Zadania z języka polskiego

Zadania z języka polskiego w świetle wymagań egzaminacyjnych

Szczegółowe wymagania egzaminacyjne, wskazane w czterech obszarach kształcenia, to wymagania, które uczeń nabył i doskonalił w toku całego etapu kształcenia. Wskazane wymagania szczegółowe należy utrwalić z uczniami przystępującymi do egzaminu ósmoklasisty. W pierwszym obszarze wymagań egzaminacyjnych Kształceniu literackim i kulturowym znalazły się m.in. zapisy dotyczące umiejętności: • rozpoznawania rodzajów i gatunków literackich; • określania tematu tekstu, wyszukiwania informacji w tekście i odbioru tekstu na poziomie dosłownym i przenośnym; • charakteryzowania bohaterów; • rozpoznawania w tekstach literackich środków stylistycznych, jak epitet, porównanie, przenośnia; • interpretowania dzieł sztuki; • porządkowania informacji w tekście, wyodrębniania wątków i wydarzeń.

Drugi obszar wymagań egzaminacyjnych Kształcenie językowe obejmuje kompetencje z zakresu gramatyki języka polskiego, zróżnicowania języka, komunikacji językowej i kultury języka oraz ortografii i interpunkcji. Zagadnienia, które znalazły się w tym obszarze, to m.in.: • umiejętność rozpoznawania części mowy i części zdania; • umiejętność rozróżniania typów wypowiedzeń w języku polskim oraz przekształcanie zdań pojedynczych i złożonych; • znajomość imiesłowów; • podstawowa wiedza z zakresu słowotwórstwa, w tym umiejętność rozpoznania wyrazu podstawowego, pochodnego i rodziny wyrazów; • mowa zależna i niezależna; • znajomość zasad ortograficznych i interpunkcyjnych; • umiejętność dostrzegania zróżnicowanego słownictwa.

Trzeci obszar wymagań egzaminacyjnych to Tworzenie wypowiedzi, w którym położono szczególny nacisk na umiejętność formułowania spójnych tekstów, w tym tekstów argumentacyjnych. Jednocześnie wskazano wszystkie niezbędne formy wypowiedzi pisemnej, które przed egzaminem musi opanować ósmoklasista. Wśród krótkich form użytkowych znalazły się zaproszenie i ogłoszenie, natomiast dłuższe formy wypowiedzi, których znajomość będzie sprawdzana na egzaminie, to rozprawka i opowiadanie. Formy wskazane w wypracowaniu sprawdzają nie tylko umiejętności z zakresu tworzenia wypowiedzi, ale również treści dotyczące kształcenia językowego. Pozwalają też uczniowi na szeroko rozumianą dowolność w wyborze tekstów literackich. W wymaganiach egzaminacyjnych zawarto również zapisy odnoszące się do obszaru Samokształcenie. Umiejętności te są istotne ze względu na konieczność samodzielnego docierania do informacji i dokonywania ich selekcji w czasie edukacji zdalnej, po to by opanować wszystkie wymagania zapisane w podstawie programowej. Z tego względu ważnym zadaniem nauczyciela w procesie przygotowywania uczniów do egzaminu jest kształtowanie tych umiejętności przez ósmoklasistów. Zadania do lektur obowiązkowych W arkuszu znajdą się zadania sprawdzające znajomość treści i problematyki lektur obowiązkowych zapisanych w wymaganiach egzaminacyjnych. Trzeba jednocześnie podkreślić, że uczeń, udzielając odpowiedzi na zadania zamieszczone w arkuszu, nadal będzie mógł odwołać się do wszystkich lektur obowiązkowych dla klas VII i VIII, zapisanych w podstawie programowej. Ta sama zasada dotyczy również pisania wypracowań. Zarówno w przypadku rozprawki, jak i opowiadania uczeń może odwołać się do dowolnej lektury obowiązkowej, która będzie spełniać warunki tematu.

W roku szkolnym 2021/2022 w arkuszu egzaminacyjnym nadal zamieszczone będą zadania zamknięte i otwarte. Wśród zadań zamkniętych znajdą się m.in. zadania wyboru wielokrotnego, zadania typu prawda – fałsz oraz zadania na dobieranie. Wśród zadań otwartych mogą pojawić się: • zadania z luką, wymagające uzupełnienia zdania bądź krótkiego tekstu; • zadania krótkiej odpowiedzi, wymagające stworzenia krótkiego tekstu, w tym zadania sprawdzające umiejętność tworzenia różnych form użytkowych; • zadanie rozszerzonej odpowiedzi, wymagające napisania wypracowania. W arkuszu znajdą się zadania sprawdzające znajomość treści i problematyki lektur obowiązkowych zapisanych w wymaganiach egzaminacyjnych. Arkusz egzaminacyjny będzie składał się z dwóch części. Pierwsza część (czytanie ze zrozumieniem) będzie zawierać zadania dotyczące dwóch tekstów zamieszczonych w arkuszu: a) tekstu literackiego b) tekstu nieliterackiego. Większość zadań w tej części arkusza będzie się odnosić bezpośrednio do ww. tekstów, jednak wśród zadań dotyczących tej części arkusza mogą pojawić się również: • zadania zawierające fragmenty innych tekstów literackich i nieliterackich, teksty ikoniczne (np. plakat, grafika, reprodukcja obrazu) itp. oraz/lub • zadania samodzielne, nieodnoszące się do tekstów wymienionych w pkt a) lub b). Druga część arkusza (wypracowanie) będzie zawierać dwie propozycje tematów, z których uczeń będzie wybierał: a) temat o charakterze twórczym – opowiadanie albo b) temat o charakterze argumentacyjnym – rozprawka.

