ZDW - Balladyna

powtarzamy "Balladynę"

Dramat romantyczny

Cechy gatunkowe

Za czasów bajecznych, koło jeziora Gopła.

Gopło – jezioro Pojezierza Wielkopolsko – Kujawskiego. Powierzchnia zwierciadła wody wraz z wyspami wynosi ponad 2100 ha. Gopło ma 25 km długości przy szerokości od 200 do 2000 m. W dawnych czasach jezioro zajmowało jeszcze większą powierzchnię, dlatego nazywano je Mare Polonorum, czyli Morzem Polaków.

Co tam się wydarzyło?

plan wydarzeń poszczególnych aktów

https://learningapps.org/display?v=p8pavmbyt21

https://learningapps.org/display?v=p1cdqnd5321

https://learningapps.org/display?v=psyk90oit21

https://learningapps.org/display?v=p7n5rf38521

https://learningapps.org/display?v=p2m9oxy0521

https://www.youtube.com/watch?v=S-W4cJVj2J4&ab_channel=Wiedzazwamipodstaw%C3%B3wka

Postacie realistyczne

kulturatka.pl

https://www.scenastu.pl/spektakle/balladyna

Postacie fantastyczne

Jak bohaterowie fantastyczni ingerują w losy ludzi?

Inne elementy fantastyczne

https://sites.google.com/site/jozefskwark/kariera/balladyna-1965-1

Ożywiona natura w "Balladynie"

Nie pozostaje bierna wobec kolejnych działań Balladyny (np. wygnaniu matki z zamku towarzyszy burza; natura reaguje też na zabicie śpiącego Grabca (noc jest niespokojna). Jest jedynym świadkiem zbrodni (Goplana mówi do Aliny: Ale natura zbrodnią pogwałcona / Mścić się będzie). Towarzyszy działaniom bohaterów (jaskółka wskazuje drogę Kirkorowi do chaty wdowy; matka, obserwując jaskółki, rozpoznaje, która z córek powróci do domu jako pierwsza: ptaki chowają się przed Balladyną, wylatują na spotkanie Aliny). Jest sędzią wymierzającym karę (np. wiatr przywołuje imię Aliny; kwiaty podarowane Balladynie przez druhny mają krwawe plamy; orszak Kirkora wyczuwa w lesie trupa). Odzwierciedla odmienny charakter obu sióstr. Towarzyszy działaniom bohaterów (jaskółka wskazuje drogę Kirkorowi do chaty wdowy; matka, obserwując jaskółki, rozpoznaje, która z córek powróci do domu jako pierwsza: ptaki chowają się przed Balladyną, wylatują na spotkanie Aliny).

Elementy baśniowe w Balladynie:obecność nimfy, chochlików, zaklęć, magicznych przedmiotów, podział bohaterów na dobrych i złych (np. dobra siostra – zła siostra; dobry król Popiel III – zły król Popiel IV), motyw rywalizacji sióstr.

Balladyna

Wysoka, szczupła, ma ciemne włosy i oczy, alabastrową cerę, znak szczególny – niedająca się zmyć czerwona plama na czole.

Stosunek do Ujawniające się cechy Balladyny siostry ulegająca zazdrości, pyszna, zła matki okrutna, bezlitosna, wyniosła Kirkora przebiegła, obłudna, niegodziwa Kostryna bezwzględna, podstępna Grabca wyniosła, podła, okrutna Pustelnika nikczemna, harda, dumna

żądna władzy, ambitna

wyniosła, owładnięta pychą,

fałszywa i przebiegła

okrutna, bezwzględna, bezlitosna

zła

Skontrastowane postacie

Alina i Balladyna

This paragraph is ready to hold stunning creativity, experiences and stories.

Kolory w dramacie: • czarny – symbolizuje tajemniczość, zło, a w kręgach chrześcijańskich żałobę, smutek; w dramacie to kolor oczu i włosów Balladyny, kolor dzbanków na maliny, kolor konia Kirkora, barwa opaski na czole Balladyny; • złoty – symbol władzy, dobrobytu, szlachetności, słońca, radości; w dramacie: kolor włosów Goplany, kolor kapelusza Filona, kolor powozu i szat Kirkora, określenie Balladyny przez matkę (szczera jak złoto; Balladyna mówi o „złotych” ustach Kostryna, nagradzając go, gdy ten znieważa Wdowę); • biały – symbol czystości, niewinności, szlachetności; w dramacie: alabastrowa karnacja Balladyny (matka mówiła do niej Bladyna); • siwy – symbolizuje doświadczenie, przemijanie czasu, starość, śmierć; w dramacie kolor włosów Wdowy (siwa jak różyczka biała), symbol śmierci (Wdowa mów o siwej kosie, siwa jest broda Grabca po przemianie go w króla dzwonkowego); • czerwony, purpurowy, szkarłatny – symbol władzy, miłości, zmysłowości, śmierci, męczeństwa, krwi, tyranii, ognia, piekła; w dramacie: znak okrucieństwa Popiela IV (Popiel krwawy), kolor znamienia na czole Balladyny, kolor pieczęci na skrzyni przesłanej żonie przez Kirkora, kolor monet (złota złotówka ofiarowana Gralonowi przez Balladynę), czerwony grom wypalający oczy Wdowy, wspomnienie dawnych czasów przez Pustelnika (żyłem w purpurze), plamy szkarłatu na białych kwiatach (liliach, różach).

