neologizm i archaizm

Temat: O neologizmach i archaizmach.

cel: rozpoznajemy neologizmy i archaizmy, określamy ich funkcję

Z wymagań egzaminacyjnych 1. Czytanie utworów literackich. Uczeń: 11) rozpoznaje w tekście literackim: porównanie, przenośnię, epitet, wyraz dźwiękonaśladowczy, neologizm, inwokację, symbol, alegorię i określa ich funkcje 2. Zróżnicowanie języka. Uczeń: 1) dostrzega zróżnicowanie słownictwa, w tym rozpoznaje słownictwo ogólnonarodowe i słownictwo o ograniczonym zasięgu (np. terminy naukowe, archaizmy, kolokwializmy) – określa ich funkcje w tekście;

Neologizm (z języka greckiego neo+logos = nowe słowo) to wyraz nowo utworzony zgodnie z normami obowiązującymi w danym języku. Neologizmy powstają w związku z koniecznością nazwania nowych sytuacji, przedmiotów, pojęć (np. czat, empetrójka, marketing).

Wśród neologizmów można wyróżnić np.:– neologizmy słowotwórcze – nowe wyrazy, które powstały przez dodanie formantu do wyrazujuż istniejącego, np. programista, dresiarz;– neologizmy znaczeniowe – wyrazy, które istniały już wcześniej, ale otrzymały nowe znaczenie, np. korek (zator w ruchu drogowym), wirus (program komputerowy niszczący dane), komórka(telefon komórkowy);– neologizmy artystyczne – nowe wyrazy użyte przez pisarza w konkretnym utworze literackim;zazwyczaj nie stają się słowami powszechnie używanymi.

Neologizmy artystyczne najczęściej tworzone są przez pisarzy, poetów, którzy umieszczają w swoich dziełach nowe wyrazy lub wyrażenia w celach artystycznych, jako środek językowy.

Dusiołek – neologizm oznaczający okropną zjawę, która wyskoczyła z rowu i zaczęła dusić bohatera ballady – Bajdałę (Bolesław Leśmian – ballada „Dusiołek”) murkwie – neologizm oznaczający jakąś bliżej niesprecyzowaną, pożądaną przez bohatera opowiadania (Klapaucjusza) rzecz istniejącą w fantastycznym świecie wykreowanym przez Stanisława Lema (Stanisław Lem – opowiadanie „Jak ocalał świat”) nimby, nausznice, neutrony, pćmy – neologizmy oznaczające przedmioty istniejące wyłącznie w fantastycznym świecie wykreowanym przez Stanisława Lema (Stanisław Lem – opowiadanie „Jak ocalał świat”)

Archaizmy to takie wyrazy i związki wyrazowe, które wyszły już z użycia (np. ochędóstwo – ubranie) albo zmieniły formę gramatyczną lub znaczenie (np. zamkniona – zamknięta, dziewka – dziewczyna, mdły – dawniej ‘słaby, pozbawiony sił’, obecnie ‘bez smaku’). Archaizmy najczęściej spotykamy w tekstach pisanych dawno temu.Czasem jednak autorzy współcześni używają archaizmów w utworach, których akcja toczy się w przeszłości.

Wykonaj zadanie 4 (poniżej) oraz ćw. 1 i 2, s. 78.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit