Kościuszko

Bohater dwóch narodów

kościuszko

START

Spis treści

13. Bitwa pod Maciejowicami

1. Rodzina

2. Pierwsza miłość

14. Powstanie oś

3. Edukacja

4. Szkoła Rycerska

15. Kosynier kościuszkowski

5. Pobyt w Polsce 1774 rok

16. Przyczyny i skutki powstania

6. Pobyt w Polsce 1784 rok

17. Pobyt w Szwajcarii i śmierć

18. Kościuszko w literaturze polskiej

7. Pobyt w Stanach

8. Przyrzeczenie na rynku

19. Kościuszko w literaturze zagranicznej

9. Bitwa pod Racławicami

10. Bitwa pod Szczekocinami

20. Kościuszko w architekturze

11. Bitwa pod Krupczycami

21. Kościuszko w malarstwie

12. Bitwa pod Terespolem

Rodzina Kościuszki

Andrzej Tadeusz Bonawentura Kościuszko, herbu Roch III, urodził się 4 lutego 1746 roku w Mereczowszczyźnie na Polesiu jako dziecko miecznika brzeskiego Ludwika Tadeusza, pułkownika regimentu buławy polnej litewskiej i Tekli Kościuszko, z domu Ratomskiej. Miał on trójkę rodzeństwa Katarzynę Żółkowską, Józefa Kościuszko i Annę Estkowską.

Tekla Ratomska Kościuszko

Ludwik Tadeusz Kościuszko

Prawdziwa miłość

Polska szlachcianka, była córką Józefa Sylwestra Sosnowskiego hetmana polnego litewskiego, żona księcia Józefa Aleksandra Lubomirskiego. Romantyczna historia związku Tadeusza Kościuszki z Ludwiką Sosnowską zaczyna się w 1756 r. 10-letni wówczas Tadeusz mieszkał w folwarku w Mereszowszczyźnie. W wolnych chwilach bawił on się z Ludwiką i Katarzyną córkami Józefa Sosnowskiego. Wielu naocznych świadków twierdzi, że wywiązało się pomiędzy nimi prawdziwe uczucie. Jednak ojciec Ludwiki wydał ją za księcia Józefa Aleksandra Lubomirskiego. W 1808 r. Tadeusz przeniósł się do Solury w Szwajcarii, gdzie mieszkał do końca życia. Latem 1817 r spotkali się w Solury.

Ludwika Sosnowska Lubomirska

Edukacja tadeusza

Już w dzieciństwie Kościuszko wykazywał chęć zdobywania wiedzy, zaszczepił w nim to bliżej nie znany nam krewny, który dużo podróżował i zbierał mnóstwo doświadczeń. Ten mężczyzna nauczył go matematyki, języka francuskiego oraz to on rozbudził w nim zamiłowanie do sztuki. W 1755 roku Tadeusz rozpoczął naukę w Kolegium Pijarów w Lubieszowie. W 1760 r., ze względu na kłopoty finansowe, wrócili obaj do domu. Ponieważ dziedzicem rodzinnego majątku miał zostać Józef, Tadeusz wybrał karierę wojskowego.

młody Tadeusz Kościuszko

Szkoła Rycerska

W 1765 roku z inicjatywy króla Poniatowskiego powstała Szkoła Rycerska. Miała ona przygotować kadrę oficerów, ludzi światłych, postępowych i dobrych obywateli. Dzięki wsparciu Czartoryskich Kościuszko wstąpił 18 grudnia 1765 r. do Korpusu Kadetów Szkoły Rycerskiej, gdzie wyróżniał się spośród innych. Studiował tam min. historię powszechną, łacinę, język polski, francuski i niemiecki oraz prawo, ekonomię, arytmetykę, geometrię. Pozostał w Szkole Rycerskiej jako instruktor podbrygadier w stopniu chorążego. Szkołę ukończył w stopniu kapitana.

Kościuszko w Szkole Rycerskiej

Pobyt w polsce w 1774 roku

Tadeusz Kościuszko w 1774 r. wrócił do kraju po pobycie we Francji. Nie został przyjęty do wojska i znalazł się w trudnej sytuacji materialnej. Uwikłał się również w konflikt z bratem z powodów finansowych. Był z wzajemnością zakochany w Ludwice Sosnowskiej, córce Józefa Sosnowskiego, który został hetmanem polnym litewskim. Nie zgodził się on na małżeństwo córki z Kościuszką.

Wojna o niepodległość

1775

1777

1777

1776

1776-77

Na początku czerwca wsiadł na statek płynący do USA, a po trzech miesiącach dotarł do celu. Po dopłynięciu do siedziby Kongresu- Filadelfii Kościuszce powierzono zadanie ufortyfikowania Billingsport. Miał zagrodzić rzekę Delaware, aby zabezpieczyć Filadelfię przed atakiem zagrażającej miastu floty angielskiej

Na początku lutego w 1777 roku komendantem Filadelfii został generał Horatio Gates. Polubił on Kościuszkę, ufał mu i cenił jego umiejętności.