Wskazówki metodyczne Zadaniem nauczyciela przygotowującego ucznia do egzaminu ósmoklasisty jest taka organizacja pracy, która umożliwi uczniowi opanowanie kluczowych umiejętności sprawdzanych na egzaminie ósmoklasisty, czyli: • czytanie ze zrozumieniem; • znajomość i rozumienie utworów literackich; • interpretację tekstów kultury, w tym tekstów ikonicznych; • tworzenie tekstów argumentacyjnych, w tym tekstów w określonych formach wypowiedzi; • posługiwanie się poprawną polszczyzną. Wymienione wyżej umiejętności są niezbędne, by uczeń przystępujący do egzaminu ósmoklasisty poradził sobie z zadaniami zawartymi w arkuszu egzaminacyjnym, dotyczącymi dwóch tekstów (literackiego i nieliterackiego), oraz potrafił stworzyć wypowiedź pisemną (formę użytkową oraz wypracowanie). W pracy z tekstem literackim pomocne mogą być ćwiczenia doskonalące m.in.takie umiejętności jak: • układanie wydarzeń w porządku chronologicznym zarówno we wskazanym fragmencie lektury, jak i w całym utworze; • układanie pytań do wybranych fragmentów lektury bez konieczności odwoływania się do znajomości całego utworu; • układanie zadań, w których uczeń na podstawie podanego fragmentu utworu literackiego powinien określić cechy charakteru danego bohatera.

Przykładowe zadania z komentarzemZadanie 1. (0–1) Na podstawie podanego fragmentu ułóż wymienione niżej zdarzenia zgodnie z porządkiem chronologicznym. Wpisz litery (A–E) w kratki we właściwej kolejności. A. Przemowa wysłannika cezara. B. Recytowanie poezji przez cezara. C. Podjęcie decyzji przez Petroniusza. D. Reakcja tłumu na słowa Petroniusza. E. Rozmowa cezara z uczestnikami spotkania. Komentarz do zadania Zadanie to sprawdza jedną z kluczowych umiejętności zapisanych w wymaganiach egzaminacyjnych, a mianowicie umiejętność odbioru tekstów kultury. Poprawne wykonanie tego zadania wymaga uważnego przeczytania fragmentu Quo vadis, a następnie ułożenia wymienionych w zadaniu zdarzeń zgodnie z porządkiem chronologicznym w tekście. Zadanie sprawdza, czy uczeń potrafi porządkować podane informacje, rozumie, czym jest kolejność chronologiczna i potrafi odszukać w tekście podane zdarzenia.Zadania tego typu pomagają uczniom w utrwaleniu umiejętności porządkowania informacji w zależności od ich funkcji w przekazie.

Komentarz do zadania W zadaniu tym udzielenie poprawnej odpowiedzi wymaga wykazania się kilkoma umiejętnościami z zakresu czytania ze zrozumieniem. Zadanie wymaga od ucznia odniesienia się tylko do podanego fragmentu, kojarzenia faktów oraz dostrzegania związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy kolejnymi zdarzeniami. Uczeń powinien najpierw wyszukać odpowiednie fragmenty tekstu, w których znajdują się informacje wskazane w podanych stwierdzeniach. Ponowna uważna lektura właściwych fragmentów tekstu pomaga wyciągnąć wnioski i ocenić prawdziwość podanych stwierdzeń.

Zadanie 2. (0–1) Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

Neron postanowił zjednać sobie protestujący tłum, gdyż jako artysta potrzebował sprzyjającej mu publiczności.

monolog

Według Petroniusza liczebność wojsk Nerona była wystarczająca, by zapewnić bezpieczeństwo władcy.

W pracy z tekstem nieliterackim pomocne mogą być ćwiczenia doskonalące m.in. takie umiejętności jak: • układanie pytań do całego tekstu albo do wskazanych akapitów; • streszczanie tekstów publicystycznych lub popularnonaukowych; • wyszukiwanie konkretnych informacji najpierw we wskazanych akapitach, a następnie w całym tekście. Zadanie 13. (0–2) Uzupełnij poniższy tekst w taki sposób, aby stanowił streszczenie tekstu Życie z pasją Małgorzaty Smoczyńskiej. Tematem tekstu Małgorzaty Smoczyńskiej jest ........................................................................................................... Autorka skupia się na ..................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................................ i dochodzi do wniosku, że ............................................................................................................................ ....................................................................................................................................................

Komentarz do zadania Przy redagowaniu streszczenia należy pamiętać o tym, aby zawrzeć obszerną treść w niewielkiej liczbie zdań. W streszczeniu ważny jest właściwy poziom uogólnienia, logika i spójność wypowiedzi. W przypadku streszczenia tekstu nieliterackiego istotne jest, aby uwzględnić najważniejsze elementy struktury streszczenia: • temat – określenie głównego tematu tekstu; • remat – przedstawienie tego, co na podjęty przez siebie temat napisał autor tekstu; • wniosek – sformułowanie końcowego wniosku, jaki nasunął się autorowi na zakończenie jego rozważań. Podane zdania należało dokończyć zgodnie z tekstem Małgorzaty Smoczyńskiej w taki sposób, aby zachować właściwy poziom uogólnienia, to znaczy tak je uzupełnić, by wypowiedź, która powstanie, była spójna i uwzględniała najważniejsze treści tekstu oryginalnego. Zadania tego typu pomagają uczniom w utrwaleniu umiejętności egzaminacyjnej związanej z wykonywaniem przekształceń na cudzym tekście, w tym przypadku – streszczania tekstu.

Zadanie 14. (0–1) Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

Z tekstu wynika, że aby realizować swoje pasje, trzeba brać pod uwagę opinię otoczenia.

Z tekstu wynika, że realizowanie pasji wymaga dużych nakładów finansowych.

Komentarz do zadania Zadanie sprawdza nie tylko umiejętność wyszukiwania w tekście potrzebnych informacji, ale także umiejętność rozróżniania informacji ważnych od informacji drugorzędnych. Uczeń powinien najpierw wyszukać odpowiednie fragmenty tekstu, w których znajdują się informacje wskazane w podanych stwierdzeniach. Ponowna uważna lektura treści zawartych w określonych akapitach pomaga wyciągnąć wnioski i ocenić prawdziwość podanych stwierdzeń.

W pracy z tekstami ikonicznymi pomocne mogą być ćwiczenia polegające na: • łączeniu wybranych tekstów ikonicznych (plakatów, ilustracji, zdjęć) z treścią lektur obowiązkowych; • wprowadzaniu na zajęciach np. kart z gier planszowych i odczytywaniu symboliki, wskazywaniu nawiązań do różnorodnych tekstów literackich. Przykładowe zadanie z komentarzem Zadanie 12. (0–2) Z okazji Światowego Dnia Książki jedna z firm produkujących gadżety reklamowe przygotowała kolekcję toreb okolicznościowych, inspirowaną twórczością wybitnych polskich pisarzy. Poniżej znajduje się projekt jednej z takich toreb, inspirowany twórczością Henryka Sienkiewicza.

