Rodzina według Korczaka

„Życie dorosłych i dzieci stanowić będzie równoważny tekst”. Wychowanie w rodzinie według Janusza Korczaka

Podstawowe założenia pedagogiki Janusza Korczaka:

– dziecku należy się szacunek, powinno być traktowane jako podmiot, gdyż rozwija się dzięki własnej aktywności, – wychowanie powinno być traktowane jako proces oparty na partnerstwie, – dziecko powinno mieć zapewnione prawo do opieki, – całe społeczeństwo dorosłych powinno być odpowiedzialne za warunki życia dziecka, – powinno się poszukiwać i pogłębiać wiedzę o dziecku, – wszelkie techniki zastosowane w działaniach pedagogicznych powinny wynikać z założeń danego systemu opiekuńczo – wychowawczego.

Zasady wychowania

1. Nie oczekuj, że twoje dziecko będzie takim, jakim ty chcesz żeby było. Pomóż mu stać się sobą, a nie tobą. 2. Nie żądaj od dziecka zapłaty za wszystko, co dla niego zrobiłeś. Dałeś mu życie, jak on miałby ci się odwdzięczyć? Ono da kiedyś nowe życie, a jego dziecko następne. 3. Nie mścij się na dziecku za swoje krzywdy, żebyś na starość nie jadł suchego chleba. Jak sobie pościelisz, tak się wyśpisz. 4. Nie patrz na jego problemy z wysoka. Życie daje każdemu według jego sił i możesz być pewien, że dla niego jest ono tak samo ciężkie jak dla ciebie, a może nawet i cięższe, gdyż nie ma jeszcze doświadczenia5. Nie poniżaj! 6. Nie zapominaj, że najważniejsze spotkania człowieka to spotkania z dziećmi. Zwracaj na nie więcej uwagi — nigdy nie wiemy, kogo spotykamy w dziecku. 7. Nie zamęczaj się, jeśli nie możesz czegoś zrobić dla swojego dziecka. Po prostu zapamiętaj: dla dziecka zrobiono za mało, jeśli nie zrobiono wszystkiego, co było możliwe. 8. Dziecko to nie tyran, który zawładnie całym twoim życiem. To nie tylko ciało i krew. To drogocenna czara, którą życie dało ci do ochrony i rozpalenia w niej twórczego ognia. To uwłaszczona miłość matki i ojca, u których będzie rosnąć nie „nasze”, „własne” dziecko, ale dusza przekazana na przechowanie. 9. Naucz się kochać cudze dziecko. Nigdy nie wyrządzaj mu tego, czego nie chcesz, by robiono twojemu. 10. Kochaj swoje dziecko takim, jakim jest — nieutalentowane, nieudane, dorosłe. Będąc z nim ciesz się! Chwile z dzieckiem to święto, które jeszcze u ciebie trwa.

Istota wychowawczych idei Korczaka zawarta jest w stwierdzeniu: „dziecko nie dopiero będzie, ale już jest człowiekiem”. To pozornie banalne zdanie jest punktem wyjścia dla całej, z istoty rewolucyjnej, pedagogiki Korczaka.

Wychowanie nie jest dla niego procesem „formowania przyszłego człowieka” według jakiegokolwiek z góry przyjętego wzoru, ale kontaktem z człowiekiem już istniejącym, równym z nami wartością swego człowieczeństwa. Skoro dziecko już jest człowiekiem, a nie dopiero ma się nim stać, należy je najpierw poznać, zrozumieć, kim jest, a następnie wejść z nim w partnerską relację. Rzecz jasna relacja partnerska oparta jest na dialogu, który musi się toczyć w języku dla obu stron zrozumiałym. Dlatego proces wychowania nie jest możliwy bez poznania języka, jakim się posługuje mały człowiek. Szukać właściwej metody wychowawczej – to według Korczaka szukać dróg porozumienia z dzieckiem, szukać metod właściwej z nim współpracy, opartej na szacunku i wzajemnym zaufaniu.

Korczak żywo interesował się wychowaniem w rodzinie nie tylko na własny użytek: w celu ciągłego doskonalenia warsztatu pedagogicznego, ale też z myślą o rodzicach i wychowawcach, w trosce o dziecko i jego relacje z dorosłymi. I chociaż dzieło życia Janusza Korczaka należy już w zasadzie do historii polskiej i światowej pedagogiki, fenomen jego twórczości do dziś inspiruje wychowawców i pedagogów.

W poszukiwaniu sposobu zrozumienia dziecka i dzieciństwa oraz dróg wzajemnego porozumienia pomiędzy dziećmi i rodzicami istotne znaczenie ma z pewnością to, co Korczak nazywa terenem wychowawczym i definiuje jako „duszę rodziny”. Mieszczą się tu postawy i role rodzicielskie oraz dominujący styl wychowania, czyli wszystko to, co współcześnie składa się na określony model wychowawczy rodziny. Na podstawie poczynionych obserwacji, Korczak wyróżnia cztery odmienne tereny wychowawcze i odpowiednio cztery różne typy osobowości dziecięcej, ukształtowane w rezultacie podejmowanych na danym terenie działań wychowawczych.

Dogmatyczna rodzina

Korczak uznał ten styl wychowania za wyjątkowo niepomyślny dla dziecka. Wiedzie do bezwolnego podporządkowania innym, apatii w działaniu, nieśmiałości, braku wiary w siebie. Poza tym, zbytnie skoncentrowanie na realizacji nałożonych zadań, zabija aktywność własną, samodzielność, inwencję, prowadzi do rezygnacji z siebie i uzależnia od innych. Taki sposób wychowania przyczynia się do rozwoju osobowości, nazwanej przez Korczaka – bierną.

