Wojny Rzeczypospolitej w 1. poł. XVII w.

Wojny Rzeczypospolitej w 1. poł. XVII w.

#jan karol chodkiewicz

1604r.

pierwsza dymitriada

był jednym z najwybitniejszych dowódców swojej epoki.

Pospoliteruszenie

jej sytuację pogarszał jednak fakt, że szlachta niechętnie zgadzała sięna wydatki w celu zwiększenia liczby wojska. wynikało to nie tylko z niechęci do ponoszenia kosztów lecz także z obawy przed wzmocniemiem władzy króla.

w 1. poł. XVII stulecia Rzeczpospolita była jednym z największych i najśilnejszych państw w Europie.

+info

siły Rzeczypospolitej składały się z nielicznych wojsk stałych i pospolitego ruszenia- licznego, ale mało zdyscyplinowanego i słabo wykształconego. stało sięto szczególnie niebezpieczne w 1. poł XVII w. , gdy na granicach kraju niemal jednosceśnie rozgorzały różne konflitky

w rezularcie

podczas gdy, państwa ościenne zwykle posiadały liczne, dobrze wykształcone armie z wojsk zaciężnych,

Ważne wydarzenia historyczne

POLITYKA I WOJNA

1605

1607

1604

bitwa pod kircholmem

pierwsza dymitriada

druga dymitriada

1620

1609

1610

wybuch wojny z moskwą

bitwa pod kłuszynem

bitwa pod cecorą

1621

1632-1634

bitwa pod chocimiem

wojna z moskwą

Północ. Wojna ze Szwecją

Na tron powołano zatem jego stryja — Karola Sudermańskiego. W odpowiedzi Zygmunt III przyłączył do Rzeczypospolitej należącą do Szwecji Estonię, co stało się bezpośrednią przyczyną wybuchu konfliktu zbrojnego.​

Konflikt na północnych rubieżach Rzeczypospolitej odżył po powołaniu na tron polski w 1587 r. szwedzkiego królewicza Zygmunta Wazy. Po Śmierci ojca stał się on dziedzicem korony szwedzkiej. Jako katolik i zwolennik kontrreformacji nie cieszył się jednak popularnością w luterańskiej ojczyźnie.

Zygmunt III Waza

jego matka Katarzyna pochodziała z dymastii Jagielonów. od niej przejął katolicyzm. jego ojciec- król szwedzki- był luteraninem.

Bitwa pod Kircholmem​

Zwycięstwo Rzeczypospolitej

"Kto nie ma odwagi do marzeń, nie będzie miał siły do walki."

W 1605 r., 27 września, pod Kircholmem doszło do bitwy, w której 4 tys. żołnierzy oddziałów polsko-litewskich pod dowództwem hetmana Jana Karola Chodkiewicza zmierzyło się z 11-tysięczną armią Karola Sudermańskiego. Obie strony zajęły stanowiska na przeciwległych wzgórzach. Chodkiewicz, aby sprowokować Szwedów do rozpoczęcia ataku, upozorował odwrót. Podchodząca pod górę piechota szwedzka i osłaniająca ją jazda zostały rozbite szarżą chorągwi husarskich w centrum i na polskim lewym skrzydle.

Kiedy jazda polska rozbiła także wojska atakujące prawe skrzydło, cała armia Karola Sudermańskiego rzuciła się do ucieczki. Straty Szwedów wyniosły kilka tysięcy zabitych i rannych, Polaków - około trzystu osób.​

+info

+info

Hetman Żółkiewski prezentuje w sejmie cara Wasyla Szujskiego i jego braci, wziętych przez Polaków do niewoli

