Gatunki literackie
Gatunki i ich charakter
Średniowieczne utwory w głównej mierze powstawały w języku łacińskim. Literatura dzieliła się na dwa nurty: świecki i religijny. Pierwszy z nich był pochwałą ku miłości, czerpaniu z życia, a czasem też satyrą wymierzoną w bogaczy. Drugi nurt przedstawiał głównie żywoty świętych i męczenników. Gatunki średniowiecznej literatury:
- Pieśń religijna
- Romans rycerski
- Epos rycerski
- Satyra społeczna
- Kronika
- Legenda hagiograficzna
- Ballada francuska
- Poemat epicki
- Lament
Epos RYCERSKI
Epos rycerski - fr. ,,chanson de geste'', czyli pieśń o czynach - jest to utwór posiadający rozbudowaną fabułę. Jest zazwyczaj wierszowany i ukazuje dzieje legendarnych lub historycznych bohaterów na tle wydarzeń przełomowych. Przykładem eposu rycerskiego jest francuskie arcydzieło ,, Pieśń o Rolandzie". Fabuła tego utworu ukazuje szereg zdarzeń, np. spisek Ganelona, walkę i śmierć Rolanda. Roland jest postacią historyczną, a wydarzenia utworu ukazują ważny etap historii średniowiecznej Europy i Francji. Jest to typowy epos rycerski, ponieważ ukazuje Rolanda jako rycerza idealnego. W oryginalnej wersji w (języku starofrancuskim) jest to utwór wierszowany.
Lament
Przykładem lamentu jest m.in. ,,Lament świętokrzyski".
- Lament nazywany jest też planktem bądź żalem.
- Jest to gatunek liryczny.
- Lament wyraża żal i cierpienie, a także skargi na los i nawoływanie do łączenia się w bólu.
- Żal dotyczył zmarłych bliskich osób.
- Wołania do współodczuwania bólu po stracie kierowane były najczęściej do Boga, aniołów, ludzi i natury.
Pieśń religijna
Typowe cechy pieśni religijnej to: budowa stroficzna, występowanie refrenów, powtórzenia, paralelizmy składniowe (stosowanie ciągów zdań o takiej samej lub podobnej budowie). Zawiera ona odniesienie do religii. Miała służyć przede wszystkim utrwaleniu wiary i pouczeniu, jak żyć zgodnie z boskimi przykazaniami i naukami Kościoła.
Bogurodzica to najpopularniejsza pieśń religjina, która była powszechnie uważana za pierwszy hymn Polski. Wyróżnia się kunsztowną budową i wykorzystaniem wielu środków stylistycznych. Składa się z dwóch strof: w pierwszej mamy rozbudowaną apostrofę do Matki Boskiej i krótką prośbę, a w następnej również prośbę, po czym pojawia się apostrofa do Syna Bożego za pośrednictwem Jana Chrzciciela.
Kronika
Kronika - tą nazwą określano w średniowieczu wszystkie dzieła o treści historycznej. Zapisy zdarzeń odbywały się na zasadzie chronologicznej. Autorzy nie stronili jednak od umieszczania w kronikach wydarzeń fikcyjnych, często nadawali tekstowi charakter dydaktyczny, moralizatorski. Relacje kronikarskie przesycone są także panegiryzmem (nadmierna skłonność do wychwalania). Pierwsza kronika polska powstała w XII wieku za panowania Bolesława Krzywoustego. Napisał ją mnich, cudzoziemiec nieznanego pochodzenia, dlatego był określany przez uczonych jako Anonim. Ponieważ większość badaczy sądziła, że był on Francuzem, nazwano go Gallem. Kronika Galla obejmuje dzieje Polski od czasów Piasta do czasów Bolesłwa Krzywoustego. Kroniki, po łacinie, pisali także polscy historiografowie: Wincenty Kadłubek, Janko z Czarnkowa i Jan Długosz.
Romans rycerski
Romans rycerski, zwany także romansem dworskim, był średniowiecznym gatunkiem literackim, który wywodził się z epiki. Dzieła tego typu były utworami narracyjnymi, czyli w formie poematu lub prozy, a ich akcja koncentrowała się głównie na wątku dwóch postaci – bohaterskiego rycerza i damy jego serca.