Wybierz dwa spośród elementów graficznych umieszczonych na torbie.Dla każdego z nich: • podaj tytuł utworu Henryka Sienkiewicza, do którego ten element nawiązuje; • wyjaśnij związek tego elementu z treścią wskazanego przez Ciebie utworu Henryka Sienkiewicza.

Komentarz do zadania W zadaniu tym wykorzystano elementy nawiązujące do metody przekładu intersemiotycznego. Zadaniem ucznia jest odczytanie elementów graficznych oraz przeanalizowanie ich związku z treścią tekstów literackich. Zadanie sprawdza nie tylko znajomość twórczości Henryka Sienkiewicza, ale również umiejętność argumentowania i wnioskowania. Wprowadzanie tego typu zadań na lekcjach języka polskiego pozwoli uczniom na udoskonalenie kluczowych umiejętności aż z dwóch obszarów kształcenia.

Umiejętność redagowania krótkich form użytkowych jest kluczowa z punktu widzenia nie tylko egzaminu ósmoklasisty, ale również z perspektywy funkcjonowania człowieka we współczesnym świecie. W praktyce szkolnej warto powtarzać z uczniami te niezbędne elementy zaproszenia czy ogłoszenia, które decydują o funkcjonalności tych gatunków wypowiedzi. Nie można przy tym pomijać dość istotnej kwestii, jaką jest konieczność zredagowania dwóch argumentów, które mają przekonać odbiorcę do udziału w jakimś wydarzeniu czy przedsięwzięciu.

Zadanie 21. (0–3) W Twojej miejscowości organizowane jest spotkanie z człowiekiem, który ma niezwykłą pasję. Zredaguj ogłoszenie, w którym zachęcisz mieszkańców do udziału w tym spotkaniu. Użyj dwóch argumentów. Nie cytuj sformułowań z arkusza. Uwaga: w ocenie wypowiedzi będzie brana pod uwagę poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.

Ogłoszenie...................................... .....................................................

Komentarz do zadania Zadania sprawdzające umiejętność konstruowania użytkowych form wypowiedzi oceniane są pod względem spełnienia dwóch kryteriów – realizacji treści i formy oraz poprawności językowej, ortograficznej i interpunkcyjnej. W ocenie spełnienia pierwszego kryterium, oprócz cech formalnych ogłoszenia (kto ogłasza? komu ogłasza? co ogłasza? kiedy się odbywa? gdzie się odbywa?), pod uwagę brana jest również argumentacja (uczeń musi podać dwa argumenty zachęcające do udziału w spotkaniu). Tego typu zadania sprawdzają opanowanie przez ucznia aż trzech kluczowych umiejętności: tworzenia spójnej wypowiedzi, poprawnego argumentowania oraz posługiwania się poprawną polszczyzną.

Wskazaną formą wypowiedzi o charakterze argumentacyjnym będzie rozprawka. Kryteria oceniania wypowiedzi argumentacyjnej zamieszczone w Informatorze są cenną wskazówką do tego, w jaki sposób ćwiczyć z uczniami umiejętność tworzenia rozprawki. Należy zwrócić uwagę, aby w rozprawkach uczniowskich znalazły się następujące elementy: • teza lub hipoteza; • argumenty poparte właściwym uzasadnieniem, wzbogacone przykładami z utworów literackich; • wniosek (podsumowanie) wywodu. Umiejętność argumentowania warto ćwiczyć poprzez: • stawianie pytań problemowych i wymaganie od ucznia sformułowania stanowiska oraz poparcia stanowiska odpowiednimi argumentami; • wymaganie od ucznia, aby każdy swój argument poparł przykładem odwołującym się do literatury (ze szczególnym uwzględnieniem lektur obowiązkowych). Wskazaną formą wypowiedzi o charakterze twórczym będzie opowiadanie. Kryteria oceniania wypowiedzi twórczej zamieszczone w Informatorze są cenną wskazówką do tego, w jaki sposób ćwiczyć z uczniami umiejętność tworzenia opowiadania. Należy zwrócić uwagę, aby w opowiadaniach uczniowskich znalazły się: • logiczny układ zdarzeń; • funkcjonalna narracja; • urozmaicona fabuła, w tym funkcjonalne wykorzystanie co najmniej 6 spośród następujących elementów: opis, charakterystyka bohatera, czas akcji, miejsce akcji, zwrot akcji, puenta, punkt kulminacyjny, dialog, monolog, retrospekcja; • twórcze wykorzystanie treści wybranej przez ucznia lektury obowiązkowej. Ważnym elementem w ocenie wypracowań są także: kompozycja, styl i język.Uczeń będzie oceniany za umiejętność zredagowania logicznej i spójnej wypowiedzi podzielonej na akapity, stosowanie stylu odpowiedniego do treści i formy,czyli dopasowanego do rozprawki lub opowiadania oraz za poprawność językową,w tym umiejętne posługiwanie się zagadnieniami z zakresu składni, fleksji oraz słowotwórstwa.

Typy zadań

zadania zamknięte

zadania otwarte

Przykłady zadań zamkniętych

Przykłady zadań otwartych

Tematy prac egzaminu maturalnego

Miłość - siła niszcząca czy budująca ludzkie życie?

Wolna wola człowieka czy siły od niego niezależne - co przede wszystkim decyduje o ludzkim losie?

Czym może być dla człowieka podróżowanie? Rozważ problem i uzasadnij swoje stanowisko.

Praca - pasja czy obowiązek? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie.

Czym dla człowieka jest wolność? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie.

Władza i władcy - co na ten temat napisali autorzy lektur obowiązkowych?

Nie ma winy bez kary - mówi przysłowie. Czy zgadzasz się z tym twierdzeniem? Uzasadnij swoje stanowisko.

Wysłuchaj uważnie prowadzącego. Wypisz z tekstu wszystkie fakty dotyczące K.K.Baczyńskiego, które mogłyby się znaleźć w encyklopedii. Znajdź w narracji dwa zdania będące opinią na temat życia i twórczości poety. Które informacje można by uznać za ciekawostki, czyli takie które mają drugorzędne znaczenie?

