Budowa zdania pojedynczego

Budowa zdania pojedynczego

start

Jolanta Gąsiorowska

Spis treści

Czym jest zdanie pojedyncze?

Związki wyrazowe

Grupa podmiotu i orzeczenia

Główne części zdania

Wykres zdania pojedynczego

Zdania pojedyncze rozwinięte i nierozwinięte

Szeregi wyrazowe

Każde zdanie składa sięz wyrazów, które są jego poszczególnymi częściami. Najważniejsze części zdaniato podmiot i orzeczenie.

ZDANIE POJEDYNCZE

to wypowiedzenie, które zawiera jedno orzeczenie.

ORZECZENIE

PODMIOT

• Nazywa osoby, zwierzęta, przedmioty, zjawiska.
• Nazywa wykonawcę czynności.
• Odpowiada na pytania: kto? co?
• Najczęściej wyrażony jest rzeczownikiem.

• Nazywa czynność lub stan.
• Odpowiada na pytania: co robi?co się z nim dzieje? w jakim jest stanie?
• Najczęściej wyrażony jest czasownikiem w formie osobowej.

Zdanie pojedyncze

może składać się z: podmiotu i orzeczenia lub samego orzeczenia.

Kot wspina się. Pada śnieg.

Wspina się. Pada.

Zdania pojedyncze rozwinięte

Oprócz podmiotu i orzeczenia mogą pojawić się w zdaniu inne określenia. Jest to wtedy zdanie pojedyncze rozwinięte.

Małe dziecko śpi spokojnie.

Śpi. Dziecko śpi.

zdanie pojedyncze nierozwinięte

zdanie pojedyncze rozwinięte

W podanych zdaniach wskaż ORZECZENIA.

W podanych zdaniach wskaż PODMIOTY.

Słońce

świeci.

rośnie.

szybko

Trawa

Moja

mama

pracuje.

Turyści

fotografowali

las.

do wyspy.

Statek

dopłynął

je

owsiane.

Zuzia

płatki

W podanych zdaniach zaznacz podmioty żółtym kolorem, a orzeczenie niebieskim.

• Babcia w święta często przyjmuje gości.
• Franek kupił wczoraj smaczne jabłka, gruszki i śliwki.
• Do domu zapukał niespodziewany gość.
• W przedpokoju stoi bardzo pojemna szafa.

Uporządkuj poniższe zdania przenosząc je w odpowiednie miejsca

Pierwszy wrześniowy poranek zaskoczył nas mgłą.

Jutro pójdę do Ali i obejrzę film.

Giermek towarzyszył rycerzowina wojnach i turniejach.

Nauczycielka była wymagająca, ale dobrze tłumaczyła.

+ info

+ info

złożone

Pojedyncze

ZWIĄZKI WYRAZOWE W ZDANIU

Zdanie jest jak RODZINA!

Poszczególne wyrazy w zdaniu pełnią określone funkcjei tworzą związki wyrazowe.

Średniowieczni rycerze tworzyli ważną grupę społeczną.

Wyrazy w zdaniach łączą się ze sobą tworząc związki wyrazowe. Podmiot i orzeczenie tworzą zawsze związek główny. Pozostałe związki to związki poboczne.

Średniowieczni rycerze tworzyli ważną grupę społeczną.

związek główny

rycerze

co robili?

tworzyli

kto?

Średniowieczni rycerze tworzyli ważną grupę społeczną.

związek główny

jacy?

rycerze

średniowieczni

co?

tworzyli

grupę

związki poboczne

jaką?

grupę

ważną

jaką?

grupę

społeczną

wypisz związki wyrazowez poniższych zdań:

Młody i silny piłkarz pokonał swoich rywali.

Za chwilę Franek pokaże nam coś ciekawego.

Mała Marysia pracuje z dużym zaangażowaniem.

grupa podmiotu i orzeczenia

Wyrazy w zdaniu pojedynczym należą albo do grupy podmiotu (jeśli określają podmiot) albo do grupy orzeczenia (jeśli określają orzeczenie).

corobili?

Średniowieczni rycerze tworzyli ważną grupę społeczną.

kto?

Grupa orzeczenia

Grupa podmiotu

Zaznacz w zdaniach podmiot i orzeczenie oraz grupę podmiotu i grupę orzeczenia

Joanna powlekła się za ojcem w stronę zamku.

Przestraszony Romek zbladł.

Wczoraj Zosia oglądała niezwykle ciekawy film.

Z poniższego zdania wypisz związki wyrazowe

Przenieś poszczególne wyrazy do tabeli

Moja ciocia upiekła placek drożdżowy.

Moja

ciocia

ciocia

upiekła

placek

upiekła

drożdżowy

placek

drożdżowy

wykres zdania pojedynczego

Zależności między wyrazami w zdaniu pojedynczym można przedstawić za pomocą wykresu.

Puszysty kot leży na wełnianym kocu.

co robi?

leży

kot

co?

jaki?

gdzie?

na kocu

puszysty

jakim?

wełnianym

Instrukcja krok po kroku!

Poćwiczmy Krok 1

Odnajdujemy w zdaniu orzeczenie i podmiot – dokładnie w takiej kolejności, bo to orzeczenie jest warunkiem istnienia zdania. Podmiot podkreślamy jedną linią, a orzeczenie - dwiema.

Najmłodsze dziecko naszych sąsiadówśpi grzecznie w swoim łóżku.

Poćwiczmy Krok 1I

Odnajdujemy grupę podmiotu oraz grupę orzeczenia.

Najmłodsze dziecko naszych sąsiadówśpi grzecznie w swoim łóżku.

Krok 1II

Teraz rysujemy wykres pomocniczy tego zdania. Rozpoczynamy zawsze od orzeczenia i podmiotu, a potem wypisujemy poszczególne zależności między wyrazami–najpierw z grupy podmiotu, następnie – z grupy orzeczenia.

Najmłodsze dziecko naszych sąsiadówśpi grzecznie w swoim łóżku.

które?

najmłodsze

dziecko

czyje?

sąsiadów

dziecko

Grupa podmiotu

co robi?

dziecko

ŚPI

czyich?

naszych

sąsiadów

kto?

Podmiot i orzeczenie

Najmłodsze dziecko naszych sąsiadówśpi grzecznie w swoim łóżku.

jak?

grzecznie

ŚPI

gdzie?

w łóżku

ŚPI

Grupa orzeczenia

czyim?

swoim

w łóżku

Krok 1V

Sporządzamy wykres zdania:

Najmłodsze dziecko naszych sąsiadów śpi grzecznie w swoim łóżku.

łóżku

ŚPI

najmłodsze

sąsiadów

naszych

dziecko

grzecznie

w swoim

co robi?

kto?

czyje?

gdzie?

które?

jak?

czyich?

czyim?

Zadanie do zeszytu

Sporządź wykres zdania:

PODCZAS WYCIECZKI ZADOWOLENI turyści fotografowali budynki.

PODCZAS WYCIECZKI

ZADOWOLENI

fotografowali

turyści

budynki

co robi?

kto?

kiedy?

jacy?

co?

Dziękuję!

Jolanta Gąsiorowska