opracowywania dokładniejszych partii rysunku pastele olejne – mocno przyczepiają pigment do podłoża, można je rozcierać, a po rozpuszczeniu terpentyną (rozpuszczalnik do farb) wyglądają jak farby olejne pastele wodne – pomalowanie gotowej pracy wodą daje efekt lawowania, otrzymujemy obraz zbliżony do akwareli ołówki pastelowe – pręciki pastelowe w drewnianych oprawach – doskonałe do szkiców i precyzyjnych rysunków pastele kredowe – dzięki niewielkiej ilości spoiwa mają świetliste kolory kredki woskowe – ich wodoodporność pozwala na łączenie z akwarelą i gwaszem

Podczas rysowania szczególnie miękkimi pastelami trzeba utrwalać obraz specjalnym płynem (fiksatywą - utrwalacz i przyśpieszacz schnięcia farb, rozmazywania pasteli). Technika pastelu polega na połączeniu właściwości narzędzia i papieru. Obok odpowiednich pasteli ważne jest też dobranie właściwego podłoża – jego faktury i koloru. Gładka powierzchnia pozwala miękko mieszać kolory, natomiast chropowaty papier daje wrażenie roziskrzonych, żywych barw.