Wczesną wiosną walczącym groziło kolejne niebezpieczeństwo. Anglicy zajmujący Nowy Jork postanowili opanować całe dorzecze Hudsonu. Na amerykańskiej armii północnej spoczęło zadanie pokrzyżowania planów Anglików.

Kościuszko zgłosił się do francuskiego pisarza- Pieree Augustina de Beaumarchais, który organizował wyjazd do USA dla oficerów pragnących zaciągnąć się do armii amerykańskiej. Amerykanie przez wojnę z Anglikami potrzebowali wykształconych oficerów.

Przez całą zimę z roku 1776 na 1777 pracował przy fortyfikowaniu Filadelfii. Praca ta była bardzo ważna, ponieważ stolicy Kongresu zagrażali Anglicy.

Przysięga na rynku Krakowskim 24 marca 1794 roku

Bitwa pod racławicami

Odbyła się 4 kwietnia 1794 r. Polacy pod wodzą Tadeusza Kościuszki stanęli naprzeciw dywizji wojsk rosyjskich gen. Aleksandra Tormasowa. 1 kwietnia Kościuszko, wyruszył z Krakowa. Idąc traktem na Działoszyce, natknął się na kolumnę wojsk gen. Tormasowa, ścigającą Antoniego Madalińskiego.. Polskie działa powstrzymały napór piechoty rosyjskiej. Kościuszko postanowił użyć przeciwko Rosjanom kosynierów oraz żołnierzy. Wrogie działa zostały przejęte przez chłopów małopolskich, wśród których odznaczył się m.in. Wojciech Bartosz, nagrodzony później przez Kościuszkę nazwiskiem Głowacki. Kolejne uderzenia polskie zmusiły Rosjan do wycofania się z pola walki.

Aleksander Tormasow

Bitwa pod Szczekocinami

Bitwa pod Szczekocinami miała miejsce 6 czerwca 1794 r. Była to jedna z największych bitew Insurekcji Kościuszkowskiej, ponieważ wzięły w niej udział aż 27- tysięczna armia rosyjsko-pruska pod dowództwem króla Fryderyka Wilhelma II i gen. Fiodora Denisowa, a 15-tyś. polską dywizją Naczelnika Kościuszki. Tadeusz Kościuszko, widząc przewagę liczebną i artyleryjną przeciwnika, zmuszony był do odwrotu. Pod Szczekocinem zginęli generałowie: Józef Wodzicki i Jan Grochowski, śmiertelnie ranny został Bartosz Głowacki. Klęska oznaczała dla nas odcięcie Krakowa od sił powstańczych oraz odwróciła niekorzystnie bieg powstania.

Fryderyk Wilhelm II Pruski

bitwa pod krupczycami

Odbyła się 17 września 1794 roku. Starcie wojsk Karola Sierakowskiego i Aleksandra Suworowa stoczyło się rano ok. godziny 9, kiedy Rosjanie podeszli pod Krupczyce. Niestety wojsku Suworowa udało się przełamać obronę Polaków, przez co ponieśliśmy klęskę. Sierakowski nakazał odwrót, ale Rosjanie znaleźli nas pod Terespolem. Wojsko polskie walcząc z trzykrotnie liczniejszym nieprzyjacielem, wykazało się dużym męstwem. Straty polskie wyniosły ok. 300 ludzi, straty rosyjskie według różnych źródeł - od 318 do ok. 700 żołnierzy.

Karol Sierakowski

Bitwa pod terespolem

Doszło do niej 19 września, 2 dni po bitwie pod Krupczycami. Gen. Sierakowski nakazał wojskom polskim odwrót, aby zatrzymać się pod Terespolem. Tam również wydał rozkaz wymarszu w obawie przed wojskiem rosyjskim, nadciągającym z Brześci. Jednak nasze wojsko było tak wykończona, że odwołał go po dwóch godzinach. Polacy ponownie stoczyli bitwę z żołnierzami Suworowa, ponosząc kolejną klęskę. Tym razem Rosjanie całkowicie rozgromili Polaków. W starciu pod Terespolem straty polskie wyniosły około 1300 zabitych i 500 wziętych do niewoli.

Aleksandr Suworow

bitwa pod maciejowicami

Miała miejsce 10 października 1794 r. i jest jedną z najsławniejszych bitew insurekcji kościuszkowskiej. Fersen rozpoczął bitwę 10 października natarciem gen. Denisowa. Polacy od razu zostali otoczeni. Później przeciwnik przeszedł do decydującego natarcia, które rozbiło polskie szyki. Nie doczekawszy się pomocy od Ponińskiego, Kościuszko rozpoczął bezładny odwrót. Jego wojska zostały całkowicie rozbite. Klęska pod Maciejowicami zdecydowała o upadku powstania.

