Porosty - bioindykatory w mojej okolicy

Porosty -BIOINDYKATORY w mojej okolicy

START

Czy wiecie, że rośliny, mogą pokazać, że coś niedobrego dzieje się w środowisku?

Co to są bioindykatory?

Bioindykatory to organizmy żywe, które wykazują wysoką wrażliwość na poszczególne, interesujące nas czynniki środowiskowe.

Pozwalają ocenić stopień zanieczyszczenia środowiska, ale też stan gleby czy skalę skażenia wód.

BIOINDYKATORY

Są one wrażliwe na nadmiar lub brak określonej substancji, w wyniku czego zmienia się ich wygląd zewnętrzny.

Jednymi z najbardziej znanych bioindykatorów są porosty, których kondycja wskazuje na stopień zanieczyszczenia powietrza.

Do oznaczania zanieczyszczenia powietrza używa się specjalnie opracowanej skali porostowej, wyznaczającej siedem stref.

POROSTY

Plecha porostów może przyjmować różne formy, podstawowe z nich to:

są to organizmy, które powstały w wyniku symbiozy glonów i grzybów. Jednokomórkowe glony dostarczają grzybom składników pokarmowych, a nitkowate grzyby zaopatrują glony w wodę, sole mineralne, dwutlenek węgla oraz ochraniają przed działaniem czynników środowiska. Porosty to grupa obejmująca ok. 17 tys. gatunków Żyjących w różnorodnych siedliskach na całej kuli ziemskiej.

1. skorupiasta – przylega do podłoża, spotykana głównie u porostów żyjących na wyjątkowo niegościnnych i twardych podłożach( np. skałach); występuje m.in. u wzorca geograficznego;

2. listkowata – nieco odstaje od podłoża, wyglądem przypomina liść; spotykana głównie u porostów żyjących na korze drzew lub na kamieniach; występuje m.in. u płucnicy islandzkiej, pustułki i złotorostu;

3. krzaczkowata – porozgałęziana, przyczepiona do podłoża tylko lokalnie lub zwisająca (u porostów nadrzewnych); spotykana głównie u porostów żyjących na ściółce, pniach i konarach drzew; występuje m.in. u brodaczka i różnych gatunków chrobotków.

Skala porostowa

Skala ta służy do oceny stężenia SO2 w powietrzu, na podstawie występowania różnych gatunków porostów. Skala ta wyróżnia 7 stref zanieczyszczeń powietrza i wykorzystuje tylko wyłącznie porosty rosnące na korze drzew, czyli porosty epifityczne.

+info

Skala porostowa

Porosty w mojej okolicy

Zdjęcia porostów zostały wykonane wiosną i jesienią poprzedniego roku podczas spacerów z moją starszą siostrą - w okolicy Barcina: w Wolicach i Łabiszynie.

Mąkla tarniowa

W Polsce była gatunkiem częściowo chronionym, od 9 października 2014r. została wykreślona z listy gatunków porostów chronionych.

Gatunek grzybów z rodziny tarczownicowatych. Ze względu na współżycie z glonami zaliczany jest do porostów.

Tworzy listkowato-krzaczkowatą plechę, która zwisa lub odstaje i ma długość do 10 cm, do podłoża przyrasta nasadą. Rozgałęzia się widełkowato lub nieregularnie.

Na skali porostowej znajduje się w 5 grupie porostów mogących rosnąć w powietrzu mało zanieczyszczonym.

Rośnie zazwyczaj na neutralnej lub kwaśnej korze (łodygi i gałęzie), szczególnie dębów i innych drzew liściastych lub krzewów (rzadko na drzewach iglastych), zazwyczaj na niższych wysokościach (do 1675 m) przy wysokiej wilgotności, głównie w miejscach nasłonecznionych.

Złotorost wieloowonicnikowy

Plecha: listkowata, tworząca małe poduszeczki do 3 cm średnicy lub większe skupiska, ściśle przylegająca do podłoża.

Rośnie na korze drzew, najczęściej na gałązkach, często w wilgotnym mikroklimacie. Rzadko spotykany bywa również na podłożu skalnym i drewnie.

Gatunek grzybów z rodzinyzłotorostowatych,ze względu na symbiozę z glonami zaliczany jest do porostów.

Na skali porostowej znajduje się w 6 grupie porostów mogących rosnąć w powietrzu nieznacznie zanieczyszczonym.

brodaczka

Gatunek grzybów z rodziny tarczownicowatych. Ze względu na współżycie z glonami zaliczany jest do porostów.