Przyjrzyj się poniższemu zdjęciu i odpowiedz, czy ilustruje ono problem ukazany w utworze Komunikat. W uzasadnieniu sformułuj dwa argumenty odnoszące się zarówno do wiersza, jak i do zdjęcia.

Zajęcie stanowiska: ................................................................................................................................................... Argument 1.: ................................................................................................................................ ....................................................................................................................................................... Argument 2.: ................................................................................................................................ .......................................................................................................................................................

Których bohaterów literackich można by scharakteryzować za pomocą tych frazeologizmów?

Bał się swojego ludu jak diabeł święconej wody.

Podróż otworzyła mu oczy na wiele spraw.

Miał węża w kieszeni.

Była zła do szpiku kości.

Jego umysł przyciągał kolegów jak magnes.

Za życia był ślepy i głuchy na błagania swoich poddanych.

Dla pieniędzy zachowywał się jak chorągiewka na wietrze.

Całe życie był zdany na łaskę, choć częściej - na niełaskę losu.

Mówił jak katarynka i wciąż mijał się z prawdą.

Dwoiła się i troiła, by znaleźć męża.

Darł koty z sąsiadem.

Tak długo nosił zadrę w sercu, że zaślepiła go żądza zemsty.

Odchodził od zmysłów, martwiąc się o ukochaną.

Jego przysięga była niewarta złamanego grosza.

Świeciła przykładem dla innych powstańców.

Zadanie 2. (0–3) Uzupełnij tabelę. Wpisz trzy cechy, jakimi według Marii Ossowskiej powinien się odznaczać rycerz, a następnie do każdej cechy podaj po jednym przykładzie bohatera literackiego i sytuacji potwierdzającej jego rycerskość.

sytuacja potwierdzająca rycerskość

bohater

cecha

Zasady oceniania 3 punkty – poprawne określenie trzech cech, podanie odpowiadających im przykładów bohaterów oraz sytuacji potwierdzających wykazaną przez nich cechę. 2 punkty – poprawne określenie dwóch cech, podanie odpowiadających im przykładów bohaterów oraz sytuacji potwierdzających wykazaną przez nich cechę. 1 punkt – poprawne określenie jednej cechy, podanie odpowiadającego jej przykładu bohatera oraz sytuacji potwierdzającej wykazaną przez niego cechę. 0 punktów – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Nowe spojrzenie na narodzenie Chrystusa i towarzyszące temu faktowi okoliczności przyniosła twórczość poetów przełomu XVI i XVII wieku, zwłaszcza tzw. pontanistów. Ich utwory utorowały drogę nowemu realistyczno - epickiemu nurtowi polskiej kolędy. Nurt ten zapoczątkował Stanisław Grochowski wydaniem w roku 1607 "Wirydarza albo kwaitków rymów duchownych o dziecięciu Panu Jezusie". Wymieniony zbiorek jest swobodnym przekładem pierwszej księgi włoskiego poety Jakuba Pontana. Polski przekład zadedykował autor królewiczowi Władysławowi.

Nowatorstwo pomysłu poetyckiego włoskiego jezuity polegało głównie na ukazaniu narodzenia i dzieciństwa Chrystusa w sposób bardzo realistyczny i ludzki. Mały Jezus to typowe słabe i bezbronne niemowle, potrzebujące troskliwej, matczynej opieki. Płacze, gdy dokucza mu głód lub zimno, matka musi zawijać go w pieluszki, karmić, przewijać, kąpać i utulać do snu. Nie ma w nim jeszcze majestatu władcy czy surowości najwyższego sędziego. Sytuacja taka rodzi pewną poufałość w przedstawianiu tematu, staje się powodem częściowego odarcia go z nimbu boskości, niezwykłości.

Ten sposób patrzenia na rzeczywistość betlejemską burzył powszechnie przyjętą tradycyjną konwencję literacką. Mógł więc zostać uznany za profanację tematu. Chcąc zapobiec ewentualnym zarzutom, Stanisław Grochowski przytacza komentarz Jakuba Pontana: " Ja Syna Bożego tak wspominam jako Boga i męża, którego białogłowa ogarnęła. Ale co się tycze narodzenia Jego i dzieciństwa, cokolwiek sie pisze o Jezusie jako o dziecięciu, a o Pannie jako o matce, słuszne jest. Kto by się chciał tym obrażać, wpierwej niechaj i najlepszemu malarzowi ma za złe, który przy Dziecięciu i Matuchnie Jego nie tylko kolebkę maluje, ale około kolebki anioły Dziecięciu służące, albo one króle z upominkami. Pokazuje nam na swym obrazie toż święte Dziecię, kwiatek, jaki w ręku, jabłko albo pomarańczę trzymające, albo na tejże rączce ptaszka jakiego, na koniec i pieska wedle nóg Jego. A że malarzowi nikt tego nie ma za złe, toż i mnie nie masz się dziwować, gdy takie rzeczy w swych wierszach jako w żywych obrazach przed oczy ludziom kładę". Stanisław Grochowski, posługując się argumentacją włoskiego jezuity, broni tu - jak widać- praw autora tekstu literackiego do twórczego poszerzania przekazu biblijnego. Wywód ten można potraktować jako prezentację nowego programu estetycznego w zakresie liryki bożonarodzeniowej.

* Określ temat tekstu. Następnie przeczytaj kolejne akapity i ułoż pytania do każdego z nich.

Pytania do tekstu:

Co to znaczy, że poeta zadedykował przekład królewiczowi Władysławowi?

Jaką funkcję spełnia tekst publicystyczny M. Borejko?

Co oznacza słowo profanacja?

Mówić o czymś z poufałością znaczy...

Słwowo białogłowa to ...

Synonimem do słowa nimb jest...

Ile jest zdań pojedynczych w pierwszym akapicie?

Podaj wyraz pokrewny do słowa majestat.

