Renesansowe małżeństwo doskonałe - M. Rej "Żywot człowieka poczciwego"

Temat: Renesansowe małżeństwo doskonałe

- Mikołaj Rej "Żywot człowieka poczciwego".

Na dzisiejszej lekcji:

Poznasz życie i twórczość Mikołaja Reja.

Dowiesz się, jakie problemy podejmuje "Żywot człowieka poczciwego".

Poznasz argumenty przemawiające za zawarciem małżeństwa.

Wymienisz przyjemności płynące z życia małżeńskiego.

Zaobserwujesz sposób postrzegania dzieci i ich roli w rodzinie.

Podejmiesz głos w dyskusji na temat: czy małżeństwo przedstawione przez Reja to obraz realistyczny czy wyidealizowany?

Poznajmy Ojca literatury polskiej i patrona naszej szkoły jednocześnie

Mikołaj Rej był jednym z pierwszych poetów piszących w języku polskim, a tworzenie w języku narodowym uważał za swój obywatelski obowiązek. Wpływ na to miało bez wątpienia jego kalwińskie wyznanie, bowiem czytanie Biblii w językach narodowych było jedną z czołowych zasad doktryny ewangelickiej. Literacki styl, sceny satyryczne pisane żywym, barwnym i obfitującym w przysłowia językiem, złożyły się na sukces Reja jako artysty i wpłynęły na jego olbrzymią popularność. Poeta przedstawiał plastyczny obraz życia i obyczajów szlachty polskiej drugiej połowy XVI stulecia; nazywano go czasem Brueglem polskiej literatury. Niemal we wszystkich swoich utworach dawał wyraz obywatelskiej troski o losy ojczyzny, poruszając ważkie tematy reformy skarbu, wymiaru sprawiedliwości, elekcji króla, a także polityki międzynarodowej – obrony granic i kwestie unii z Litwą. Jako polityk i działacz wielokrotnie brał udział w sejmach, a swoje pisarstwo uważał za odpowiedzialną misję społeczną. Jak piszą jego biografowie, nigdy nie wyjeżdżał za granicę, z czego był dumny, a także nigdy nie opuścił żadnego sejmu, ani zjazdu szlacheckiego. Popierał szlachecki ruch egzekucyjny zmierzający do oddania zagarniętych dóbr królewskich. Utrzymywał bliskie kontakty z dworami Zygmunta I Starego i Zygmunta II Augusta. Za swe zasługi uzyskiwał od możnowładców nowe majątki, a także pozwolenie na lokację dwóch miasteczek – Okszy i Rejowca, w którym prawdopodobnie zmarł w 1569 roku. U schyłku życia był posiadaczem około 17 wsi, w 6 wsiach posiadał swoje części.

"Żywot człowieka poczciwego"

Przeczytajmy fragmenty z podręcznika

4. JAKO JEST WDZIĘCZNE MAŁŻEŃSTWO ZGODNE Jaka rozkosz w zgodzie małżeńskiej [1] Bo to sobie snadnie każdy uważyć może, jakie rozkoszy, jakie miłe przypadki z takiego wdzięcznego stanu każdemu przypadać mogą. Już przygoda, już choroba, już każdy niedostatek lżejszy być musi, niżli komu inemu, gdy już jedno drugiego onym wdzięcznym upominaniem cieszy, ratuje i, czym może, wspomaga. Już zawżdy dwoja radość i żałość dwoja po społu z sobą chodzi. Już zawżdy wszytko sporo, bo jedno drugiego o wszytko się radzi, wszytko się nadobnie a roztropnie stanowi, wszytkiego się a wszytkiego sporo przymnaża. Przyjedzie przyjaciel: już mu miło na onę nadobną zgodę a na onę wdzięczną społeczność patrzyć: ano mu oboje usługują, oboje wdzięczną ochotę ukazują, tak iż na równej rzeczy przy onej ochocie woli tam każdy zostać, niżli ondzie, gdzie by mu i korcem, zasępiwszy nos, dosypywano. Nuż, gdy się też zasię między ludzi trefi ona tak wdzięczna a zgodliwa para, w jakiej poczciwości, w jakiej powadze i w baczeniu osobnym u każdego być musi! Już się tu do nich wszyscy kupią, już tu z nimi sobie nadobne rozmówki mają, już się tu sobie leda czemu uśmieją. A oni dwa, gdy się trefi między ludźmi, co z sobą różno chodzą, a jako wilcy z daleka na się zaglądają, też się im ludzie, jako wilkom, z daleka dziwują i owszem, się ich strzegą, a żonam uczciwym zakazują, aby z takimi towarzystwa nie miewały, a ich się onych zasępionych obyczajów nie uczyły. [2] Nuż zasię w domku sobie mieszkając taki poczciwy staniczek, azaż mało rozkoszek swych nadobnych pomiernie użyć może? Azaż sobie nie mają onych nadobnych przechadzek po sadkoch, po ogródkoch swoich? Już oboje grzebą, ochędażają, oprawują, szczepią, ziołeczka sadzą; ano wszytko sporo, ano się wszytkiego z wielką ochotą i doźrzeć, i o wszytko starać się chce. Już przyszedszy do domeczku, ano chędogo, ano wszytko miło: kąseczek, chociaj równy, ale chędogo a smaczno uczyniony. Już obrusek biały, łyżeczka, miseczka nadobnie uchędożona, chleb nadobny, jarzynki pięknie przyprawione, krupeczki bieluchne a drobniuczko usiane, kureczki tłuściuchne. Owa w każdy kącik, gdziekolwiek weźrzysz, wszystko miło, wszytko jako by się śmiało, a wszytko wdzięczniej, niżli by u drugiego na trzy misy nakładano. [3] Dziatki jaka rozkosz Nuż, gdy jeszcze owi przyrodzeni błazenkowie a owy dziateczki wdzięczne przypadną, gdy jako ptaszątka około stołu biegając, świrkocą a około nich kuglują, jaka to jest rozkosz a jaka pociecha! Już jedno weźmie, drugiemu poda; tedy się tu sobie urozkoszują, to się tu im jako nalepszym błazenkom uśmieją. A ono, gdy już imie mówić, tedy leda co bełkoce, a przedsię mu nadobnie przystoi. Tu już patrząc na onę swoję pociechę, jakoż nie mają Pana Boga chwalić? Jakoż Mu dziękować nie mają? A Pan też nie może, jedno wdzięcznymi oczyma na onę taką społeczność i na onę ofiarę swoję, która Mu podawają w poczciwym rozrodzeniu swoim, patrzyć i im wedle obietnic Swych błogosławić.