Hetmani

Siły zbrojne Rzeczypospolitej składały się z wojsk koronnych i litewskich. Dowództwo nad każdą z nich sprawowało dwóch hetmanów. Naczelnym wodzem był hetman wielki. Wspomagał go hetman polny, który w czasie pokoju odpowiadał za bezpieczeństwo granic, zwalczał pustoszące kraj zagony tatarskie i kierował wywiadem. Powierzone hetmanom zadanie obrony granic było trudne do wykonania ze względu na niewielką liczebność stałej armii. Z tego powodu w wielu bitwach musieli oni mierzyć się ze znacznie liczniejszym przeciwnikiem. Przewagę liczebną wroga udawało się zniwelować dzięki dobremu wyszkoleniu wojsk koronnych i litewskich oraz umiejętnościom wybitnych hetmanów.​

Bitwa pod Oliwą

Bitwa pod Oliwą, rycina z epoki

W dniu 28 listopada 1627 r. u wejścia do portu w Gdańsku doszło do bitwy zakończonej zwycięstwem polskiej floty. Po obu stronach walczyło w niej szesnaście jednostek, w tym dziewięć galeonów — okrętów wojennych, na których pokładach znajdowało się po kilkadziesiąt dział. Flota królewska odparła atak szwedzkiej eskadry, która utraciła dwa galeony i kilkuset marynarzy.​

W rocznicę bitwy w 1918 r. ówczesny Naczelnik Państwa Józef Piłsudski wydał rozkaz o utworzeniu Polskiej Marynarki Wojennej.​ ​

+info

Wschód. Dymitriady i wojna z Moskwą​

Trzy lata później w Rzeczypospolitej pojawił się nowy kandydat do korony podający się za Dymitra i rozpoczęła się kolejna dymitriada. Tym razem wsparcia udzielił mu również Zygmunt III. Król sądził, że zaistniała sytuacja daje możliwość interwencji w sprawy wewnętrzne Moskwy, zdobycia jej tronu i włączenia w orbitę wpływów papiestwa. Wzmocniłoby to autorytet samego władcy w Rzeczypospolitej i zwiększyło jego szanse na odzyskanie korony szwedzkiej. Pierwsza faza rozpoczętej w 1609 r. wojny zakończyła się sukcesem. Po zwycięstwie pod Kłuszynem w 1610 r. i dostaniu się do niewoli cara Wasyla Szujskiego, wojska polsko-litewskie pod wodzą hetmana Stanisława Żółkiewskiego wkroczyły do Moskwy.​

Po Śmierci Iwana IV Groźnego państwo moskiewskie pogrążyło się w kryzysie wewnętrznym, nazwanym wielką smutą (ros. smutnoje wriemia — czasy zamętu), spowodowanym buntami chłopskimi i rywalizacją pretendentów do tronu.​

Jeden z nich podawał się za Dymitra — nieżyjącego syna Iwana IV. Został — jak twierdził — cudownie ocalony z rąk wrogów Uzyskał poparcie części polskich magnatów, którzy byli zainteresowani ekspansją w kierunku wschodnim. Dzięki pomocy prywatnych wojsk magnatów wyprawa rzekomego Dymitra (zwanego Samozwańcem) podjęta przez niego w 1604 r. zakończyła się zdobyciem Moskwy. Wydarzenia te nazwano dymitriadą. Wkrótce jednak Samozwaniec zginął w powstaniu wywołanym przez mieszkańców stolicy.​

+info

Próbę odzyskania tych terenów podjęła Moskwa po śmierci Zygmunta III. W 1632 r. armia moskiewska obległa Smoleńsk, ale otoczona przez posiłki przybyłe pod wodzą nowego króla- Władysława IV poddała się. W 1634 r. w Polanowie zawarto pokój.​

-Przedstawiciele rodów bojarskich zaproponowali koronę synowi Zygmunta III, królewiczowi Władysławowi, pod warunkiem że nowy władca przejdzie na prawosławie. Król nie przyjął ich propozycji, sam bowiem zamierzał zasiąść na tronie moskiewskim. Sytuację zmienił jednak wybuch powstania w Moskwie. Polska załoga na Kremlu broniła się do 1612 r., ostatecznie jednak musiała skapitulować.​ -Nowym władcą Moskwy został wybrany przez bojarów Michał Romanow. Działania wojenne zakończył w 1619 r. rozejm w Dywilinie, na mocy którego Rzeczpospolita zatrzymała zdobyte ziemie: smoleńską, czernihowską i siewierską.​

