"Mniejszości i społeczności etniczne w Polsce "

Mniejszości i społeczności etniczne w Polsce

Mniejszość etniczna – grupa etniczna, która jest osiedlona na terytorium innej zbiorowości i wyróżnia się odrębnym pochodzeniem i kulturą, a często także językiem i religią. Z jednej strony mniejszości etniczne zwykle starają się zachować swoją odrębność.

Mniejszością etniczną, w rozumieniu ustawy, jest grupa obywateli polskich, która spełnia łącznie następujące warunki: 1) jest mniej liczebna od pozostałej części ludności Rzeczypospolitej Polskiej; 2) w sposób istotny odróżnia się od pozostałych obywateli językiem, kulturą lub tradycją; 3) dąży do zachowania swojego języka, kultury lub tradycji; 4) ma świadomość własnej historycznej wspólnoty etnicznej i jest ukierunkowana na jej wyrażanie i ochronę; 5) jej przodkowie zamieszkiwali obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej od co najmniej 100 lat; 6) nie utożsamia się z narodem zorganizowanym we własnym państwie.

Pierwszy dokument poświadczający obecność Romów w Polsce datowany jest na rok 1401 i pochodzi z Krakowa.Pierwszy dokument poświadczający obecność Romów w Polsce datowany jest na rok 1401 i pochodzi z Krakowa.

Romowie – województwa: małopolskie, dolnośląskie i mazowieckie, głównie w miastach; blisko 13 tys.

Według Narodowego Spisu Powszechnego z 2011 roku narodowość romską zadeklarowało 17 049 osób, z czego 9899 jako jedyną. Natomiast według „Ethnologue” w Polsce językiem romskim posługuje się ponad 35 tysięcy osób.

Język

Język romski to indoeuropejski język z podrodziny indoaryjskiej. Wywodzi się z sanskrytu – języka literackiego starożytnych, średniowiecznych i wczesnonowożytnych Indii. Kształtował się od około XI wieku w wyniku kolejnych fal migracji z Azji Środkowej w kierunku zachodnim. Zróżnicowanie dialektów tego języka jest bardzo duże, dlatego nie posiada on obecnie jednolitego, powszechnie uznanego standardu literackiego. Wszystkie dialekty języka posługują się alfabetem łacińskim. Język romski jest językiem urzędowym w jednej z prowincji Macedonii oraz używany jako język pomocniczy w Rumunii. Posługuje się nim prawie 5 mln ludzi rozproszonych po całym świecie. Są to najczęściej osoby dwujęzyczne, posługujące się językiem romskim oraz językiem urzędowym kraju, w którym mieszkają. W Polsce mieszka około 20 tys. osób posługujących się gwarami języka romskiego. Są to przeważnie osoby dwujęzyczne, które oprócz języka ojczystego posługują się na co dzień językiem polskim. O romską kulturę i język dba w kraju ponad 90 stowarzyszeń. Wydawane są również romskie czasopisma, wśród których są m.in. „Kwartalnik Romski” oraz „Romano Atmo”.

Łemkowie – w przeszłości zamieszkiwali Łemkowszczyznę (Beskid Niski, część Beskidu Sądeckiego). Zostali przesiedleni do zachodniej Polski podczas tzw. Akcji Wisła w 1947 r. Część z nich wróciła w rodzinne strony w późniejszym okresie. Obecnie zamieszkują w województwie małopolskim, podkarpackim, dolnośląskimi zachodniopomorskim.

Niewielka część Łemków podkreśla swój związek (przynależność) z narodem ukraińskim.