Krzaczkowata i nitkowata plecha u tego gatunku, zwisając z gałęzi drzew osiąga znaczną długość, potrafi mierzyć nawet 30 cm!

Ma bardzo wysokie wymagania. Jest gatunkiem wskaźnikowym jeśli chodzi o zanieczyszczenie powietrza dwutlenkiem siarki.

Objęta jest częściową ochroną gatunkową, a oprócz tego również ochroną strefową w przypadku występowania na naturalnych stanowiskach

Na skali porostowej znajduje się w 6 grupie porostów mogących rosnąć w powietrzu nieznacznie zanieczyszczonym.

Chrobotek strzępiasty

Gatunek grzybów należący do rodziny chrobotkowatych - zaliczany jest do porostów.

Jest najczęściej w Polsce spotykanym gatunkiem chrobotka.

Charakteryzuje się zieloną (do szarej pod wpływem słońca), grubą, trwałą warstwą sorediów, bardzo dobrze widoczną na podecjach. Kieliszeczki są zazwyczaj symetryczne i często posiadają wyrostki na krawędziach. Ich kształt często bywa zaskakujący.

Na skali porostowej znajduje się w 4 grupie porostów mogących rosnąć w powietrzu średnio zanieczyszczonym.

Chrobotek łagodny

W Polsce występują cztery bardzo podobne gatunki chrobotków: leśny (Cladonia arbuscula), łagodny (Cladonia mitis), reniferowy (Cladonia rangiferina) i najeżony (Cladonia portentosa), wszystkie są pospolite i występują na podobnych siedliskach. Sytuację dodatkowo komplikuje fakt, że niektóre z nich posiadają podgatunki, a jeszcze bardziej to, że te same gatunki opisywane są pod różnymi nazwami, w zależności od przyjętej taksonomii.

Na skali porostowej znajduje się w 4 grupie porostów mogących rosnąć w powietrzu średnio zanieczyszczonym.

Pustułka pęcherzykowata

Pustułka pęcherzykowata. Porost (grzyb) należący do rodziny tarczownicowatych. Jest to jeden z częściej występujących porostów listkowatych. Usadawia się przeważnie na pniach i gałęziach drzew.

Pustułka pęcherzykowata jest porostem najczęściej wykorzystywanym w lichenoindykacji, czyli wstępnej ocenie stopnia zanieczyszczenia środowiska.

W skali porostowej jest zakwalifikowany do strefy 4 charakteryzującej się średnim zanieczyszczeniem powietrza.

płucnik modry

Porost objęty w Polsce ścisłą ochroną gatunkową.

Gatunek grzybów należący do rodziny taczownicowatych. Ze względu na współżycie z glonami zaliczany jest do porostów

W skali porostowej gatunek ten pełni rolę wskaźnika wewnętrznej strefy normalnej wegetacji – obszaru o nieznacznie zanieczyszczonym powietrzu - strefa 6.

Gatunek ten rośnie na korze drzew liściastych, rzadziej szpilkowych, niekiedy na martwym drewnie, najczęściej w lasach.

Porosty potrafią pobierać różne składniki prosto z powietrza, w tym substancje trujące, które magazynują w swoim ciele. Jednocześnie są one bardzo wrażliwe na zanieczyszczenia, szczególnie na dwutlenek siarki SO2, który hamuje ich rozwój. SO2 jest wytwarzany np. podczas spalania paliw kopalnych (węgiel, ropa naftowa) w fabrykach i domach czy przez jeżdżące samochody. Jeśli powietrze jest bardzo zanieczyszczone porosty w ogóle nie występują lub są bardzo małe, a im jest ono czystsze tym jest ich coraz więcej różnokształtnych i dużych. Z tego powodu organizmy te są świetnym wskaźnikiem czystości powietrza. Znalezione w mojej okolicy porosty znajdują się w strefach od 4 do 6 skali porostowej. Oznacza to, że w powietrzu, którym oddycham stężenie SO2 wynosi od 70 do 30 μg /m3. To oznacza, że nie jest najgorzej, ale trzeba jednak sporo zrobić dla naszego środowiska.

Dziękuję za uwagę :-)

Przy opracowaniu prezentacji wykorzystałam własne zdjęcia oraz wiadomości pochodzące z zasobów internetowych. Do rozpoznania niektórych porostów wykorzystałam aplikację Seek. Julia Robaczewska, 2g TEB Bydgoszcz