Najważniejsze problemy podjęte w "Żywocie człowieka poczciwego":

Gatunek: zwierciadło, gatunek powstał w okresie antyku, ale rozpowszechnił się dopiero w renesansie. Jego celem jest dydaktyzm. Traktuje o cechach człowieka i jego zachowaniu poprzez ukazywanie go w różnych sytuacjach, przez co prezentuje pewien prezentuje wzór osobowy. Propaguje w ten sposób normy zachowania człowieka w życiu publicznym i zawodowym. Utwór to pierwsza część obszerniejszego dzieła wydanego w 1568 r. pt. Zwierciadło albo Kształt, w którym każdy stan snadnie się może swym sprawom jako we zwierciadle przypatrzyć. Zwierciadło jest umieszczone na samym początku utworu, którego całość składa się z 7 części. Stanowi podsumowanie obserwacji i doświadczeń Reja, jest pożegnaniem i próbą dokonania rozrachunku z życiem. Zostało napisane, gdy Rej miał 63 lata, a więc na rok przed śmiercią. To utwór dydaktyczny, ma charakter moralizatorski, propaguje wzór osobowy szlachcica ziemiania. Utwór jest bogatym źródłem życia obyczajowego szlachty ziemiańskiej XVI w. w Polsce.

W przywołanym tekście Żywota człowieka poczciwego znajdź pięć argumentów przemawiających za wstąpieniem w stan małżeński:

01

02

03

04

05

Wymień wskazane przez Reja przyjemności płynące z życia małżeńskiego

W jaki sposób Rej postrzega rolę dzieci w rodzinie?

Mikołaj Rej był zdecydowanym zwolennikiem idei staroszlacheckiego wychowania. Pochodził on z zamożnej rodziny szlacheckiej, która zapewniła mu raczej fragmentaryczne wykształcenie, chociaż nie obyło się bez epizodu na Uniwersytecie Krakowskim. W Polsce i za granicą znany był przede wszystkim jako poeta, prozaik, polityk i teolog. Swoją myśl pedagogiczną uwiecznił w dziele Żywot człowieka poczciwego, wydanym w 1567 r. Praca ta zawierała rady dotyczące wychowania, w tym m.in. aprobatę skromności w ubiorze, zachęcanie rodziców do wysyłania dzieci na dwory, aby tam pobierały naukę. Rej afirmował wychowywanie dzieci w duchu religii kalwińskiej, którą wyznawał. Zwracał także uwagę na wykorzystywanie zabawy w procesie wychowywania dziecka, doceniał ważność rodziny, polecał czytać filozofów zajmujących się kwestiami moralnymi oraz żywoty bohaterskich mężów. Dezaprobował natomiast takie nauki jak geometria, gramatyka i logika. Pomimo że myśl pedagogiczna Reja nie stanowi wyjątkowej wartości z perspektywy nowych nurtów pedagogicznych, to warto wspomnieć, iż jego poglądy stanowiły cenny i spójny obraz wizji wychowania szlacheckiego w Rzeczpospolitej Polsce.

Czy przedstawiona wizja rodziny jest realistyczna czy wyidealizowana?

Argumenty przemawiające za realistycznym ujęciem obrazu rodziny:

Argumenty przemawiające za idealistycznym ujęciem obrazu rodziny

Dziękuję za uwagę

Elżbieta Zapalska