,,Dzieje Tristana i Izoldy" są przykładem romansu rycerskiego. Tristan to siostrzeniec i wasal króla Kornwalii, Marka. Król chce poślubić właścicielkę złotego włosa i wysyła na poszukiwania Tristana. Rycerz znajduje Izoldę Złotowłosą i płyną razem do Kornwalii. W czasie podróży główni bohaterowie wypijają przypadkowo napój miłosny, przygotowany przez matkę królewny dla niej i dla króla. W tym momencie Tristan i Izolda zakochują się w sobie.
Satyra społeczna
Gatunek literacki lub publicystyczny łączący w sobie epikę, lirykę i dramat. Średniowieczni artyści przedstawiali Śmierć jako szkielet trzymający w ręku kosę. Tańczy ona albo stoi na czele tanecznego korowodu złożonego z przedstawicieli różnych grup społecznych. Ten popularny motyw nazywa się ,,taniec śmierci" (danse macabre).
Legenda hagiograficzna
W literaturze średniowiecznej ważną rolę odgrywały utwory parenetyczne, czyli takie, które przedstawiały charakterystyczne wzorce osobowe dla tej epoki. Autorzy tych dzieł ukazywali przede wszystkim postacie idealnych rycerzy, władców i świętych. Przykłady ich życia, zwróconego ku Bogu i dobru, miały umacniać wiarę oraz przywiązania do chrześcijańskiego świata wartości. W najbardziej bezpośredni sposób zadanie to realizowały przede wszystkim legendy hagiograficzne, czyli żywoty świętych. Czyny i postępowanie rycerza, a tym bardziej władcy, trudno było większości ludzi wprost naśladować, natomiast życie świętego mogło być wzorem i inspiracją dla każdego. Celem autorów legend hagiograficznych było przede wszystkim ukazanie mocy Boga i nadnaturalnych zdolności świętego. Legendy hagiograficzne dostarczały rozrywki i jednocześnie pełniły funkcje dydaktyczne.
Poemat epicki
Wierszowany utwór narracyjny o bardzo kunsztownej budowie. Dzieło składa się z trzech części zatytułowanych kolejno: Piekło, Czyściec i Raj. Poemat składa się z 33 pieśni, a każda z pieśni jest trójwersowa. Obecność tej liczby widać też w konstrukcji świata przrdstawionego, czyli piekło, czyściec i raj, które składają się z dziewięciu stref (kręgów, tarasów, ster niebieskich). Razem pieśni jest 100 (99 plus pieśń wprowadzająca), aby podkreślić jaki jest cel wędrówki poety.
Ballada francuska
Ballada francuska - utwór poetycki zbudowany z trzech zwrotek z refrenem (liczących 8, 10 lub 12 wersów) oraz przesłania (odpowiednio cztero-, sześcio- lub ośmiowersowego). Autorzy ballad francuskich podejmowali różne tematy. Pisali m.in. utwory miłosne, satyryczne, filozoficzne, religijne. ,,Wielki Testament'' jest poematem, który składa się wielu krótszych utworów (m.in. ballad francuskich). Na początku utworu Villon ujawnia się jako osoba mówiąca - informuje, ile ma lat i w jakich okolicznościach pisze swój poetycki testament. Następnie zdaje rachunek ze swojego życia, przypomina przyjaciół i wrogów, kobiety, z którymi był związany, zmienne koleje losu. Snuje też rozważania na różne tematy, popisując się wiedzą zdobytą m.in. podczas studiów na paryskim uniwersytecie. Kompozycja poematu wyraźnie przypomina budowę prawdziwego testamentu. Utwór zawiera m.in. prośby do Maryi i Chrystusa o odpuszczenie grzechów, a na końcu dzieła, po zapisaniu swojego skromnego majątku przyjaciołom, Villon dokładnie określa, jaki napis ma się znajdować na jego grobie.
Prezentację wykonały:
Weronika Kozińska
Klaudia Andrzejewska
Pieśń religijna i Romans rycerski
Epos rycerski i Kronika
Klaudia Jaruga
Legenda hagiograficzna i Ballada francuska
Justyna Krzwiniak
Maria Janiszewska
Satyra społeczna i Poemat epicki
Lament i wstęp oraz podsumowania
Dziękujemy!