Husaria

Podstawową siłę uderzeniową armii Rzeczypospolitej w XVI i XVII w. stanowiła husaria, uzbrojona w kopie, szable i koncerze (długą broń białą, której klinga umożliwiała kłucie). Szarże tej ciężkiej, a jednocześnie szybkiej i zwrotnej jazdy stosowano przede wszystkim do przełamywania obrony przeciwnika. Chorągwie husarskie składały się z tzw. towarzyszy wystawiających na własny koszt poczet złożony z kilku żołnierzy zwanych pocztowymi. Służba w tej formacji wiązała się ze znacznymi wydatkami na uzbrojenie i specjalnie wyszkolone konie. Stanowiła jednak zaszczyt. Od innych chorągwi husaria odróżniała się również charakterystycznym wyglądem — jak opisywał jeden z odwiedzających Rzeczpospolitą cudzoziemców:​

"Na zbroi noszą skórę tygrysią lub lamparcią spiętą pazurami na lewym ramieniu. Z tyłu mieli zwyczaj przyczepiać duże skrzydła sępie, które w pędzie czyniły wielki szelest".

+info

Południe. Wojna i pokój z Turcją​

U schyłku XVI stulecia dobre relacje między Rzecząpospolitą a Turcją zaczęły się psuć ze względu na rywalizację o wpływy w księstwach naddunajskich: na Wołoszczyźnie i w Mołdawii. Sułtan, zaangażowany w rywalizację z Habsburgami, nie był zainteresowany konfliktem z Polską. Gdy jednak Zygmunt III Waza udzielił wsparcia cesarstwu w czasie trwającej wówczas wojny trzydziestoletniej, władca turecki, w 1620 r., podjął decyzję o rozpoczęciu wojny.​

Na południu Rzeczpospolita graniczyła z imperium osmańskim. Oba państwa w XVI w. łączyły pokojowe stosunki. Pogarszały je jednak wyprawy Tatarów krymskich, lenników sułtana, na polskie pogranicze oraz łupieżcze wypady Kozaków, poddanych Rzeczypospolitej, na ziemie tureckie i tatarskie nad Morzem Czarnym.

Południe. Wojna i pokój z Turcją

Ciąg dalszy

Na południu Rzeczpospolita graniczyła z imperium osmańskim. Oba państwa w XVI w. łączyły pokojowe stosunki. Pogarszały je jednak wyprawy Tatarów krymskich, lenników sułtana, na polskie pogranicze oraz łupieżcze wypady Kozaków, poddanych Rzeczypospolitej, na ziemie tureckie i tatarskie nad Morzem Czarnym. U schyłku XVI stulecia dobre relacje między Rzecząpospolitą a Turcją zaczęły się psuć ze względu na rywalizację o wpływy w księstwach naddunajskich: na Wołoszczyźnie i w Mołdawii. Sułtan, zaangażowany w rywalizację z Habsburgami, nie był zainteresowany konfliktem z Polską. Gdy jednak Zygmunt III Waza udzielił wsparcia cesarstwu w czasie trwającej wówczas wojny trzydziestoletniej, władca turecki, w 1620 r., podjął decyzję o rozpoczęciu wojny.​

Lisowczycy

Byli oddziałem najemników zorganizowanych przez pułkownika Aleksandra Lisowskiego podczas dymitriad. Brali udział w wojnach z Moskwą, Szwecją i Turcją w 1. połowie XVII w. Słynęli z umiejętności prowadzenia wojny podjazdowej polegającej na nagłych uderzeniach i szybkich odwrotach lub rajdach na zaplecze przeciwnika. Znani z odwagi, sprawności oraz bezwzględności, lisowczycy uchodzili za jedną z najlepszych formacji kawalerii w Europie.​

dziękuje za uwagę