Łemkowie to mniejszość etniczna, do której przynależność podczas przeprowadzonego w 2011 r. Narodowego spisu powszechnego ludności i mieszkań zadeklarowało 9 641 obywateli polskich (wedle danych poprzedniego Narodowego spisu powszechnego z 2002 r. liczebność mniejszości łemkowskiej wynosiła 5.850 osób)

Tatarzy

Tatarzy to mniejszość etniczna, do której przynależność podczas przeprowadzonego w 2011 r. Narodowego spisu powszechnego ludności i mieszkań zadeklarowało 1.828 obywateli polskich

Polscy Tatarzy mieszkali na ziemiach Wielkiego Księstwa Litewskiego od końca XIV wieku. Ich przodkami byli emigranci lub uciekinierzy z terenów ówczesnej Złotej Ordy oraz z Krymu. Tatarzy w Polsce zatracili znajomość swojego ojczystego języka, pozostali natomiast wierni religii muzułmańskiej. Istotne znaczenie w życiu mniejszości tatarskiej odgrywa działalność Muzułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej.

meczet

Język

Język tatarski należy do zachodniej (kipczackiej) grupy języków tureckich. Obejmuje dwie grupy dialektów: centralną (nad Wołgą w okolicach Kazania – dialekt kazańsko-tatarski) i zachodnią rozproszoną po różnych obszarach Rosji i na Krymie, w tym także w Polsce (dialekt ten nazywany jest mizerskim). Język początkowo opierał się na alfabecie arabskim. Obecnie w wariancie kazańskim, używanym w Tatarstanie, wykorzystywana jest cyrylica*, natomiast w zapisie języka krymskotatarskiego – zarówno cyrylica, jak i alfabet łaciński.

Karaimi

Karaimi są najmniej liczną mniejszością etniczną w Polsce.

Polscy Karaimi zatracili znajomość ojczystego języka. Nauczanie języka karaimskiego dla dzieci i młodzieży odbywa się podczas letnich szkół języka karaimskiego odbywających się w Trokach, na Litwie. Karaimów wyróżnia religia karaimska, wywodząca się z judaizmu. Istotne znaczenie w życiu mniejszości karaimskiej ma działalność Karaimskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej.

Podczas przeprowadzonego w 2011 r. Narodowego spisu powszechnego ludności i mieszkań narodowość karaimską zadeklarowało 313 obywateli polskich

Społeczność etniczna to taka ,której wspólnota jest ściśle związana z danym obszarem przez nią zamieszkiwanym. Grupa etniczna cechuje się świadomością odrębności językowej, czasem również odrębności ekonomicznej.

Łowiczanie

Folklor łowicki swoim zasięgiem obejmuje tereny, historycznego regionu, księstwa łowickiego. Folklor łowicki, dzięki swojemu niepowtarzalnemu charakterowi, zdobył renomę nie tylko w Polsce, ale również na całym świecie. Duży wpływ na popularyzację tego regionu miała powieść „Chłopi”. To właśnie w miejscowości Lipce, położonej w Księstwie Łowickim, pracował i pisał swoją powieść Władysław Stanisław Reymont. Warto pamiętać, że za powieść „Chłopi”, Reymont został nagrodzony Literacką Nagrodą Nobla.

STRÓJ ŁOWICKI Stroje łowickie obok krakowskich uchodzą za najpiękniejsze i uważane są za polski strój "reprezentacyjny". Jest on wciąż żywy i co ciekawe niejednorodny dla całego subregionu. Noszony jest przy różnych świętach religijnych. Szczególnie pięknie prezentuje się podczas słynnych w całym kraju procesji w Boże Ciało. Strój księżacki jest bogaty, barwny, a słynne łowickie pasiaki mają znacznie bardziej urozmaiconą kompozycję niż te z innych regionów.

WYCINANKI Wycinanki łowickie są prawdziwymi dziełami sztuki, mieniącymi się wszystkimi barwami tęczy. Każda wycinanka jest wykonana ręcznie nożycami do strzyżenia owiec, które silnie sprężynują, dzięki temu możliwe jest tworzenie tak rozmaitych wzorów.

Hafty Szczególnie dekoracyjny i bogaty artystycznie wystrój nadają tkaninom ludowym hafty. Motywy zdobnicze kształtuje moda i miejscowa tradycja. Właściwie każdy region etnograficzny wytworzył w hafcie odrębne stylowo motywy i kompozycje, zharmonizowane z materiałem, krojem i kolorystyką całego stroju. W hafcie z okolicach Łowicza, od początku XX wieku funkcjonuje wielobarwny haft krzyżykowy, zwany „szyciem ruskim", z dominującymi motywami kwiatowymi: bratka, róży czy całych bukietów kwiatów.