And now...
Quiz!
10
14
11
12
13
15
20
16
17
18
19
Gatunki literackie
krzewiniaczka69
Created on February 16, 2021
Start designing with a free template
Discover more than 1500 professional designs like these:
View
Vaporwave presentation
View
Animated Sketch Presentation
View
Memories Presentation
View
Pechakucha Presentation
View
Decades Presentation
View
Color and Shapes Presentation
View
Historical Presentation
Explore all templates
Transcript
Gatunki literackie
Gatunki i ich charakter
Średniowieczne utwory w głównej mierze powstawały w języku łacińskim. Literatura dzieliła się na dwa nurty: świecki i religijny. Pierwszy z nich był pochwałą ku miłości, czerpaniu z życia, a czasem też satyrą wymierzoną w bogaczy. Drugi nurt przedstawiał głównie żywoty świętych i męczenników. Gatunki średniowiecznej literatury:
Epos RYCERSKI
Epos rycerski - fr. ,,chanson de geste'', czyli pieśń o czynach - jest to utwór posiadający rozbudowaną fabułę. Jest zazwyczaj wierszowany i ukazuje dzieje legendarnych lub historycznych bohaterów na tle wydarzeń przełomowych. Przykładem eposu rycerskiego jest francuskie arcydzieło ,, Pieśń o Rolandzie". Fabuła tego utworu ukazuje szereg zdarzeń, np. spisek Ganelona, walkę i śmierć Rolanda. Roland jest postacią historyczną, a wydarzenia utworu ukazują ważny etap historii średniowiecznej Europy i Francji. Jest to typowy epos rycerski, ponieważ ukazuje Rolanda jako rycerza idealnego. W oryginalnej wersji w (języku starofrancuskim) jest to utwór wierszowany.
Lament
Przykładem lamentu jest m.in. ,,Lament świętokrzyski".
Pieśń religijna
Typowe cechy pieśni religijnej to: budowa stroficzna, występowanie refrenów, powtórzenia, paralelizmy składniowe (stosowanie ciągów zdań o takiej samej lub podobnej budowie). Zawiera ona odniesienie do religii. Miała służyć przede wszystkim utrwaleniu wiary i pouczeniu, jak żyć zgodnie z boskimi przykazaniami i naukami Kościoła.
Bogurodzica to najpopularniejsza pieśń religjina, która była powszechnie uważana za pierwszy hymn Polski. Wyróżnia się kunsztowną budową i wykorzystaniem wielu środków stylistycznych. Składa się z dwóch strof: w pierwszej mamy rozbudowaną apostrofę do Matki Boskiej i krótką prośbę, a w następnej również prośbę, po czym pojawia się apostrofa do Syna Bożego za pośrednictwem Jana Chrzciciela.
Kronika
Kronika - tą nazwą określano w średniowieczu wszystkie dzieła o treści historycznej. Zapisy zdarzeń odbywały się na zasadzie chronologicznej. Autorzy nie stronili jednak od umieszczania w kronikach wydarzeń fikcyjnych, często nadawali tekstowi charakter dydaktyczny, moralizatorski. Relacje kronikarskie przesycone są także panegiryzmem (nadmierna skłonność do wychwalania). Pierwsza kronika polska powstała w XII wieku za panowania Bolesława Krzywoustego. Napisał ją mnich, cudzoziemiec nieznanego pochodzenia, dlatego był określany przez uczonych jako Anonim. Ponieważ większość badaczy sądziła, że był on Francuzem, nazwano go Gallem. Kronika Galla obejmuje dzieje Polski od czasów Piasta do czasów Bolesłwa Krzywoustego. Kroniki, po łacinie, pisali także polscy historiografowie: Wincenty Kadłubek, Janko z Czarnkowa i Jan Długosz.
Romans rycerski
Romans rycerski, zwany także romansem dworskim, był średniowiecznym gatunkiem literackim, który wywodził się z epiki. Dzieła tego typu były utworami narracyjnymi, czyli w formie poematu lub prozy, a ich akcja koncentrowała się głównie na wątku dwóch postaci – bohaterskiego rycerza i damy jego serca.
