Reagowanie zwierząt na bodźce.

Reagowanie zwierząt na bodźce

Zuzanna Wierczyńska IIBMLO

Reagowanie na bodźce u zwierząt od zawsze było warunkiem koniecznym do przetrwania organizmów w określonych środowiskach. Niezbędnym czynnikiem ich egzystencji jest również odpowiednie reagowanie i odbieranie sygnałów z otoczenia jak i narządów wewnętrznych. Działania te należą do podstawowych funkcji układu nerwowego.

Receptory

Ze względu na budowę receptory dzielimy na:

Receptory - wyspecjalizowane narządy lub komórki organizmu ludzkiego i zwierzęcego przystosowane do odbioru bodźców pochodzących z zewnątrz lub z wnętrza organizmu, np. oko lub receptory czucia.

• Receptory komórkowe - wyspecjalizowane struktury białkowe zdolne do odbioru, przekształcenia i przekazania do różnych elementów efektorowych komórki informacji ze środowiska zewnętrznego
• Receptory czuciowe - to komórki lub narządy odbierajace określone bodźce ze środowiska zewnętrznego lub z wnętrza organizmu, a po dotarciu do odpowiedniego receptora bodżce te są zamieniane na impulsy nerwowe.

Receptory ze względu na odbierane bodźce można podzielić na:

• eksteroreceptory - odbierają bodźce z otoczenia
• interoreceptory - odbierająe sygnały z wnętrza organizmu

Podział receptorów

Narządy zmysłów u zwierząt

Dotyk

Narządami zmysłu dotyku są mechanoreceptory rozmieszczone w powłoce ciała, odbierające bodźce bezpośrednie: dotyk, ucisk, rozciąganie czy wibracje. Tworzą je komórki zmysłowe lub wolne zakończenia włókien nerwowych. Za narząd zmysłu dotyku można uznać linię naboczną ryb i larw płazów. Receptory dotyku występują również np. na czułkach stawonogów. Mieszczą się też receptory odczuwania ciepła i zimna. Są one wrażliwe przede wszystkim na zmiany temperatury otoczenia. Odczucie zimna i ciepła jest względne.

Wzrok

Narządami wzroku zwierząt są oczy. Składają się one z fotorceptorów, które odbierają bodźce świetlne, a następnie przetwarzają je na impuls nerwowy. Uczestniczy w tym procesie barwnik - rodopsyna - rozpada się ona pod wpłyywem światła, co powoduje powstanie impulsu nerwowego. U większości grup zwierząt występują oczy proste. Wiele stawonogów, oprócz oczu prostych ma również oczy złożone, zbudowane z setek, a nawet tysięcy ommatidiów. Każde ommatidium rejestruje tylko określony fragment otoczenia. Na cały obraz widziany przez stawonoga składają się obrazy ze wszystkich ommatidiów. Takie widzenie zostało nazwane mozaikowym.

Ewolucja oka

Ewolucja oka - polegała na doskonaleniu systemu soczewek, czemu towarzyszył postęp w tworzeniu obrazu w komórkach światłoczułych.

Oko pęcherzykowe w którym fotoreceptory zajmują znacznie większą powierzchnię niż w oku kubkowym, co zwiększa ostrość obrazu.

Skupisko komórek światłoczułych znajdujące się na zewnętrznej powłoce ciała stanowi stosunkowo niewielką powieszchnię wzrokową.

Oko pęcherzykowe z soczewką - ostre widzenie jest możliwe niezależnie od odległości od oglądanego obiektu.

Oko kubkowe składa sie z fotoreceptorów leżących w zagłębieniu znajdującym się w ciele, jest ich więcej niż na powierzchni wzrokowej.

Węch i smak

Działanie tych zmysłów jest oparte na funkcjonowaniu chemoreceptorów. Reagują one na cząsteczki związków chemicznych unoszących się w pomieszczeniu. Węch umożliwia wykrywanie cząsteczek unoszących się w powietrzu, natomiast smak umożliwia wykrywanie rozpuszczonych w cieczy mającej bezpośredni kontakt z receptorem. Rozróżnianie zapachu i smaku jest cechą wyłącznie zwierząt lądowych. Bodźce chemiczne docierają do zwierząt wodnych wyłącznie w postaci cząstek rozpuszczonych w cieczy.

Słuch i równowaga

Uszy odbierają dźwięki oraz informują o położeniu i ruchach głowy. Dzięki nim zwierzęta wykrywają i lokalizują dźwięki, rozróżniają ich ton i natężenie oraz rejestrują położenie ciała. Zmysł równowagi – umożliwia czucie położenia ciała w przestrzeni.

Odruchy

Odruch warunkowy

Odruch bezwarunkowy

jest nabyty i powstaję poprzez analizę danego bodźca, dlatego jest on różny u różnych osobników, a u poszczególnych gatunków mogą występować inne odruchy warunkowe na dany bodziec.

jest wrodzony i identyczny u przedstawicieli danego gatunku.

Układy nerwowe zwierząt

Układy nerwowe bezkręgowów

Rozproszony układ nerwowy

Łańcuszkowy układ nerwowy

zwoje głowowe są rozwinięte lepiej niż pozostałe, co ma związek z wykształceniem głowy.

Układ nerwowy z tendencją do zlewania się zwojów nerwowych

Pasmowy układ nerwowy

charakteryzuje się brakiem zwojów i pni nerwowych.

składa się z jednej pary zwojów oraz kilku pni nerwowych.

Drabinkowy układ nerwowy

obserwuje się u najbardziej rozwiniętych gatunków mięczaków. Szczególnie silnie rozwinięte są u nich ośrodki wzroku widoczne jako dwie duże wypustki po bokach mózgu.

występuje u zwierząt o segmentacji homonomicznej. Zwoje głowowe są w nim rozwinięte w nieznacznym stopniu.

dZIĘKUJĘ ZA uWAGĘ!

Zuzanna Wierczyńska IIBMLO