XVI Monarchia parlamentarna Anglia

Monarchiaparlamentarna

forma ustroju politycznego, w którym głową państwa jest monarcha, współdzielący władzę z parlamentem. Jest formą rządów, w której uprawnienia monarchy i parlamentu są ściśle określone przepisami prawa.

START

strona 2

Tradycja parlamentarna a autorytet władcy

Zapoczątkowana przez Henryka VII dynastia Tudorów wzmocniła i ustabilizowała władzę królewską. Wprawdzie działało przedstawicielstwo stanowe – parlament, ale monarcha skutecznie narzucał mu swoją wolę. 1534 - akt supremacji Zwłaszcza rządy Elżbiety I postrzegane były jako „złoty okres” Anglii, gdyż królowa potrafiła zjednoczyć poddanych, sprytnie wskazując zewnętrznych wrogów kraju - Hiszpanów i papistów (zwolenników papieża, czyli katolicyzmu).

Wielka armada

Autorytet monarchy ugruntowały nieudane plany inwazji króla Hiszpanii Filipa II i klęska wielkiej armady w 1588 r.

dylematy nowej dynastii

strona 4

Zmniejszyć rolę parlamentu

• Problemy pojawiły się wraz z nową dynastią Stuartów, która zapoczątkowała w 1603 r. unię personalną między Anglią i Szkocją.
• Jakub I i jego syn Karol I nie potrafili zdobyć wystarczającego autorytetu i posłuchu wśród wybieranych członków niższej izby parlamentu, tzw. izby gmin.

Stuartowie mieli wysokie wyobrażenie o „majestacie królewskim” i w oczywisty sposób dążyli do rządów absolutnych, bez oglądania się na tradycyjne przedstawicielstwa stanowe, czyli parlament.

strona 5

• Odpowiedzią było rozwiązanie izby gmin i niezwoływanie jej przez Karola I na przestrzeni kolejnych 10 lat (tzw. „okres tyranii”).

• Oczywiście najbardziej drażliwą sprawą było nakładanie podatków bez zgody parlamentu. To co było możliwe np. w monarchii francuskiej, w Anglii wymagało zgody parlamentu.
• Stuartowie usiłowali rządzić, nie zwołując parlamentu, co doprowadziło w 1629 r. do uchwalenia rezolucji izby gmin, nakazującej uznanie za zdrajcę każdego, kto będzie namawiał króla do nakładania bezprawnych podatków lub choćby tylko je uiszczał (nosiło to znamiona otwartego buntu).

Bunt - rok 1638

strona 6

W 1638 r. wybuchł bunt w Szkocji. Wojna domowa wymagała wystawienia znacznych sił zbrojnych, na co konieczne były pieniądze. Dotychczasowe sposoby ściągania i pozyskiwania gotówki okazały się niewystarczające. Karol I musiał zwołać parlament. Szybko okazało się jednak, że krytycy monarchy zdobyli w nim większość, dlatego po zaledwie 23 dniach obrad został zamknięty. Nazwano go krótkim parlamentem.

• ,,krótki parlament" został zastąpiony kolejnym zgromadzeniem, znanym w historii jako tzw. „długi parlament”, gdyż jego obrady - oczywiście z licznymi przerwami - z formalnego punktu widzenia trwały do 1660 r.
• Nowy parlament zabezpieczył się przed rozwiązaniem, po czym zaczął podejmować decyzje likwidujące niezgodne z prawem - jego zdaniem - rozporządzenia Karola.
• Doprowadziło to do wybuchu otwartego buntu i ucieczki Karola I z Londynu w 1642 r. Rozpoczęła się wojna domowa, w której zwolennicy króla ponosili najczęściej porażki.

Write your title here

strona 9

W bitwie pod Naseby (1645 r.) wojska dowodzone przez jednego z przywódców parlamentu Olivera Cromwella kompletnie rozbiły siły królewskie, a sam Karol I dostał się do niewoli Szkotów, którzy wydali go parlamentowi.

Republika monarchiczna czy monarchia republikańska

strona 10

• Cromwell, mając pod swoimi rozkazami armię, zaczął wprowadzać radykalne zmiany. Swoich przeciwników w parlamencie siłą usunął z izby, tworząc tzw. „parlament kadłubowy”. „Kadłub” uznał króla winnym zdrady, a specjalny trybunał skazał go na śmierć.
• Wyrok wykonano 30 stycznia 1649 r. Anglię ogłoszono republiką, m.in. zlikwidowano Izbę Lordów. Radykalizm polityczny zaktywizował także radykałów społecznych.
• Ruch „lewellerów” („zrównywaczy”) reprezentował biedniejsze, purytańskie warstwy rolników i chciał zrównania praw wyborczych, a diggerzy („kopacze”) marzyli o zniesieniu prywatnej własności.

Cromwell został zakładnikiem radykalizującej się armii. W jej interesie podjęto m.in. decyzję o podboju Irlandii, a także zacieśniono związek ze Szkocją. Konfiskowane majątki osób uznanych za rojalistów rozdawano żołnierzom. Jednocześnie podjęto działania wspierające interesy wielkiej burżuazji, prowadząc wojny z Holandią i tworząc podwaliny przyszłego imperium kolonialnego. W 1653 r. Cromwell przyjął godność lorda protektora, który to tytuł wskazywał na ciągle żywe w Anglii sentymenty monarchiczne. Ani on, ani jego syn Ryszard nie zdecydowali się jednak na przyjęcie korony i założenie nowej dynastii.

strona 11

oś czasu

strona 12

Klęska wielkiej armady

1588

Rządy Karola I bez parlamentu

1629-1639

okres w historii zwany tyranią

Krótki parlament

1640

Rozpoczęcie długiego parlamentu

1640

Aż do 1660 r.

Ścięcie Karola I Stuarta

1649

Oliwer Cromwell lordem protektorem

1653

Powrót Stuartów na tron

1660

koniec długiego parlamentu

Dziękuję!

Martyna Staszel klasa 2A PLSP Zakopane