Więcej

Kurpie

Stroje ludowe Wyróżniamy dwa rodzaje kurpiowskich strojów ludowych, Puszczy Zielonej i Puszczy Białej. Bardziej popularnym i częściej spotykanym strojem jest ten pochodzący z Puszczy Zielonej. Obecnie stroje ludowe z Kurpi można obejrzeć na występach zespołów pieśni i tańca, a także w skansenach i muzeach. Coraz częściej stroje zakładane są, na procesję Bożego Ciała.

Kurpie to piękny region położony na Mazowszu, na terenie Puszczy Zielonej i Puszczy Białej. Obecnie bardziej aktywni ludowo są mieszkańcy Puszczy Zielonej. Folklor z tego regionu zachował się w dużo lepszym stanie niż folklor mieszkańców Puszczy Białej. Najbardziej znaną miejscowością pielęgnującą dawne tradycje kurpiowskie jest Kadzidło.

Bursztyniarstko

Bursztyniarstwo na kurpiach było niezwykle popularnym i cenionym zawodem. W XIX wieku tylko w starostwie Ostrołęckim znajdowało się prawie 150 kopalni tego szlachetnego kamienia. Bursztyniarze kurpiowscy, tworzyli nie tylko popularne kolie, ale również takie przedmioty jak fajki, guziki czy tabakiery. Kunszt kurpiowskich bursztyniarzy powoli zanika, na Kurpiach żyje coraz mniej osób, które podtrzymują ten piękny zawód.

Tańce kurpiowskie – ważna tradycja Kurpiów Tańce kurpiowskie są bardzo charakterystyczne i popularne, większość z nich zachowała się w niezmienionej formie. Inne uległy nieznacznej modyfikacji. Warto pamiętać, że tańce kurpiowskie to przede wszystkim żywiołowość, która cechuje tą grupę etnograficzną. Do najpopularniejszych tańców kurpiowskich należy zaliczyć: Powolniak, Okrąglak, Konik, Wyrwas, Olęder, Oberek Żuraw i Fafur. Święta i tradycje kurpiowskie – miodobranie i niedziela palmowa Wspaniałą tradycją i zarazem świętem kurpiowskim jest tzw. Miodobranie Kurpiowskie. Święto odbywa się na leśnej polanie w Zawodzi koło Myszyńca. W tym dniu możemy zakupić rękodzieła ludowe Kurpiów, obejrzeć występy artystyczne zespołów z tego regionu ale przede wszystkim zasmakować najprawdziwszego miodu.

Strój góralski Do najbardziej charakterystycznych materialnych elementów folkloru i etnografii Podhala należy strój góralski. Wśród odzieży męskiej należy wymienić grube białe portki, które posiadają czarne lampasy oraz parzenicę na udach, a także szeroki pas, charakterystyczna jest także biała koszula spięta spinką oraz czarny kapelusz filcowy. Strój ten uzupełniają serdak, cucha lub kożuch. Góralska odzież kobiet to długie, szerokie spódnice, a także lniane koszule. Całość stroju uzupełniają gorsety, korale oraz kolorowe chusty. Warto zaznaczyć, że strój góralski charakterystyczny dla Podhala ma, podobnie jak muzyka i taniec, wiele wspólnych elementów ze strojem spotykanym w innych kulturach gór, nawet tych bardzo odległych, jak kultura południowoamerykańskich Indian w Andach.

Podhalanie

Podhale to region na południu Polski charakteryzujący się unikalną i bardzo ciekawą kulturą, sztuką, a przede wszystkim folklorem, który jest skarbem, wizytówką i atrakcją turystyczną tego śródgórskiego regionu. Każdy kojarzy stroje góralskie, muzykę, gwarę, a także architekturę, drewniane rzeźby, czy obrazy charakterystyczne dla Podhala. Również kuchnia podhalańska, a przede wszystkim sery góralskie, takie jak oscypek, czy bryndza są bardzo popularne wśród osób odwiedzających Tatry i Podhale.