Anna Sobieraj, Marta Strychalska JAK DOBRĄ PAMIĘĆ MAJĄ SŁONIE? Liczne obserwacje wskazują na to, że słonie posiadają doskonałą długoterminową pamięć przestrzenno – czasową. Taka struktura pamięci jest przystosowaniem do środowiska, w jakim żyją, ma to duże znaczenie w funkcjonowaniu gatunku, a często jest również kluczem do przetrwania. Stada przemierzają setki kilometrów w poszukiwaniu dostatecznej ilości pokarmu oraz wody. Już w latach 90. XX wieku obserwowano wędrówki słoni na pustyni Namib. Wędrowały na odległość 195 km od miejsc przez nie zajmowanych do miejsc, w których lokalnie, cyklicznie występowały deszcze. Innym potwierdzeniem na to, że słonie posiadają doskonałą pamięć, są badania prowadzone przez Foley’a w Parku Narodowym Tarangire w Tanzanii. W latch 1992 – 1994 panujaca tam ciężka susza zmusiła słonie do poszukiwania wody i pokarmu. Stada prowadzone przez starsze samice, wychodziły poza obszar parku. Te rodziny, które zostały w obrębie rezerwatu, cierpiały na niedostatek wody i pokarmu, co powodowało nawet dwukrotnie większą śmiertelność niż w stadach, które opuściły park. Samice, które miały przynajmniej 35 lat, przeżyły wcześniej podobną suszę dzięki temu, że poszukiwały poza granicami parku. Pamięć o tym zdarzeniu pozwoliła im w podobnej sytuacji klimatycznej wyprowadzić stado na tereny bogate w pożywienie i dzięki temu zapewnić im przeżycie. Zbyt młode samice niemające takiego doświadczenia nie wyprowadziły swoich rodzin z terenu suszy. Drugim obszarem pamięci u słoni, który jest równie interesujący, jest pamięć socjalna. Słonie prowadzą społeczny tryb życia i struktura socjalna ich grup jest skomplikowana. Stada składają się ze spokrewnionych samic i młodych. Na czele grupy stoi najstarsza samica. Wszystkie samice należące do stada współpracują ze sobą przy opiece nad młodymi. Samce pozostają z grupą rodzinną jedynie do czasu osiągnięcia dojrzałości płciowej ( 12-15 rok życia). Po opuszczeniu stad młode samce tworzą grupy kawalerskie, a dorosłe żyją samotnie. Pamięć społeczna opiera się na dwóch filarach – rozpoznawaniu głosów oraz wydzielanego zapachu. Eksperymenty prowadzone przez McComba w Parku Narodowym Amboseli w Kenii dowodzą, że słonie są w stanie rozpoznawać głosy około 100 osobników z tego samego stada, a także innych stad z odległości 1 km. Rezultaty tych badań pokazały tez, że słonie potrafią zapamiętać i rozpoznać głos konkretnego osobnika po dłuższym czasie. Podczas doświadczenia odtworzono dźwięk wydawany przez samicę, która zmarła. Członkowie jej rodziny zareagowali, wydając dźwięki w odpowiedzi na to wołanie po 3 miesiącach od jej śmierci. Powtórzono to doświadczenie po 23 miesiącach od śmierci samicy. Słonie ze stada również odpowiedziały wołaniem i podeszły do głośnika, z którego wydobywały się dźwięki. Tak dobra pamięć nie jest rejestrowana u innych zwierząt. Zdolność zapamiętywania dostępna dla słoni jest porównywana do zdolności pamięciowych ludzi. Naukowcy zakładają, że jest to charakterystyczne dla tych gatunków, gdyż tworzą one podobnie złożone struktury społeczne oraz żyją znacznie dłużej w porównaniu do innych zwierząt.

Odpowiedz na pytania:

1.O czym jest teks?

2.Co z niego zapamiętałaś/-eś?

3.Jak brzmi najważniejsza myśl w pierwszym akapicie?

4.Jakie rodzaje pamięci wyróżniły autorki w tekście?

5.Na czym oparły swoje wnioski?

6.Gdzie i kiedy prowadzono badania nad zachowaniem słoni?

7.Jaki wniosek zawiera ostatni akapit?

*Przeczytaj tekst jeszcze raz i wypisz ze wszystkich akapitów najważniejsze według ciebie myśli.

* Teraz postaraj się uzupełnić poniższe zdania:

Artykuł mówi o .......... Autorki skupiają się na ........... i dochodzą do wniosku, że ........

Zabierz głos w dyskusji na temat wynalazków i ich skutków.

Odpowiedz na pytanie, czy wszystkie wynalazki przynoszą korzyść człowiekowi ? Uargumentuj swoje stanowisko.

Przypomnij sobie historię wynalazku ( dynamitu) Alfreda Nobla.

Czy potrafisz wymienić nazwiska Polaków, którzy otrzymali Literacką Nagrodę Nobla?

Czy wiesz, jaki medal przedstawia ilustracja i z jaką uroczystością o charakterze międzynarodowym się wiąże?

Na jednej ze stron internetowych ktoś umieścił zdjęcie Philippa Petita, który w 1974 roku przeszedł po linie rozpiętej między wieżami World Trade Center i opatrzył je słowami Demostenesa - wielkiego mówcy greckiego i polityka:

Małe szanse są często początkiem wiekich przedsięwzięć.

Czy zgadzasz się z Demostenesem?

Poprzyj swoją wypowiedź jednym argumentem. Zilustruj go dowolnym przykładem z lektury obowiązkowej.

1.Przeczytaj dokładnie fragment Latarnika Henryka Sienkiewicza, znajdujący się na kolejnym slajdzie, a następnie ułóż plan wydarzeń w postaci równoważników zdań, zawierających tylko najważniejsze informacje.

2.Przekształć równoważniki zdań w zdania pojedyncze.

3.Przeczytaj po kolei wypowiedzenia.

4. Sprawdź, czy wydarzenia, o których napisałeś / -aś w zdaniach, łączą się w logiczną całość, oddającą przebieg wydarzeń we fragmencie Latarnika.