,,Dzieje Tristana i Izoldy" są przykładem romansu rycerskiego. Tristan to siostrzeniec i wasal króla Kornwalii, Marka. Król chce poślubić właścicielkę złotego włosa i wysyła na poszukiwania Tristana. Rycerz znajduje Izoldę Złotowłosą i płyną razem do Kornwalii. W czasie podróży główni bohaterowie wypijają przypadkowo napój miłosny, przygotowany przez matkę królewny dla niej i dla króla. W tym momencie Tristan i Izolda zakochują się w sobie.
Satyra społeczna
Gatunek literacki lub publicystyczny łączący w sobie epikę, lirykę i dramat. Średniowieczni artyści przedstawiali Śmierć jako szkielet trzymający w ręku kosę. Tańczy ona albo stoi na czele tanecznego korowodu złożonego z przedstawicieli różnych grup społecznych. Ten popularny motyw nazywa się ,,taniec śmierci" (danse macabre).
Legenda hagiograficzna
W literaturze średniowiecznej ważną rolę odgrywały utwory parenetyczne, czyli takie, które przedstawiały charakterystyczne wzorce osobowe dla tej epoki. Autorzy tych dzieł ukazywali przede wszystkim postacie idealnych rycerzy, władców i świętych. Przykłady ich życia, zwróconego ku Bogu i dobru, miały umacniać wiarę oraz przywiązania do chrześcijańskiego świata wartości. W najbardziej bezpośredni sposób zadanie to realizowały przede wszystkim legendy hagiograficzne, czyli żywoty świętych. Czyny i postępowanie rycerza, a tym bardziej władcy, trudno było większości ludzi wprost naśladować, natomiast życie świętego mogło być wzorem i inspiracją dla każdego. Celem autorów legend hagiograficznych było przede wszystkim ukazanie mocy Boga i nadnaturalnych zdolności świętego. Legendy hagiograficzne dostarczały rozrywki i jednocześnie pełniły funkcje dydaktyczne.
Poemat epicki
Wierszowany utwór narracyjny o bardzo kunsztownej budowie. Dzieło składa się z trzech części zatytułowanych kolejno: Piekło, Czyściec i Raj. Poemat składa się z 33 pieśni, a każda z pieśni jest trójwersowa. Obecność tej liczby widać też w konstrukcji świata przrdstawionego, czyli piekło, czyściec i raj, które składają się z dziewięciu stref (kręgów, tarasów, ster niebieskich). Razem pieśni jest 100 (99 plus pieśń wprowadzająca), aby podkreślić jaki jest cel wędrówki poety.
Ballada francuska
Ballada francuska - utwór poetycki zbudowany z trzech zwrotek z refrenem (liczących 8, 10 lub 12 wersów) oraz przesłania (odpowiednio cztero-, sześcio- lub ośmiowersowego). Autorzy ballad francuskich podejmowali różne tematy. Pisali m.in. utwory miłosne, satyryczne, filozoficzne, religijne. ,,Wielki Testament'' jest poematem, który składa się wielu krótszych utworów (m.in. ballad francuskich). Na początku utworu Villon ujawnia się jako osoba mówiąca - informuje, ile ma lat i w jakich okolicznościach pisze swój poetycki testament. Następnie zdaje rachunek ze swojego życia, przypomina przyjaciół i wrogów, kobiety, z którymi był związany, zmienne koleje losu. Snuje też rozważania na różne tematy, popisując się wiedzą zdobytą m.in. podczas studiów na paryskim uniwersytecie. Kompozycja poematu wyraźnie przypomina budowę prawdziwego testamentu. Utwór zawiera m.in. prośby do Maryi i Chrystusa o odpuszczenie grzechów, a na końcu dzieła, po zapisaniu swojego skromnego majątku przyjaciołom, Villon dokładnie określa, jaki napis ma się znajdować na jego grobie.
Prezentację wykonały:
Weronika Kozińska
Klaudia Andrzejewska
Pieśń religijna i Romans rycerski
Epos rycerski i Kronika
Klaudia Jaruga
Legenda hagiograficzna i Ballada francuska
Justyna Krzwiniak
Maria Janiszewska
Satyra społeczna i Poemat epicki
Lament i wstęp oraz podsumowania
Dziękujemy!
And now...
Quiz!
10
14
11
12
13
15
20
16
17
18
19