klasa 6 dział V temat 1

Klasa 6 dział V temat 1

RZECZPOSPOLITA POD RZĄDAMI WETTINÓW

NA CO BĘDĘ ZWRACAĆ UWAGĘ?

- PRZEDSTAWICIELE KTÓREJ DYNASTII ZASIADALI NA POLSKIM TRONIE NA POCZĄTKU XVIII WIEKU, - JAKIE BYŁY PRZEJAWY KRYZYSU RZECZYPOSPOLITEJ W CZASACH PANOWANIA WETTINÓW, - JAKIE PROJEKTY REFORM RZECZYPOSPOLITEJ OGŁOSZONO W POŁOWIE XVIII WIEKU.

POCZĄTKI PANOWANIA AUGUSTA II MOCNEGO

Po śmierci Sobieskiego na tronie Polski od 1697 roku zasiadał August II zwany Mocnym. Nowy włądca pochodził z dynastii Wettinów i był księciem Saksonii, jednego z państw niemieckich. W ten sposób Rzeczpospolita i Saksonia zostały połączone unią personalną. August II chciał wzmocnić swoją włądzę w Rzeczypospolitej i unowocześnić państwo na wzór rządów Ludwika XIV we Francji. Dlatego w imieniu Saksonii zawarł przymierze z Rosją, która walczyła ze Szwecją w tak zwanej wojnie północnej (1700 - 1721). Król liczył, że dzięki zwycięstwu nad Szwecją zdobędzie silną pozycję w Rzeczypospolitej i przeprowadzi planowane reformy. Jednak Szwedzi pokonali w 1702 roku Rosjan i Sasów, po czym wkroczyli na terytorium Rzeczypospolitej. W tej sytuacji August II porzucił polski tron i uciekł do Saksonii.

August II Mocny

król Polski w latach 1697 - 1733 słynął z siły fizycznej, czemu zawdzięczał swój przydomek. Mówiono, że włądca potrafił złamać rękoma żelazną podkowę.

Pałac Zwinger (czytaj: cfinger) w Dreźnie, stolicy Saksonii, został wybudowany w latach 1709 - 1732 na polecenie Augusta II Mocnego. Rezydencja uchodzi za jeden z najwspanialszych zabytków barokowych w Europie.

Pałac Saski i ogród Saski W 1713 roku August II Mocny zakupił pałac, który został przebudowany na wzór słynnej rezydencji królów francuskich w Wersalu. W pałacu Saskim, jak odtąd nazywano warszawską siedzibę Augusta II i Augusta III, odbywały się liczne przedstawienia teatralne i koncerty. W pobliżu założono ogród, otwarty dla wszystkich spacerujących, którzy byli odpowiednio ubrani. Ogród Saski szybko stał się ulubionym miejscem wypoczynku mieszkańców stolicy.

Pałac Saski przedstawiony na zdjęciu z końca XIX wieku. Rząd kolumn widoczny na fotografii pocodzi z pierwszej połowy XIX stulecia, gdy gmach przebudowano w stylu klasycystycznym. W 1944 roku po upadku powstania warszawskiego budynek został zniszczony przez Niemców.

POCZĄTEK INGERENCJI ROSJI W SPRAWY POLSKI

Po ucieczce Augusta II Mocnego część szlachty wybrała na króla StanisłAwa Leszczyńskiego. Kandydat miał poparcie Szwecji, której wojska wciąż przebywały w Rzeczypospolitej Wkrótce jednak, w 1709 roku armia szwedzka została pokonana przez Rosjan w bitwie pod Połtawą. W tej sytuacji August II powrócił do Polski i odzyskał tron. Władca ponowił próbę wzmocnienia rządów w Rzeczyspolitej - zniesienia wolnej elekcji i liberum veto. Szlachta byłą temu przeciwna, dlatego zawiązała konfederację przeciwko królowi. August II, w obawie przed utratą włądzy, przystał na ugodę z konfederatami. Zawarto ją za pośrednictwem Rosji, która w celu wywarcia nacisku wprowadziła do Polski swoje wojska. Konfederacja - w dawnej Polsce związek (często zbrojny) zawirany na przykład przez szlachtę w celu obrony włąsnych interesów, praw.

