Rozszerzenie - matura

Matura rozszerzona

Ela Szymczak

Budowa rozprawki rozszerzonej

Akapit I - zredagowanie wstępu i określenie tematu czyli czego dotyczy załączony tekst?

Akapit 2 - zajęcie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu- czy zgadzam sie z tym , co mówi autor na dany temat czy nie , a może zgadzam się w pewnej części

Kolejne akapity to argumenty

Ostatni akapit to wnioski, podsumowanie pracy i zakończenie.

1. Uważnie czytajcie tekst źródłowy- wypiszcie najwazniejsze kwestie ( są tu relacje między literaturą a życiem, metafory określające pisarza) - szukajcie też słów kluczy( w tym tekście to : rzeczywistość, literatura, tworzenie, pisarz)

2. Określcie stanowisko autora i problem , o którym pisze

"Każda inna sztuka ma ograniczony zakres tematów, sama tylko sztuka pisarska nie zna granic..." Nad pisarzem unosi się chmura pyłków nasiennych, z których każdy może zakwitnąć. Pisarz ma w sobie coś z kłusownika, z włamywacza, złodzieja. Porywa i kradnie. Problem tego tekstu- literatura jako jedyna dziedzina sztuki czerpie w sposób nieograniczony z rzeczywistości . Rozumienie roli pisarza. cytaty pochodzą z tekstu źródłowego

3. Zaplanujcie argumenty

argumenty z tekstu: - to , co mówi autor tekstu - zgadzamy się z nim czy nie - może być też cytat, który skomentujemy argumenty z zewnątrz: - mogą to być teksty, o których jest mowa w artykule źródłowym - odwołujemy się do własnych przykładów tekstów

4. Zredagujcie wnioski i napiszcie podsumowanie

Wzorcowa praca - przykład

Artyści od zawsze szukali źródeł natchnienia oraz inspiracji. Jedni zwracali się inwokacją do muz czy bóstw, czemu w różnych epokach towarzyszyły różne inspiracje twórcze. I tak w starożytnej Grecji opiekunem sztuki był Apollin, i to na jego cześć tworzono peany, a średniowiecznym twórcom przyświecało zachowanie anonimowości i kierowanie się zasadą „Ad maiorem Dei gloriam”, w podzięce za Bożą opiekę i talent. Z kolei dla romantyków niewyczerpanym źródłem natchnienia była wielka, nieskończona, żarliwa miłość i to o niej najchętniej pisali. Inni doznawali olśnienia, a jeszcze inni czerpali pomysły z tego, co już stworzone. Specyfika epoki nie musi jednak wpływać na tematykę dzieła literackiego, a inspiracje mogą płynąć z różnych źródeł, czasem są one błahe, czasem wzniosłe.

Zdaniem Jana Parandowskiego dla pisarzy istnieje niewyczerpywane źródło tematów, które mają możliwość podejmować. Mogą oni czerpać pomysły z całego wszechświata. Wszystko może stać się tworzywem literackim. Warto zastanowić się, czy rzeczywiście istnieje nieskończenie wiele możliwości do szukania inspiracji, a jeśli tak, to czy dotyczy to wyłącznie literatów? Jan Parandowski, sam będąc twórcą, w tekście pt. ”Tworzywo literackie” przedstawia „zwykłemu” człowiekowi punkt widzenia artysty. Uświadamia czytelnika, że pisarz jest bacznym obserwatorem świata, wszystko go ciekawi, a najdrobniejsza rzecz, na którą nikt nie zwraca uwagi, może być początkiem największego w dziejach ludzkości utworu. Przez organoleptyczną selekcję materiału dostarczanego mu ze wszystkich stron, tworzy monumentalne dzieła. Cały świat jest dla niego swoistym „placem zabaw”. Kiedy chodzi o sztukę literacką, nie ma dla poety własności prywatnej, ludzkiej intymności. Mamy tu jednak do czynienia ze specyficznym rodzajem „korsarstwa”, bowiem twórca jest w pewnym sensie złodziejem-koneserem, nie interesują go szkiełka i błyskotki, on czeka na prawdziwy diament.