Kuchnia góralska Charakterystyczna dla regionu Podhala jest także specyficzna kuchnia góralska, która związana jest przede wszystkim z hodowlą i wypasem owiec. Uwielbiane przez mieszkańców całej Polski są sery owcze – oscypki, a także inne sery wytwarzane z owczego mleka, czyli bryndza i bundz. Przy produkcji owczych serów otrzymuje się również inny przysmak góralski – żentycę – serwatkę. Oscypka, bundza, bryndzy lub żentycy prosto z bacówki od bacy można skosztować podróżując Szlakiem Oscypka. Popularne są także gazdowskie sery z mleka krowiego to pucok oraz gołka. Specjałami kuchni góralskiej są również kwaśnica, czosnianka, bryjka, hałuski i moskole.

Kaszubi

Po kaszubsku rozmawiają przede wszystkim między sobą, podczas spotkań, zjazdów, w muzeach czy regionalnych restauracjach. W języku kaszubskim powstawały i powstają powieści i pieśni. Gdy z głośników popłynie popularna pieśń – wyliczanka "Kaszubskie nuty" (inaczej "Kaszubski alfabet"), możemy być pewni, że właśnie zapoznajemy się z najbardziej charakterystycznym elementem kaszubskiego folkloru. Za kaszubskie godło uważa się czarnego gryfa na żółtym tle. To nawiązanie do historii ze średniowiecza, gdy właśnie gryf stał się symbolem Pomorza Wschodniego po pokoju toruńskim. Kolejny element zbioru kaszubskich symboli jest flaga dumnie łopocząca na dachach wielu regionalnych instytucji. W naturalny sposób nawiązuje ona do kolorów godła. Górny pas jest czarny a dolny żółty

zdjecia

Kaszubi to życzliwi, serdeczni i porządni ludzie. Kochają przyrodę, śpiew i zachwycają się przyrodą, która tak hojnie obdarzyła tereny, na których mieszkają.

Język, hymn, flaga i godło Przede wszystkim Kaszubi posiadają swój własny język. Nie jest to dialekt czy gwara, a właśnie język. Trzeba wziąć to pod uwagę, gdy będziemy zwiedzać ten region, ponieważ nie doceniając tej kwestii, bardzo łatwo Kaszubów urazić. W Chmielnie czy w Kartuzach usłyszymy oczywiście język polski i jest duża szansa, że do przyjezdnych Kaszubi będą mówić w języku dla wszystkich zrozumiałym.

Kaszubski strój, haft i kuchnia Wspaniałym, niezwykle barwnym elementem kultury kaszubskiej jest tradycyjny strój ludowy, zakładany od święta, na specjalne okazje. Niebieskie, czerwone i zielone, szerokie, damskie spódnice sięgające za kolana, biały fartuch, biała haftowana bluzeczka i czarny aksamitny gorset – to popularny damski strój kaszubski. Panowie z kolei do białej koszuli zawiązywanej czerwoną wstążką pod brodą zakładają białe spodnie. Na koszulę z kolei naciągają czarną kamizelkę.

Kaszubski haft, czyli kaszëbsczi wësziwk, to znak rozpoznawczy Kaszub. Choć kaszubskiego haftu mamy kilkanaście rodzajów, cechą wspólną są kolory. To pięć podstawowych barw: niebieski, czarny, żółty, zielony i czerwony. Tradycyjne motywy to nawiązania do kwiatów: tulipanów, bratków, lilii, róż i niezapominajek. Dziś haftowanie to nadal hobby wielu Kaszubek i pomysł na spędzanie wolnego czasu. Trudno odnaleźć kaszubskie domostwo, gdzie nie znajdziemy chusty, obrusu czy zastawy przyozdobionych tradycyjnym haftem.

Dodatkowo będąc na Kaszubach warto zapamiętać jeszcze takie nazwy jak zupa brzadowa i kaszebska malena. Nazwa zupy pochodzi od słowa „brzad” oznaczającego susz owoców z sadu i pewnie potrawa ta była by zwykłą zupą owocową gdy nie były do niej dodane… grzyby. Z kolei widząc nazwę kaszebska melena, większość zapewne pomyśli o kaszubskiej odmianie malin. Tym bardziej będzie zdziwiony kiedy okaże się, że za moment zajadał się będzie regionalna odmianą truskawek.

