Polszczyzna

Czy polszczyzna potoczna jest poprawna?

Kultura językowa zaczyna się tam, gdzie się zaczyna świadomość językowa, gdy ludzie nie tylko mówią, lecz zastanawiają się także nad tym, jak mówią, gdy zaczynają sprawdzać nieświadome poczucie językowe.

Jerzy Bralczyk

Jest to zbiór tych elementów systemu językowego, a więc zasób wyrazów, ich form i połączeń oraz inwentarz sposobów tworzenia, łączenia, wymawiania i zapisywania wszelkich środków językowych, które są w pewnym okresie uznawane przez jakąś społeczność (…) za wzorcowe, poprawne albo co najmniej dopuszczalne. Użycie środków językowych należących do normy nie naraża autora tekstu na zarzut, że mówi (pisze) źle, błędnie, nie tak, to jest przyjęte.

Norma

wg Markowskiego

Wyróżniamy normę wzorcową oraz normę użytkową

Norma wzorcowa

za normę wzorcową składają się te elementy języka i wypowiedzi, które są używane świadomie, z poczuciem ich wartości semantycznej i stylistycznej, a pozostają w zgodzie z tradycją językową, regułami gramatycznymi i semantycznymi polszczyzny oraz tendencjami rozwojowymi, które można w niej obserwować.

„we wszystkich kontaktach i rodzajach wypowiedzi o charakterze publicznym(…) .Dążenie do osiągnięcia poziomu normy wzorcowej powinno więc cechować polszczyznę płynącą ze sceny, z ambony, z trybuny sejmowej, norma ta winna być przestrzegana w języku dziennikarzy i publicystów, polityków, ludzi nauki i innych intelektualistów. Oznacza to, że ocena języka telewizji, radia, prasy, polszczyzny sejmowej i naukowej powinna być dokonywana pod kątem realizacji normy wzorcowej. Należy też nauczać jej w szkołach” [Markowski 2005, 32].

Niektóre cechy:

konstruowanie wypowiedzeń o tradycyjnych znaczeniach i formach Unikanie uproszczeń Akcent paroksytoniczny i proparoksytoczniczny w wyjątkach

Norma użytkowa

znajduje zastosowanie w sytuacjach nieoficjalnych, swobodnych, osobistych - takich, w których język nie jest wartością samą w sobie. W sytuacji normy użytkowej w mniejszym stopniu narażeni jesteśmy na krytykę z powodu niepoprawności użytych środków czy z powodu wyłamania się spod narzuconego, skodyfikowanego systemu językowego.

Co dopuszcza?

Co dopuszcza norma użytkowa? stosowanie akcentu paroksytonicznego poza regułą, np. loGIka Wymowa udźwięczniająca wyrazów, np. Piszmy [piżmu] Rezygnacja z liczebników zbiorowych na rzecz głównych Złożenia z przedrostkami super-, auto-, ekstra-, eks- Zapożyczenia Neologizmy Ekspresywizmy