Przedmioty/zjawiska o charakterze symbolicznym: • korona Lecha – drogocenny i legendarny przedmiot, symbol władzy królewskiej, znak ciągłości państwowości polskiej. Posiadanie korony Lecha – symbolem upoważnienia do sprawowania władzy. Brak korony, jej utrata znakiem nieszczęścia i klęski; • maliny – barwa owoców nawiązuje do symboliki miłości, namiętności, szczęścia, spełnienia; maliny są uważane za afrodyzjak; w dramacie stały się symbolem niespełnienia, sporu, zawiści, znakiem śmierci, symbolem zabójstwa; • wierzba płacząca – w czasach pogańskich znak umierania i odradzania się, symbol smutku, cierpienia i żalu; w dramacie – Grabiec został zamieniony w wierzbę; • nóż – wywołuje niemal jednoznacznie negatywne skojarzenia. Wiąże się ze sferą religijną, obrzędową (np. składanie ofiar). Nóż – mimo że jest przedmiotem codziennego użytku – łączy się ze śmiercią, będąc często symbolem zemsty, złości, zabójstwa. Z racji swoich rozmiarów (łatwo go schować) oznacza nieświadomą groźbę, jest znakiem krótkowzroczności. W dramacie nóż jest narzędziem zbrodni – Balladyna wykorzystała nóż do zabicia Aliny, Grabca i otrucia Kostryna; • kainowe znamię – piętno zabójcy brata lub rodaka; wyrażenie o etymologii biblijnej; Kain był pierworodnym synem Adama i Ewy, zabójcą młodszego brata – Abla (w Księdze Rodzaju 4, 14 czytamy: Dał też Pan znamię Kainowi, aby go nie zabił, ktokolwiek go spotka); w dramacie Słowackiego – krwawa plama na czole Balladyny to piętno zabójczyni; • piorun, grzmot, błyskawica – symbole siły, znak tworzenia i niszczenia; oznaka obecności Boga/bóstw; boski atrybut (wyraz gniewu Boga/bóstw); znak potępienia; w dramacie Słowackiego – znak Bożej obecności, symbol potępienia (Balladyna ginie od uderzenia pioruna; Pustelnik złorzeczył swoim prześladowcom, życząc im, aby zginęli od uderzenia pioruna; Balladyna, chcąc zatrzymać Kirkora na dworze; Wdowa została wyrzucona przez Balladynę z zamku nocą, gdy na zewnątrz szalała burza; piorun wypalił oczy matce Balladyny; nawiązanie do motywu pioruna pojawia się też w Epilogu, w którym Wawel mówi: Sądzę o piorunie, / Że kiedy burza bije, trzeba bić we dzwony, / Że gałązka laurowa lepsza od korony, / Bo w laur piorun nie bije ani głowie szkodzi;

• serce – w kulturze znak miłości, dobroci, szczerego uczucia, niewinności, miłosierdzia, przebaczenia, współczucie, oddania, przyjaźni, zgody, symbol życia duchowego, prawdy, dobra, małżeństwa; mieć twarde serce – oznacza nieczułość, egoizm, brak empatii; w dramacie Goplana mówi o „złym” sercu Balladyny; serce jest tożsame z miłością, zakochaniem się (Kirkor pokochał obie dziewczyny; malinowy pojedynek miał pomóc księciu w ostatecznym wyborze); Alina ma serce czyste (co symbolizuje niewinność); czarne serce Balladyny (mówi o nim Skierka) jest skażone zazdrością, oznacza kogoś złego; serce Wdowy przeszyła boleść, gdy usłyszała kłamliwą wieść, że Alina uciekła z mężczyzną; Kostryn mówi, że Balladyna ma dyjamentowe serce; natomiast jeden z posłów zarzuca Balladynie, że ma kamienne serce; • jaskółka – symbol płodności (z powodu dwóch wylęgów w ciągu roku), symbol jasnowidzenia, szczęścia, wierności i narodzin, zapowiedź wiosny, nadziei i zmartwychwstania. Z drugiej strony ptak ten jest symbolem rozłąki, rozstania, opuszczenia (na zimę odlatuje do ciepłych krajów). W czasach słowiańskich zabicie jaskółki traktowano jako zły omen, który mógł ściągnąć na zabójcę ślepotę. W dramacie Słowackiego Goplana, która budziła się z zimowego snu, miała na głowie wianek z uśpionych jaskółek. Ptaki te: zaprowadziły Kirkora do jego ukochanej; krążyły nad chatą Wdowy; uciekały na widok Balladyny, a radośnie kwiliły, gdy Alina wracała do domu:

Motywy występujące w dramacie Słowackiego: matki, córki (dziecka), siostry, męża, małżeństwa, jaskółki, noża, nimfy, chochlika, dzbanka, malin, pioruna, korony, „kainowego znamienia”, natury, władzy, miłości, śmierci, morderstwa, pioruna, wierzby, zła, dobra, magii, baśni, rodziny, pieniędzy, namiętności.