Fiodor Denisow

Mapa powstania kościuszkowskiego

Powstanie kościuszkowskie

Bitwa pod Racławicami, 4 kwietnia 1794 rok

Bitwa pod Szczekocinami, 6 czerwca 1794 rok

Bitwa pod Krupczycami, 17 września 1794 rok

Bitwa pod Terespolem, 19 września 1794 rok

Bitwa pod Maciejowicami, 10 październik 1794 rok

Kosynier kościuszkowski

Przyczyny i skutki powstania

skutki

Przyczyny

1. Chcęć podniesienia moralipatriotycznych u Polaków i Liwinów 2. Gwałtowna polityka Cara i wcielanie Polaków do wojsk zaborców 3. Oficjalne postanowienie króla Stanisława Augusta Poniatowskiego o znacznej redukcji armii polskiej 4. Osłabiona gospodarka państwa po drugim rozbiorze i ubóstwo.Tworzenie się obozów niepodległościowych i brak pogodzenia się z utratą ziem w wyniku rozbiorów 6. Zadłużenie się króla u carycy Katarzyny II co doprowadziło do zbyt małych dochodów skarbowych, przez co nie można było utrzymać dużej armii i administracji

1. Wiele osób straciło wolność z czego ok.20 tyś zostało zesłanych na Syberię2. Rozbudzenie świadomości narodowej u chłopów, większą przynależność mentalna do kraju 3. Abdykacja Stanisława Augusta Poniatowskiego 4. Uwięzienie i emigracja zwolenników powstania w tym inteligencji i wojskowych 5. Rabowanie i niszczenie przez zaborców dzieł sztuki min. klejnotów koronacyjnych 6. III rozbiór Polski i zniknięcie jej z map

Pobyt w szwajcarii i śmierć

Kościuszko zwolniony w 1794r. przez cara Pawła I, zobowiązał się do dobrowolnego opuszczenia ojczyzny bez prawa powrotu. Nie przepadając za dużymi miastami wylądował na w Solurze. Zmarł 15 października 1817 roku, mając 71 lat. Niespodziewanie powaliło go zapalenie płuc. Po śmierci Kościuszkę pochowano po skromnej ceremonii w pobliskim kościele Jezuitów, skąd jego ciało przeniesiono na Wawel w 1818 roku.

Kościuszko w literaturze polskiej

Kościuszko został też przedstawiony poemacie „W smutną rocznicę rozbioru drogiej ojczyzny”, który napisał Franciszek Magryś.

Maria Konopnicka w wierszu „Przysięga” opisuje scenę przysięgi kościuszkowskiej.

Tadeusz Kościuszko został wspomniany w „Panu Tadeuszu” Adama Mickiewicza. Autor wspomina, że bohater Tadeusz został nazwany po Kościuszce, a w dworku Sopliców wisi portret Naczelnika.

Z kolei Juliusz Słowacki w poemacie „Wacław” pisze tak: „Koń jego [Kościuszki — przyp. aut.] stawał przed każdym żebrakiem. Kłaniało mu się chłopstwo, żydy, zboże, Dziwne! Serdeczna miłość tyle może! ”. Słowa wskazują na podziw jaki poeta żywił wobec Kościuszki.

W utworze „Racławice” Włodzimierza Tetmajera Kościuszko zostaje tam pokazany jako podziwiany i uwielbiany przez Polaków Naczelnik.

Literatura zagraniczna

John Keats- angielski poeta, jeden z głównych przedstawicieli romantyzmu; obok Edmunda Spensera nazywany w Anglii poetą poetów. Za życia niedoceniany i atakowany przez krytykę literacką, po śmierci wywarł ogromny wpływ na poetów postromantycznych.

Nie tylko polscy poeci pisali o Kościuszce, wiersz poświęcił mu John Keats, wybitny przedstawiciel angielskiego romantyzmu. Sonet „To Kosciusko” został napisany w 1816 r. i wydany w czasopiśmie „The Examiner” w 1817 r. Keats wychwala postać Kościuszki, porównuje go z królem anglosaskim IX w. Alfredem Wielkim. Keats nie podaje w wierszu szczegółów na temat działalności Kościuszki, przedstawia go bardziej jako ducha idei wolnościowej, tak cenionej w romantyzmie.

+ info

Kościuszko w malarstwie

W pierwszej kolejności warto przedstawić obraz krakowskiego malarza i grafika Walerego Eljasza Radzikowskiego pt. „Poświęcenie szabel przez Tadeusza Kościuszkę i Józefa Wodzickiego w Krakowie w 1794r.” Obecnie obraz ten znajduje się w Muzeum Historycznym Miasta Krakowa.