Porozumienie króla ze szlachtą zatwierdzono w 1717 roku na sejmie niemym. Jego nazwa pochodzi stąd, że w obawie przed zerwaniem obrad nie zezwolono posłom i senatorom - poza wyznaczonymi osobami - na zabieranie głosu. Sejm niemy uchwalił podatki na utrzymanie stałego wojska - zmniejszył jednak liczbę żołnierzy do 24 tysięcy. Ograniczył tez włądzę senatu i wpływy hetmanów. Król nie mógł rozpoczynać wojny bez zgody sejmu ani opuszczać na długo terytorium Rzeczypospolitej. Z polski usunięto większość saskich urzędników i zwkazano wznoszenia świątyń innych niż katolickie.

PODWÓJNA ELEKCJA

W 1773 roku zmarł August II Mocny. Sejm zwołany w celu przygotowania wyboru nowego władcy uchwalił, że na polski tron nie mogą kandydować cudzoziemcy. Zebrana na elekcję szlachta ponownie wybrała na króla Stanisława Leszczyńskiego, popieranego przez Francję. W odpowiedzi Rosja wprowadziła do Polski swoje wojska. Pod ich osłoną niewielka grupa szlachty ogłosiłą królem syna poprzedniego władcy, który objął rzady jako August III - w Polsce zwany był też Sasem. Między zwolennikami obu kandydatów wybuchła wojna domowa. Ostaecznie zwyciężyli w niej stronnicy Augusta III.

OD SASA DO LASA

Okres walki o polski tron między Augustem III a Stanisławem Leszczyńskim był bardzo burzliwy. Wielu magnatów i szlachciców zmieniało stronnictwa i przechodziło na stronę dotychczasowych wrogów. Z tego powodu popularne stało się powiedzenie: Od Sasa do Lasa. Oznacza ono sytuację, w której ludzie mają sprzeczne poglądy i często zmieniają zdanie.

August III Sas król Polski w latach 1733 - 1763, na portrecie z około 1737 roku został ukazany w stroju polskim. Władca spędzał w Rzeczypospolitej mało czasu. Często zamiast do Warszawy udawał się do Wschowy, leżącej blisko granicy z Saksonią. Tam załatwiał sprawy państwowe, po czym wracał do Drezna.

Stanisław Leszczyński król Polski w latach 1704 - 1709 i 1733 - 1736, uwieczniony na portrecie z około 1727 roku. Podczas wojny z Augustem III został poparty przez włądze Gdańska i ukrywał się w tym mieście. Po przegranej udał się do Francji, gdzie przebywała jego córka, żona króla Ludwika XV. Leszczyński objął w dożywotnie władanie Księstwo Lotaryngii.

RZĄDY AUGUSTA III

Król August III nie miał ambicji politycznych swojego ojca. W Rzeczypospolitej przebywał rzadko. W sprawowaniu włądzy zastępowali go urzędnicy. Za panowania Augusta III wszystkie sejmy, z wyjątkiem dwóch, zostały zerwane lub zakończyły obrady bez podjęcia uchwał. Z tego powodu przez 30 lat nie wprowadzono żadnych ważnych reform, takich jak na przykłąd rozbudowa armii. Wolność szlachecka przerodziła się w anarchię. Państwo było coraz słabsze. W tym czasie państwa sąsiednie rosły w siłę i wywierały coraz większy wpływ na wewnętrzene sprawy Polski. Na terytorium Rzeczypospolitej stacjonowały wojska rosyjskie. Zachodnie obszary kraju były rabowane przez armię pruską.

anarchia - stan chaosu i samowoli, spowodowany brakiem lub bezsilnością władz państwowych

Panowanie Augusta III to jednak także czasy długo oczekiwanego pokoju, co sprzyjało odbudowie gospodarki. Zwiększyłą się produkcja zboża i innych artykułów rolnych. Ożywił się handel zagraniczny, głównie z Saksonią i Turcją. W Polsce wznoszono bogato zdobione pałące, kościoły, odbudowywano też miasta, które ucierpiały w czasie wojen. August III miał również duże zasługi dla rozwoju kultury. Na polecenie króla w stolicy wzniesiono Operalnię - budynek, w którym wystawiano przedstawienia teatralne dla publiczności. Rozbudowano Zamek Królewski w Warszawie i wyremontowano zamek na Wawelu. Król promował także naukę. Ufundował stypendia, dzięki którym kilkaset młodych osób mogło odbyć studia za granicą.