Parandowski takie właśnie działania literatów obrazuje postawą Odyseusza, który odrzucał wszystkie dusze jakie do niego przychodziły, ponieważ czekał on na jedną,konkretną zmarłą osobę i żadna inna nie mogła jej zastąpić. Tak samo gdy pisarz „upatrzy” sobie jakąś wizję, to nic nie stanie mu na przeszkodzie w jej realizacji. Dla Jana Parandowskiego zjawisko to odnosi się wyłącznie do ludzi tworzących piśmienne dzieła. Sceny życia codziennego, które mogą stać się źródłem inspiracji dla innych, zostały przedstawione w opowiadaniu Marka Hłaski pt. „Śliczna dziewczyna”, pochodzącym ze zbioru „Pierwszy krok w chmurach”. Mężczyznę toczącego spór z kobietą mija wielu przechodniów. Zwracają oni uwagę na parę, ale każdy widzi w nich co innego i każdy ma inne przemyślenia. Żadna z tych osób nie zna ich sytuacji, ale we własnych głowach tworzą nowe historie, które każdy z nich mógłby uzewnętrznić na swój sposób. Tak jak refleksje (które wytworzyli na widok pary młodych ludzi) są dla nich indywidualne, tak forma sztuki mogąca posłużyć przedstawieniu ich myśli jest różna i nie musi ograniczać się wyłącznie do poezji.

Sztuka może wzajemnie się uzupełniać, tak jak i może czerpać inspiracje z samej siebie. Peter Bruegel (starszy) stworzył obraz pt. „Walka Wielkiego Postu z karnawałem”. Zainspirował nim współczesnego nam piosenkarza i kompozytora – Jacka Kaczmarskiego, który napisał piosenkę pt. „Walka postu z karnawałem”. Oba te dzieła tak wspaniale się przenikają, że trudno byłoby stwierdzić, czy to muzyka powstała pod wpływem obrazu, czy było na odwrót, jeśli nie mielibyśmy wiedzy na temat ich genezy. Świadczy to o tym, że nie tylko pisarze mogą czerpać zewsząd inspirację, a rozdzielanie literatury od pozostałych form sztuki jest bezcelowe. Synkretyzm sztuk możemy odnaleźć nawet u Sofoklesa. Inspirację do swoich dramatów czerpał z mitologii, po czym wystawiał je na scenie. Czymże byłby teatr bez wcześniej napisanego dramatu? W tym samym źródle, co dramaturg Sofokles, natchnienie odnalazł zmarły w 2014 roku polski rzeźbiarz – Igor Mitoraj. Mit o Ikarze i Dedalu zaowocował powstaniem rzeźby pt. „Ikaro Alato”, która przedstawia wspomnianego Ikara. Teksty kultury pokazują, że Jan Parandowski miał, rację mówiąc o bezgranicznych źródłach inspiracji w otaczającym nas świecie. Nie można jednak zgodzić się z jego twierdzeniem, jakoby odnosiło się to tylko do sztuki pisarskiej. Artyści mogą przedstawiać te same rzeczy w różnych formach i szukać inspracji w tych samych źródłach.

INTERPRETACJA PORÓWNAWCZA

Jak porównać dwa teksty poetyckie? Jakimi kryteriami się kierować, jak zestawić utwory liryczne, które z natury są oryginalne i niepowtarzalne? Pamiętajmy też o tym, że wypowiedź na poziomie rozszerzonym może mieć nieco bardziej swobodny charakter: zamiast typowej rozprawki może przyjąć formę szkicu lub eseju.

Dokonaj interpretacji porównawczej dwóch utworów. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 słów.

PRZYKŁADOWE TEZY

Wiersze Miłosza i Świetlickiego zostały poświęcone rozważaniom na temat roli poezji, statusu artysty i przemian zachodzących we współczesnym świecie

Wiersze Miłosza i Świetlickiego skupiają się wokół odpowiedzi na pytanie, czym w dzisiejszych czasach jest sztuka poetycka.

KONCEPCJE ANALIZY PORÓWNAWCZEJ

Pierwsza polega na interpretacji porównawczej wiersz zgodnie z poszczególnymi kategoriami opisywanymi w kolejnych akapitach. Druga na opisaniu najpierw jednego, a potem drugiego tekstu. Ważnym elementem jest wstęp. Uczeń może w nim się odwołać do problemu/tematu, któremu poświęcone są wiersze, może też sformułować tezę- i to ma być pierwszy akapit pracy.

PRZYKŁADOWE PLANY WYPOWIEDZI OBU KONCEPCJI