5. Skróć swoją wypowiedź do maksimum 40 słów.

Pewnego razu, gdy łódź przywiozła wodę i zapasy żywności, Skawiński, zeszedłszy w godzinę później z wieży, spostrzegł, że prócz zwykłego ładunku jest jeszcze jedna paczka więcej. Rozciekawiony starzec przeciął płótno i ujrzał książki: wziął jedną do ręki, spojrzał i położył na powrót, przy czym ręce poczęły mu drżeć mocno. Przysłonił oczy, jakby im nie wierząc; zdawało mu się, że śni — książka była polska [...] Gdy stary wyciągnął znowu po nią rękę, słyszał wśród ciszy bicie własnego serca. Spojrzał: były to wiersze. Na wierzchu stał wypisany wielkimi literami tytuł, pod spodem zaś imię autora. Imię to nie było Skawińskiemu obce; wiedział, że należy ono do wielkiego poety, którego nawet i utwory czytywał po trzydziestym roku w Paryżu [...] Z tym większą też skwapliwością i z tym żywiej bijącym sercem przewrócił kartę tytułową. Zdało mu się teraz, że na jego samotnej skale poczyna się dziać coś uroczystego. Jakoż była to chwila wielkiego spokoju i ciszy. [...] Nagle wśród tego spokoju natury rozległ się drżący głos starego, który czytał głośno, by się samemu lepiej rozumieć: Litwo, ojczyzno moja, ty jesteś jak zdrowie! Ile cię trzeba cenić, ten tylko się dowie, Kto cię stracił. Dziś piękność twą w całej ozdobie Widzę i opisuję, bo tęsknię po tobie… Skawińskiemu zabrakło głosu. Litery poczęły mu skakać do oczu; w piersi coś urwało się i szło na kształt fali od serca wyżej i wyżej, tłumiąc głos, ściskając za gardło [...] Stary ryknął i rzucił się na ziemię; Oto czterdzieści lat dobiegało, jak nie widział kraju, i Bóg wie ile, jak nie słyszał mowy rodzinnej, a tu tymczasem ta mowa przyszła sama do niego — przepłynęła ocean i znalazła go, samotnika, na drugiej półkuli, taka kochana, taka droga, taka śliczna! We łkaniu, jakie nim wstrząsało, nie było bólu, ale tylko nagle rozbudzona niezmierna miłość, przy której wszystko jest niczym… [...]Chwile mijały jedna za drugą: on wciąż leżał. Wypłakawszy się, miał teraz w twarzy jakiś spokój i rozpromienienie [...] Starzec oparł głowę o skałę i przymknął oczy.[...] Na niebie paliły się jeszcze długie szlaki czerwone i złote, a on w tych światłościach leciał ku stronom kochanym. Zaszumiały mu w uszach lasy sosnowe, zabełkotały rzeki rodzinne. Widzi wszystko, jak było : pola przestronne, miedze, łąki, lasy i wioski. Noc już! O tej porze już zwykle jego latarnia rozświecała ciemności morskie — ale teraz on jest we wsi rodzinnej. Stara głowa pochyla się na piersi i śni. Obrazy przesuwają się przed jego oczyma szybko i trochę bezładnie. [...] Nagle jakiś głos rozlega się nad Skawińskim: — Hej, stary! Wstawajcie. Co to wam? Stary otwiera oczy i patrzy ze zdziwieniem na stojącego przed sobą człowieka. Resztki snu widzeń walczą w jego głowie z rzeczywistością. Wreszcie widzenia bledną i nikną. Przed nim stoi Johns, strażnik portowy. — Co to? — pyta Johns — Chorzyście? — Nie. — Nie zapaliliście latarni. Pójdziecie precz ze służby. Łódź z San–Geromo rozbiła się na mieliźnie, szczęściem, nikt nie utonął; inaczej poszlibyście pod sąd. Siadajcie ze mną, resztę usłyszycie w konsulacie.

Opowieść wigilijna

Przyjrzyj się uważnie plakatom, znajdź dwa elementy na każdym z nich i powiąż z treścią powieści K. Dickensa. Każdą parę omów oddzielnie.

Gdybyś miał/-a stworzyć ilustracje do Trenów J. Kochanowskiego lub Śmierci Pułkownika A. Mickiewicza, jakie elementy by się na nich znalazły i dlaczego?

Zadanie. Uzupełnij poniższy fragment Latarnika H. Sienkiewicza odpowiednimi znakami interpunkcyjnymi. Miał on nieszczęście że ilekroć rozbił gdzie namiot i rozniecił ognisko by się osiedlić stale jakiś wiatr wyrywał kołki namiotu rozwiewał ognisko a jego samego niósł na stracenie. Spoglądając teraz z wieżowego balkonu na oświecone fale wspominał o wszystkiem co przeszedł [...]Był kopaczem złota w Australii poszukiwaczem diamentów w Afryce strzelcem rządowym w Indiach Wschodnich. Gdy w swoim czasie założył w Kalifornii farmę zgubiła go susza.

Zadania bez podpowiedzi: *Napisz ogłoszenie o organizowanej w Twojej szkole wystawie pt. Alfred Nobel i jego wynalazki. Pamiętaj o podaniu wszystkich niezbędnych informacji. Zachęć uczniów do odwiedzenia wystawy. Uwaga: w ocenie będzie brana pod uwagę poprawność językowa,ortograficzna i interpunkcyjna. *Napisz ogłoszenie o organizowanym przez Twoją klasę turnieju wiedzy o życiu i twórczości Jana Kochanowskiego. Zachęć koleżanki i kolegów z innych klas do udziału w tym konkursie. Użyj dwóch argumentów. Uwaga: w ocenie wypowiedzi będzie brana pod uwagę poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.

Powtórzenie lektur

ćwiczenia z wordwalla

The solution will appear in 20 seconds

Pan Tadeusz A. Mickiewicz

ZemstaA. Fredro

Mały KsiążęA.de Saint Exupery

Balladyna J. Słowacki

Świtezianka A. Mickiewicz

Latarnik H. Sienkiewicz

Na lipęJ. Kochanowski

ŚmierćPułkownika A. Mickiewicz

Dziady, cz.IIA. Mickiewicz

Quo vadisH. Sienkiewicz

Zaznacz prawidłową odpowiedź. Który z wymienionych gatunków należy zaliczyć do gatunków mieszanych ?

A.opowiadanie

B.epos

C.ballada

D.tren

Zadania na dobieranie

przyporządkowanie

uporządkowanie

klasyfikowanie (grupowanie)

Przyporządkuj nazwiskom poetów i pisarzy nazwy okresów literackich, w których tworzyli.

romantyzmu

Jan Kochanowski

II III IV V

pozytywizmu

Adam Mickiewicz

tworzył w okresie

Henryk Sienkiewicz

renesansu

oświecenia

Aleksander Kamiński

Ignacy Krasicki

II wojny światowej

Uzupełnij tabelę. Rodzajom literackim przypisz wymienione utwory literackie Adama Mickiewicza: Dziady, Pan Tadeusz, Śmierć Pułkownika, Reduta Ordona

dramat

epika

liryka

Na podstawie całego utworu Pan Tadeusz ułóż podane niżej wydarzenia zgodnie z porządkiem chronologicznym. Wpisz litery (A–E) w kratki we właściwej kolejności.