PROJEKTY REFORM RZECZYPOSPOLITEJ

W czasach panowania dynastii Wettinów, które okreśłano jako epoka saska, do Polski zaczęły docierać z Francji poglądy oświeceniowe. Część wykształconych obywateli Rzeczypospolitej niepokoiła się stanem państwa: brakiem reform, zrywaniem sejmów, pustym skarbcem i nieliczną armią. Nie podobały im się samowola magnatów, którzy prowadzili włąsną politykę z obcymi państwami, często ze szkodą dla kraju, oraz sprzeciw szlachty wobec zmian. Zaczęto myśleć o konieczności reform. Propozycję zmian przedstawił były król Polski Stanisław Leszczyński. W swojej rozprawie "Głos wolny wolność ubezpieczający" postulował, by ograniczyć "liberum veto" i powiększyć armię do 100 tysięcy żołnierzy. Państwo miało być lepiej zarządzane dzięki kompetentnym urzędnikom. Były włądca chciał chciał tez przyznać chłopom wolność osobistą i zamienić im pańszczyznę na czynsz. Program reform ogłoszony przez Leszczyńskiego nie uzyskał jednak poparcia szlachty. Część propozycji udało się zrealizować dopiero pod koniec XVIII wieku. Plan reform sformułował również Stanisław Konarski . Opublikował on dzieło "O skutecznym rad sposobie", w którym skrytykował wady ustroju Rzeczypospolitej: liberym veto, wolną elekcję i konfederacje. Konarski uważał, że liberum veto należy znieść, a głosowania w sejmie powinny przebiegać zgodnie z zasadą więszości głosów.

ROZWÓJ OŚWIATY ZA PANOWANIA WETTINÓW

W czasach saskich zaczęto dostrzegać, że reformy w Polsce uda się przeprowadzić tylko wtedy, gdy wśród szlachty będzie dostatecznie dużo wykształconych osób. Z tego powodu w 1740 roku Stanisław KOnarski założył szkołę nazywaną Collegium Nobilium. Kształcono tam synów magnatów i bogatej szlachty w poczuciu obywatelksiej odpowiedzialności za losy kraju. Pod wpływem Collegium Nobilium również w innych szkołach wprowadzano zmiany w nauczaniu i wychowaniu. Rozwojowi edukacji w czasach saskich przysłużyła się też pierwsza biblioteka publiczna w Polsce. Założyli ją dwaj bracia biskupi - Jozef i Andrzej Załuscy - stąd nazwa tej instytucji: Biblioteka Załuskich. Została ona otwarta dla czytelników w 1747 roku. W zbiorach biblioteki znajdowało się około 400 tysięcy drukó i rękopisów.

Biblioteka Załuskich mieściła się w pałacu, który bracia Załuscy zakupili specjalnie po to, aby udostęniać swoje zbiory czytelnikom. Widok gmachu został utrwalony na obrazie z 1801 roku.

GRÓB NIEZNANEGO ŻOŁNIERZA

W 1925 roku przed pałacem Saskim uroczyście odsłonięto Grób Nieznanego Żołnierza. W mogile złożono bezimiennego polskiego bojownika, który zginął podczas polsko - ukraińskich walk o Lwów w latach 1918 - 1919. W 1944 roku Niemcy podłożyli pod pałac Saski ładunki wybuchowe - z budynku ocalało tylko kilka rzędów kolumn wraz z symbolicznym grobem. Grób Nieznanego Żołnierza upamiętnia wszystkich, którzy polegli za ojczyznę. Obecnie w jego pobliżu znajdują się tez urny wypełnione ziemią z miejsc ważnych bitew oraz tablice poświęcone Polakom walczącym za swój kraj.

Grób Nieznanego Żołnierza jest ważnym miejscem pamięci narodowej. Przed pomnikiem zawsze płonie znicz, a żołnierze Batalionu Reprezentacyjnego Wojska Polskiego pełnią tam wartę honorową.

TO JUŻ WIEM!

Zobacz jeszcze...

DZIĘKUJĘ!