• Pierwszy z nich został nazwany dogmatycznym. Króluje tu „tradycja, autorytet, obrządek, nakaz jako prawo bezwzględne, mus jako imperatyw życiowy. Obowiązuje „karność, ład i rzetelność”. Wychowanie opiera się na dyscyplinie, surowości, absolutnym przestrzeganiu norm. Przy tym, przesadna rozwaga w działaniu, prowadzi tu do bierności. Wychowanie w rodzinie dogmatycznej to klasyczny przykład wychowania autorytarnego. Dominują tu dorośli, którzy ustalają prawa i obowiązki, a potem wymagają i oceniają. Dzieci bierne żyją w cieniu dorosłych

Rodzina ideowa

• Rodzina ideowa, która charakteryzuje się w następujący sposób:nie ma musu, jest ochoczość. Nie ma dogmatów są zagadnienia. Nie ma rozwagi, jest zapał, entuzjazm”. Tu się nie ogranicza, zniewala i hamuje, ale zachęca, budzi zapał i motywuje. „Tu się nie pracuje, a radośnie działa”. W rodzinie ideowej liczy się zaufanie i tolerancja, rozumiana jako „szacunek dla myśli ludzkiej, radość, że wolna szybuje na wysokościach w różne strony”

• Ten rodzaj wychowania, oparty na rozwoju duchowym miał na celu obudzić drzemiące w dziecku wewnętrzne siły i zdolności, by mogło je twórczo wykorzystać. Rozbudzić ciekawość świata, wiarę we własne możliwości, dać impuls do działania. Dzieci ideowe to dzieci otwarte na nowe wyznania czynne, poszukujące. Nie kierują się w życiu sztywnymi schematami, lecz są elastyczne, same szukają własnej drogi i swojego sposobu na życie

Korczak tak jak zdecydowanie nie pochwalał wychowania dogmatycznego, nie był do końca pewien, czy wychowanie ideowe nie jest w gruncie rzeczy krańcowo idealistyczne, a w konsekwencji – również szkodliwe. Bo więcej zła rodzi się chyba z braku zasad i w anarchii niż z chęci do łamania norm.

Niezbędne minimum

Zapewnianie niezbędnego minimum, ale wystarczającego dla rozwoju dziecka, bez zbędnej przesady, bez nadmiernego aktywizowania dziecka. Taki model, w pewnym sensie najbardziej optymalny, nazywa – „terenem pogodnego używania”. Dziecko pozostaje sobą, działa swobodnie i bez przymusu, ale też bez dodatkowej presji ze strony otoczenia. Nie musi zbyt dużo, a w sam raz, może tyle, na ile je stać. Myśli: „chcę być, czym jestem”. W takiej rodzinie panuje przyjazna atmosfera,pogoda, beztroska, życzliwość, dobroć.

Zapewnianie niezbędnego minimum, ale wystarczającego dla rozwoju dziecka, bez zbędnej przesady, bez nadmiernego aktywizowania dziecka. Taki model, w pewnym sensie najbardziej optymalny, nazywa – „terenem pogodnego używania”. Dziecko pozostaje sobą, działa swobodnie i bez przymusu, ale też bez dodatkowej presji ze strony otoczenia. Nie musi zbyt dużo, a w sam raz, może tyle, na ile je stać. Myśli: „chcę być, czym jestem”. W takiej rodzinie panuje przyjazna atmosfera,pogoda, beztroska, życzliwość, dobroć.

Teren pozoru i kariery

Ostatni, czwarty wzór wychowania to zdecydowanie nieakceptowany przez Korczaka „teren pozoru i kariery”, ostro nazwany przez niego w innym miejscu – „terenem rozkładu i gangreny”. Używając współczesnej terminologii, powiedzielibyśmy, że chodzi tu o rodziny konsumpcyjne i takie, dla których najważniejszy jest odpowiedni wizerunek społeczny, uznanie i opinia otoczenia. Korczak, nader trafnie i obrazowo opisuje ten typ rodziny, niestety coraz popularniejszy również współcześnie. Dla przykładu, wystarczy przywołać jego słowa . „Nie ma tu miejsca na treść i pełnię, jest tylko przebiegła forma, zręczne wyzyskiwanie obcych wartości, sztuczne przybranie istotnej pustki. Hasła, na których można zarobić, konwenans, przed którym trzeba się korzyć. Nie wartość, a sprytna reklama. Nienasycona próżność, drapieżność, ferment, wyniosłość i uniżoność, zawiść, złość i złośliwość” Oraz „ tu się dzieci nie kocha, ani wychowuje, tu się tylko taksuje, traci lub zarabia, kupuje i sprzedaje. Pokłon, uśmiech, uścisk ręki – wszystko obliczone, rzecz jasna, małżeństwo i płodność. Zarabia się pieniędzmi, awansem, orderem”

Źródła

https://swkrzyz-plock.org/wychowanie-dzieci-wedlug-janusza-korczaka/

https://e-psychologiawychowawcza.pl/api/files/view/67781.pdf

https://depot.ceon.pl/bitstream/handle/123456789/4111/Tom_007_Art_006_Edyta_BARTKOWIAK.pdf?sequence=1

https://www.sosrodzice.pl/10-waznych-zasad-wychowywania-dzieci-wedlug-janusza-korczaka/

https://brzozowiana.pl/publicystyka/item/532-korczak-kiedys-korczak-dzis.html

https://biennaledladziecka.pl/news-biennale/rownowazny-tekst-spotkanie-z-korczakiem-na-terytorium-sztuki-dla-dziecka-tekst-anny-czernow/

Dziękuję za uwagę

Prezentację wykonała:

Marta BagińskaPedagogika przedszkolna i wczesnoszkolna Rok 2 Sem. IV