Portret autorstwa Józefa Grassi, który powstał ok. 1792 roku. Malarz zaprezentował polaka w XVII-wiecznej zbroi. Należy zwrócić uwagę na dwa odznaczenia wojskowe: order Virituti Militari oraz amerykański order Cyncynata.

Mówiąc o wizerunku Tadeusza Kościuszki w malarstwie należy wspomnieć o "Panoramie Racławickiej", obrazie namalowanym przez zespół malarzy pod kierunkiem Jana Styki i Wojciecha Kossaka. Obecnie dzieło to znajduje się w Muzeum Narodowym we Wrocławiu.

Kolejne dzieło które warto wspomnieć to obraz Michała Stachowicza „Przysięga Kościuszki na Rynku Krakowskim” Przedstawia on bardzo ważny moment w historii całego narodu polskiego.

Kolejnym ważnym dziełem jest obraz „ Kościuszko na koniu” autorstwa Marcina Kasiewicza. Malowidło powstało w II połowie XIX wieku Ukazanie Tadeusza Kościuszki w formie portretu konnego potwierdza wybitność tej postaci.

Kościuszko w architekturze

Pomnik Kościuszki na Wawelu w Krakowie. Jest to wspólne dzieło Leonarda Marconiego i Antoniego Popiela wykonane w 1900 roku z inicjatywy Towarzystwa im. Tadeusza Kościuszki. Jest to pomnik konny wykonany z brązu. Niestety nie przetrwał działań wojennych, został zniszczony przez Niemców. W 1960 roku jako jedyny pomnik w Polsce został zrekonstruowany przez stronę niemiecką.

Pomnik Tadeusza Kościuszki w Warszawie który znajduje się na placu Żelaznej Bramy. Został on odsłonięty 16 listopada 2010 roku jako pierwszy pomnik Tadeusza Kościuszki w Warszawie. Jest on kopią monumentum znajdującego się na obrzeżu parku Lafayette’a naprzeciwko Białego Domu w Waszyngtonie. Na pomniku Kościuszko ubrany jest w amerykański mundur z czasów walki o niepodległość. W prawej ręce trzyma plan fortyfikacji Saratogi a w lewej szable.

Kopiec Kościuszki w Krakowie. Znajduje się on na Górze św. Bronisławy w zachodniej części Krakowa. Jego budowa trwała od 16 października 1820r roku do 25 października 1823 roku. Obecnie całkowita wysokość pomnika wynosi 34.1m. Wokół Kopca Kościuszki w latach 1850-1856 powstał fort cytadelowy 2 „Kościuszko”.

Bibliografia i opracowania

7.https://www.historiaposzukaj.pl/wiedza,obrazy,638,obraz_kosciuszko_w_malarstwie.html?fbclid=IwAR12rAv0R-_RM_Fz9nvaz_00vw7BS_D08_IkIHCyw9OIaY8WVK4PVyXiVoM

1. B. Chrzanowski, Tadeusz Kościuszko a "powszechna edukacja", 1933

2.https://kurierhistoryczny.pl/artykul/kosciuszkowe-love,208?fbclid=IwAR2jVLczAzWwteYWwWDTjmlj-_OQzsX2cqUsB8SeE8g1yi4zKhBOUYKCBQg

8. A. Zahorski, Naczelnik w sukmanie, Krajowa Agencja Wydawnicza, Kraków 1990

3.https://malarstwo-historia.blogspot.com/2011/03/tadeusz-kosciuszko-skada-przysiege-na.html?fbclid=IwAR0kaRgJn67clefZd1-9-w_hMBb7oECV03DPPHSHE3bQ2ccrgTCkCxggXO4

9. I. Sznicer-Gałkowska, Postać Tadeusza Kościuszki w refleksji poetyckiej, 2001

10. Data

4.https://mnki.pl/pl/o_muzeum/zbiory_online/10,malarstwo_i_rzezba/pokaz/576,portret_tadeusza_kosciuszki,4?s_&fbclid=IwAR2EmS5--weTJ0bYhE92wSb-m7EyLR2vHJSYehexQnY23qff9zXD_uZGP4s

10.http://www.snpl.lt/Rocznik/17/R.17.596-603.pdffbclid=IwAR07EqT3bLLEFe7y5BHs1fguy73VUfcfrOq8Ach3jBFv44GOTURPrP2cfyM

5.https://szrm.pl/pomnik-tadeusza-kosciuszki-3/?fbclid=IwAR2cV1b6i_HwHTh8uQXQX2XY8CV-Ahc3s6P1rIVJvqBMcZx1vVrKTvz_wBc

11.https://mhprl.pl/24-marca-1794-r-tadeusz-kosciuszko-zlozyl-uroczysta-przysiege/

6. M. Karkocha, Postać Tadeusza Kościuszki na wybranych obrazach malarza krakowskiego Michała Stachowicza, 2019