A. Moskale napadają na zamek Stolnika. B. Jacek Soplica zostaje tajnym emisariuszem. C. Gerwazy namawia szlachtę do zajazdu na Sopliców. D. Stolnik często zaprasza Jacka Soplicę do swojego zamku. E. Gerwazy dostrzega u bram zamku Jacka Soplicę z uniesioną strzelbą.

Rozwiązanie DAEBC

Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Wybierz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, lub F - jeśli jest fałszywe.

Kamienie na szaniec to powieść.

Bohaterami Kamieni na szaniec są postacie fikcyjne.

Potwierdzenie szczerości słów Balladyny Prócz matki, siostry, wszystko ci poświęcę można odnaleźć w kolejnych wydarzeniach przedstawionych w utworze.

Zakończenie utworu dowodzi, że na losy tytułowej bohaterki miały wpływ siły nadprzyrodzone.

1.KIRKOR Starcze?… PUSTELNIK Korona brata mego jak liczmany Fałszywa… moja pod spróchniałe karcze Lasu wkopana… miałem ją do grobu Ponieść za sobą. KIRKOR Skądże tej koronie Cudowna władza?

2.PUSTELNIK O! ci młodzi ludzie, Odchodzą od nas i wołają głośno: Idziemy szukać szczęścia. Więc my, starce, Cośmy przebiegli po tej biednej ziemi, A nigdy szczęścia w życiu nie spotkali; Możeśmy tylko szukać nie umieli… Idź! idź! idź, starcze, do pustelnej celi…

3.chce wchodzić do celi — i zatrzymuje się na progu Wchodzi Filon, pasterz… zamyślony — fantastycznie we wstążki i kwiaty ubrany.

Przyporządkuj poszczególne fragmenty Balladyny do nazw elementów dramatu. Wpisz cyfrę - numer fragmentu w odpowiednią kolumnę.

dialog

monolog

didaskalia

A-C I

D-F II

G-I III

J-Ł IV

P-S VI

T-W VII

Z-Ż VIII

M-O V

W którym tomie encyklopedii znajdziesz wiadomości na temat epoki, w której żyli A.Mickiewicz, J.Słowacki oraz A.Fredro?

Oceń poprawność stwierdzeń na temat Trenów Jana Kochanowskiego. Zaznacz zdanie fałszywe.

1.Tren to gatunek wywodzący się z poezji antycznej. 2.Kochanowski napisał Treny po śmierci swojej córki. 3.Poeta, pisząc treny, mieszkał w Czarnolesie. 4.Treny Kochanowskiego powstały w XV wieku.

Przyjrzyj się ilustracji. Uzupełnij zdania. Odpowiedzi wybierz spośród podanych.

Ilustracja przedstawia scenę z A/B. Dramat ten jest C/D.

A. Zemsty C.tragedią

B. Balladyny D.komedią

18.1. Uzupełnij poniższe zdanie. Wybierz odpowiedź spośród oznaczonych literami A i B oraz odpowiedź spośród oznaczonych literami C i D. W wypowiedzeniu Stąd efektem oddawania się pasji jest poczucie naładowania akumulatorów podkreślony wyraz to rzeczownik A/B , pełniący funkcję C/D.

A. w bierniku C. przydawkiB. w dopełniaczu D. dopełnienia

18.2. Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.

Taki sam typ orzeczenia jak w wypowiedzeniu Stąd efektem oddawania się pasji jest poczucie naładowania akumulatorów występuje w zdaniu A. Życie z pasją dobrze zaspokaja także potrzebę przynależności. B. Dzięki pasji stajemy się też ciekawszym człowiekiem dla innych. C. To z kolei daje nam większe zadowolenie z samych siebie, wyższe poczucie własnej wartości. D. W naszej kulturze słowo „pasja” najczęściej kojarzy się z czymś dostarczającym bardzo silnych emocji.

Zadanie 2. (0–1) Spośród podanych zdań wskaż to, które nie opisuje reakcji Hrabiego po wysłuchaniu historii o zamku. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych. A. Losy Stolnika wzbudziły w Hrabim poczucie winy. B. Hrabia poczuł wolę walki po spotkaniu z Gerwazym. C. Opowieść Gerwazego wyzwoliła w Hrabim chęć odwetu. D. Potomek Horeszków postanowił odzyskać rodową posiadłość.

Zadanie 10. (0–1) W którym z wyrazów pisowni „ó” nie można uzasadnić wymianą „ó” na „o”? Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych. A. mój B. dwór C. córka D. przywiódł

Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych. Zdaniem Józefa Tischnera cechą świadczącą o pełni człowieczeństwa jest A. umiejętność czynienia dobra. B. uznawanie wartości społecznych. C. potrzeba uznania w oczach innych. D. zdolność do posługiwania się rozumem.

Uzupełnij poniższe zdania w taki sposób, aby treść zawierała prawdziwe informacje. W zaprezentowanym fragmencie utworu wyrażenia: „do wdowy”, „do siebie”, „do Aliny” to charakterystyczny dla dramatu przykład tekstu zwanego ........................................... . Umożliwia on lepsze zrozumienie utworu, ponieważ poniekąd zastępuje nieobecnego w dramacie ..................................... .

W podanym poniżej zdaniu uczeń popełnił błąd językowy. Dostałem większą połowę czekolady. 1a. Napisz, na czym polega błąd? .......................................................................... 1b. Zapisz poprawnie to zdanie ...........................................................................

Z podanego wierszyka wypisz wszystkie wyrazy pokrewne do wyrazu koło. Następnie wyrazy pokrewne zapisz parami: wyraz podstawowy - wyraz pochodny.

A ta mała jaskółeczka kręci koła i kółeczka. Zakołuje tu i tam i już muchę w dzióbku ma. W góre szybko poszybuje, potem kółka znów rysuje. Tak kołuje, wykołuje i dzień cały przekołuje aż kolista za nią smuga- najpierw jedna, potem druga kołowata ginie w chmurach.

