Wypowiedzenie i jego części - powtórzenie wiadomości.

Temat:

WYPOWIEDZENIE I JEGO CZĘŚCI - powtórzenie wiadomości.

Główne części zdania to PODMIOT, czyli wykonawca czynności oraz ORZECZENIE, czyli stan, w którym znajduje się podmiot lub wykonywana przez niego czynność. Razem tworzą tzw. ZWIĄZEK GŁÓWNY.

ORZECZENIE

W zdaniu wyrażone jest najczęściej osobową formą czasownika, choć nie zawsze (ale o tym nieco później). ZAPAMIĘTAJ! Bez orzeczenia wypowiedzenie nie jest zdaniem.

ORZECZENIE IMIENNE (złożone)

ORZECZENIE CZASOWNIKOWE (proste)

Składa się z dwóch części: ŁĄCZNIKA - przeważnie jest to osobowa forma czasowników „być”, „zostać”, „stać się”. ORZECZNIKA - wyrażonego najczęściej rzeczownikiem, przymiotnikiem, przysłówkiem, imiesłowem, zaimkiem rzeczownym i przymiotnym, liczebnikiem. PRZYKŁADY: Ona jest zamyślona. Wojtek będzie sławny. Jan zostanie światowej klasy pianistą.

Wyrażone jest najczęściej czasownikiem w formie osobowej, rzadko bezokolicznikiem. Odpowiada na pytanie: Co robi? Co się z nim dzieje? W jakim jest stanie? PRZYKŁADY: 1) Magda idzie przed siebie. 2) Klara zakochała się. 3) Zuzia nie lubi matematyki. 4) Pior pobiegnie w maratonie.

VS

ORZECZENIE IMIENNE

ŁĄCZNIK "być" "stać się" "zostać" Ona jest Ania stanie się Leon został Antek był Ten obraz będzie

ORZECZNIK nauczycielką. (rzeczownik) sławna. (przymiotnik) doceniony. (imiesłów przymiotnikowy) drugi. (liczebnik) mój. (zaimek)

1. GRAMATYCZNY - najczęściej wyrażony jest rzeczownikiem lub zaimkiem w mianowniku (kto? co?) Jurek jedzie na rowerze. Oni jadą pociągiem. Drzewo rośnie. Tamci jeszcze nie przyszli. Jednak rolę podmiotu mogą spełniać również przymiotnik, liczebnik, imiesłów przymiotnikowy, a nawet bezokolicznik, np.: Niscy zazdroszczą wysokim wzrostu. Trzynasty jest pechowym dniem. Palący chorują na płuca. Nieładnie jest kłamać.

RODZAJE PODMIOTÓW

2. LOGICZNY - wyrażony jest rzeczownikiem lub zaimkiem w dopełniaczu (kogo? czego?) lub celowniku (komu? czemu?). Spotkamy się z nim najczęściej w konstrukcjach typu: Nie ma chleba. Brakowało im czasu. Jolki nie było dziś w szkole. Nie słychać muzyki. Bratu jest smutno. Zimno mi. Jesienią drzewom ubywa liści.

3. DOMYŚLNY - to taki, który nie został wyrażony żadnym słowem, ale możemy się go domyślić z treści zdania. Pojedziemy pociągiem. (w domyśle - my) Dokąd jedziecie? (w domyśle - wy) Jest złym pracownikiem. (w domyśle - on) 4. SZEREGOWY (zbiorowy) - zbudowany jest z kilku członów, które "wykonują" jedną czynność. Marta, Basia i Olek wspólnie oglądają program. Na placu znajduje się katedra oraz średniowieczny kościół.

ZDANIA BEZPODMIOTOWE

W języku polskim istnieją zdania niemające formalnego podmiotu, czyli takie, w których nie da się określić wykonawcy czynności. PRZYKŁADY: Chmurzy się. Zanosi się na deszcz. Zgubiono portfel. Rozbito szybę. Zalało mieszkanie.

DRUGORZĘDNE CZĘŚCI ZDANIA:

PRZYDAWKA DOPEŁNIENIE OKOLICZNIK

SPRAWDŹ SIĘ!

Dziękuję za spotkanie!

Ewa Wiśniewska