Jednak nie samą sztuką Kaszubi żyją. Region zachwyca lokalną kuchnią, opartą na tradycyjnych, zdrowych składnikach. Kaszubska kuchnia tradycyjna to bogactwo ryb i mięs, w tym gęsiny, która jest kulinarną dumą. Niepowtarzalne ruchanki czyli racuszki z ciasta drożdżowego lub chlebowego czy szneka z glancem będąca okrągłym lukrowanych ciastkiem z rodzynkami to domowe desery, które znajdziemy w wielu kaszubskich restauracjach.

Ślązacy

Śląsk jako region Polski, zazwyczaj dzielony jest na trzy podregiony – Dolny Śląsk, Górny Śląsk i Śląsk Opolski. Nie inaczej jest w przypadku podziału etnograficznego. Śląsk jest najbogatszym etnograficznie regionem Polski. Bogactwo strojów, ciekawe obrzędy, smaczna kuchnia i odmienna gwara czynią Śląsk wyjątkowym regionem naszego kraju.

GWARAGwara śląska doskonale rozwija się na Górnym Śląsku i Opolszczyźnie oraz w mniejszym stopniu na obrzeżach Dolnego Śląska. W 2011 roku gwarą śląską posługiwało się prawie 600 tysięcy Ślązaków. Największym problemem współczesnych etnologów, jest klasyfikacja języka śląskiego. Obecnie język śląski został uznany za dialekt języka polskiego, co potwierdziło również Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego. Co jakiś czas wraca jednak temat gwary śląskiej jako języka odrębnego. Nie zagłębiając się w te animozje, winniśmy dziękować Ślązakom za tak wspaniały element rodzimej kultury ludowej.

Śląsk słynie nie tylko z kopalni węgla, można też określić go jako „kopalnie folkloru”. Praktycznie każda miejscowość Górnego Śląska i Opolszczyzny mogła pochwalić się własnym strojem ludowym. Do dziś zachowało się kilka odmian strojów śląskich, między innymi strój rozbarski, strój cieszyński, strój dolnośląski, strój pszczyński i wiele innych. Bez wątpienia jest to najbardziej kolorowy region Polski.

Święta, zwyczaje i tradycje Duże znaczenie w tradycji śląskiej miały iglaki, które często towarzyszyły najróżniejszym obrzędom. W pierwszy dzień wiosny po spaleniu, bądź utopieniu Marzanny. Do wsi przynoszono gaik – czyli niewielki przystrojony iglak np. świerk, sosna bądź jodła. Iglaki przyozdobione kokardami z bibuły, zwane mojami, wykorzystywano również w nocy z 30 kwietnia na 1 maja. Wówczas młodzi kawalerowie zostawiali je pod oknami swoich wybranek. Najpopularniejszym świętem w tradycji śląskiej jest Dzień Świętej Barbary – patronki górników. Wówczas mieszkańcy śląska w odświętnych strojach i przy dźwiękach muzyki udawali się na nabożeństwa, aby po Mszy Św. brać udział w mianowaniu nowych rębaczy i hucznej zabawie.

Kuchnia Śląska - smak regionu na polskich stołach Nie da się ukryć, że to kuchnia śląska miała największy wpływ na kształt obecnej kuchni polskiej. Praca górników była ciężka, dlatego też musieli jeść dania kaloryczne i sycące, z tego też powodu kuchnia śląska bogata jest w dania mięsne i potrawy z ziemniaków. Najbardziej znaną potrawą są kluski śląskie oraz rolady z modrą kapustą. Kuchnia śląska to również różnego rodzaju pieczenie, kotlety i klopsiki oraz placki i zapiekanki ziemniaczane. Każdy kto wybierze się na Śląsk na pewno znajdzie coś dla siebie.

KORNELIARokicka 7a!

Bibliografia