*Podaj inny przymiotnik, którego pisownia przez „ż” ilustruje tę samą zasadę ortograficzną co w słowie „odważny”. .......................................................................................................................................................

*a) Wyjaśnij, w jakim znaczeniu został użyty wyraz rycerstwo w zdaniuTedy bardzo uroczyście każdy z wybranych rycerzy rycerstwo prawdziwe ślubował. ....................................................................................................................................................... b) Podaj inne niż w podpunkcie a) znaczenie wyrazu rycerstwo. .......................................................................................................................................................

*Dokończ podane zdanie. Sformułowanie wykwintne i wyborne dla smaku i dla oka użyte w celu określenia potraw oznacza, że potrawy te były nie tylko smaczne, lecz także ……………….…………………………………………………………….

*Dom Towarowy dostał zamówienie na sprzedaż półpancerzy praktycznych do jednego z krajów europejskich. Kierownik sklepu pisze notatkę do swoich pracowników. Uzupełnij zdania. Wpisz w wyznaczone miejsca A albo B. A. za granicę (pisane rozdzielnie) B. zagranicę (pisane łącznie) 1. Informacja o naszych półpancerzach obiegła całą ______. 2. Do końca tygodnia należy przygotować zamówienie, które zostanie wysłane ______. 3. W związku z popularnością półpancerzy przewidziane są wyjazdy pracowników ______.

*Uzupełnij poniższy tekst w taki sposób, aby stanowił streszczenie fragmentu Rycerz w średniowieczu Marii Ossowskiej. Tematem tekstu Marii Ossowskiej jest ......................................................................................... ....................................................................................................................................................... Autorka skupia się na ................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... i dowodzi, że ................................................................................................................................. .......................................................................................................................................................

* Napisz ogłoszenie o eliminacjach szkolnych do Wojewódzkiego Konkursu Mistrz Ortografii. Zachęć uczniów do udziału w konkursie. ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................

* Który z bohaterów literackich z lektury obowiązkowej przeżywa przemianę na oczach czytelnika? Swój wybór uzasadnij dwoma argumentami. Bohater........................................................................ Tytuł lektury obowiązkowej .......................................................................... Uzasadnienie: Argument 1. .................................................................................................... .......................................................................................................................... Argument 2. .................................................................................................... ..........................................................................................................................

a) Wpisz podane wyrazy w odpowiednie miejsca tabeli, tak aby utworzyły rodzinę wyrazów.

1. rycerski 2. rycerstwo 3. rycerz

wyraz podstawowy

wyraz pochodny

wyraz pochodny

b) Przekształć podane zdanie złożone na zdanie pojedyncze, a podkreślony wyraz zastąp odpowiednią formą z utworzonej rodziny wyrazów. Zachowaj sens zdania. Kto chce należeć do rycerzy, musi rozpocząć nowe życie. ....................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................

Plany myśliwskie Telimeny

Na podstawie fragmentu księgi V Pana Tadeusza sformułujdwa argumenty, które przemawiają na korzyść Tadeusza oraz dwa kontrargumenty wywołujące wahanie Telimeny. Następnie znajdź i zapisz argumenty, które sprawiają, że Hrabia jest lepszym kandydatem na męża w oczach kobiety.

Rozprawka

Opowiadanie

*Miłość czasem przynosi szczęście, a czasem cierpienie i rozczarowanie. Napisz rozprawkę, w której napiszesz, jak miłość wpłynęła na postępowanie wybranych przez ciebie bohaterów literackich. Odwołaj się do wybranej lektury obowiązkowej i do innego tekstu literackiego.*W życiu ważniejsze są czyny niż słowa. Napisz rozprawkę, w której uzasadnisz słuszność tego stwierdzenia. W uzasadnieniu odwołaj się do wybranej lektury obowiązkowej oraz do innego utworu literackiego. *Czy szczęśliwym jest ten człowiek, który daje szczęście innym? Napisz rozprawkę, w której przedstawisz swoje stanowisko i je uzasadnisz. Odwołaj się do wybranej lektury obowiązkowej oraz do innego tekstu literackiego.

*Wyobraź sobie spotkanie bohatera lektury obowiązkowej z inną postacią literacką różniącą się wiekiem i poglądami od tego, którego wybrałeś. Opowiedz o tym spotkaniu i o rozmowie lub wydarzeniu, które doprowadziły do zmiany w jednym z bohaterów.*Przenieś się w czasy bohatera lektury obowiązkowej, którego podziwiasz. Opowiedz o tym spotkaniu. Napisz, jaki wpływ wywarło ono na twoje życie. *Ta wyprawa odmieniła moje życie. Napisz opowiadanie o podróży odbytej z bohaterem wybranej lektury obowiązkowej. Wypracowanie powinno dowodzić, że bardzo dobrze znasz lekturę.

ĆWICZENIA

Czy zgadzasz się ze stwierdzeniem, że słowa mają wielką moc?

Zajmij stanowisko, sformułuj tezę, a następnie zgromadź argumenty.

np. Mowa jest źródłem nieporozumień. Literatura formuje człowieka. Słowa są narzędziem manipulacji./ Bywa, że słowa służą złej sprawie.

Wypisz lektury, w których znajdziesz poparcie dla argumentów- dowody, czyli przykłady.

1. Mały Książę, 2. Kamienie na szaniec, 3. Quo vadis/ Pan Tadeusz

Wypisz argumenty do tezy i lektury, w których znajdziesz dowody: Patriotyzm ma wiele twarzy.

np. Przejawem patriotyzmu jest kultywowanie tradycji. ( Pan Tadeusz) Patrioci są zdolni do najwyższego poświęcenia dla ojczyzny. ( Kamienie na szaniec, Śmierć Pułkownika, Reduta Ordona) Dla emigrantów skazanych na tułaczkę patriotyzm nabiera szczególnego znaczenia. ( Latarnik, Moja piosnka II - C. K. Norwid, Pan Tadeusz - Inwokacja i Epilog)

Napisz rozprawkę, w której udowodnisz, że bohaterowie literaccy ponosili konsekwencje swoich życiowych wyborów. W argumentacji wykorzystaj znajomość wybranej lektury obowiązkowej i innego utworu literackiego.