Interpretacja na maturze

INTERPRETACJA TEKSTU POETYCKIEGO NA MATURZE

Ela Szymczak

Polecenie na egzaminie brzmi : Zinterpretuj podany utwór. Postaw tezę interpretacyjną i ją uzasadnij.

Co to jest interpretacja? - odczytanie myśli czy intencji tekstu, - poszukiwanie znaczenia, - odkrywanie sensu, - rozszyfrowywanie tego, co w tekście nieoczywiste

Co musisz zrobić? - postawić tezę lub hipotezę – czyli proponowane przez ciebie odczytanie głównej myśli utworu - napisać wypowiedź argumentacyjną - czyli sformułować argumenty wynikające z tekstu lub możliwych kontekstów, które uzasadnią twoją tezę.

od czego zacząć?

1.Uważnie przeczytaj tekst.2.Zastanów się, jakie emocje u ciebie wywołuje . 3.Określ problematykę tekstu – o czym on jest?... Sprawdź, co podpowiada ci tytuł, motto, powtarzające się słowa… 4.Zastanów się nad konwencją literacką, rozpoznaj konteksty – epoka, autor, gatunek…

SYTUACJA KOMUNIKACYJNAKTO? DO KOGO? W JAKIEJ SYTUACJI MÓWI?

Nadawca i adresat

OKREŚLENIE TEMATU

SYTUACJA

rodzaje liryki

Karta pracy - interpretacja utworu literackiego

1. Przeczytaj uważnie wiersz, najlepiej kilkakrotnie. 2. Przypomnij sobie, czy znasz inne utwory autora podanego wiersza. 3. Zastanów się nad znaczeniem tytułu. 4. Określ temat wiersza i dominantę kompozycyjną. 5. Kim jest podmiot liryczny wiersza? 6. Kim jest adresat liryczny wiersza? 7. Określ sytuację liryczną. 8. Zbadaj motywy, symbole, słowa-klucze. 9. Zwróć uwagę na typ wiersza – gatunek poetycki, rodzaj liryki. 10. Przedstaw wnioski.

Tadeusz Różewicz 'Kasztan"

wojsko w rogu szuflady już do końca świata będzie ołowiane a Bóg wszechmocnyktóry mieszał gorycz do słodyczy wisi na ścianie bezradny i źle namalowany Dzieciństwo jest jak zatarte oblicze na złotej moneciektóra dźwięczy czysto. z tomiku "Czerwona rękawiczka " 1948

Naj­smut­niej jest wy­je­chać z domu je­sien­nym ran­kiem gdy nic nie wró­ży ry­chłe­go po­wro­tu Kasz­tan przed do­mem za­sa­dzo­ny przez ojca ro­śnie w na­szych oczach mat­ka jest mała i moż­na ją no­sić na rę­kach na pół­ce sto­ją sło­iki w któ­rych kon­fi­tu­ry jak bo­gi­nie ze słod­ki­mi usta­mi za­cho­wa­ły smak wiecz­nej mło­do­ści ­

Redagowanie tezy i formułowanie argumentów

Przykładowe odpowiedzi

Tadeusz Różewicz w wierszu Kasztan ukazuje tęsknotę bohatera za dzieciństwem, którez perspektywy czasu wydaje się najszczęśliwszym okresem w życiu. Ten szczęśliwy obraz zostaje zaburzony poprzez wyjazd, opuszczenie rodzinnego gniazda pewnego jesiennego poranka. Jest to przeżycie „najsmutniejsze”, gdyż bohater musi przekroczyć granicę znanego, oswojonego. Wyjeżdża jesienią, która z jednej strony jest porą roku kojarzoną ze smutkiem, przemijaniem, a z drugiej – porą zbioru plonów, z których matka być może zrobi kolejne zapasy konfitur. Bohater ma świadomość, że „nic nie wróży rychłego powrotu”, wyjeżdża w nieznany, obcy mu świat, pozostawia rodziców, dom i przedmioty, które były mu najbliższe, towarzyszyły szczęśliwemu dzieciństwu. Opisywane przedmioty to dziecięce, chłopięce zabawki, żołnierzyki, które bohater z pieczołowitością przechowuje w rogu szuflady: „wojsko (…) już do końca świata będzie ołowiane”. Powyższy fragment wskazuje na to, że podmiot liryczny tworzy z obrazów dzieciństwa swego rodzaju matryce, które pozostają w naszej pamięci i stają się swoistymi punktami odniesienia, na podstawie których budujemy własną wizję świata.

W przestrzeni domu odnajdujemy także element sacrum, święty obrazek – wizerunek Najwyższego, który jest „źle namalowany”. To spostrzeżenie dojrzałego mężczyzny, który potrafi już ocenić wartość estetyczną dzieła. Bóg z obrazu jest wszechmocny, ale nie potrafi zatrzymać dorosłego człowieka, zmienić losu, dlatego pojawia się słowo „bezradny” w odniesieniu do Stwórcy, a jego bezsilność zestawiona zostaje z nieporadnością wykonania wizerunku przez malarza. Do prezentowania wspomnień i analizy sytuacji w domu rodzinnym doskonale nadaje się wybrany przez Różewicza typ liryki – pośrednia, a także refleksyjna. Liryka pośrednia wskazuje, że opisywana sytuacja może dotyczyć każdego z nas, natomiast refleksyjna wprowadza nie tylko element refleksji, lecz także retrospekcję. Mężczyzna opisuje wizerunki rodziców i domu z perspektywy czasowej.Bohater wiersza, tożsamy z osobą mówiącą, czuje się głęboko zakorzeniony w świecie rodziny, o czym świadczy przywołanie postaci matki, o której mówi z czułością „matka jest mała / i można ją nosić na rękach”, oraz ojca, który w pobliżu domu zasadził drzewo – kasztanowiec, nazywany potocznie kasztanem.

Drzewo jest symbolem zakorzenienia ludzi w przestrzeni, w której przyszło im żyć, daje poczucie ciągłości, kiedy obserwują jego wzrost, a także osłania przed słońcem, pozwala obserwować, w jaki sposób zmienia się przyroda, nastają kolejne pory roku. W poezji możemy obserwować bardzo wiele takich wizerunków domu i drzewa, chociażby w poezji Jana Kochanowskiego we fraszce "Na lipę". Sadzenie drzewa to obszar działalności ojca, który zajmuje się domostwem, wykonuje prace wokół budynku mieszkalnego, troszczy się w ten sposób o rodzinę, zabezpiecza jej byt. Matka wykonuje czynności mające na celu zapewnienie rodzinie dobrego jedzenia, nieprzypadkowo pojawiają się w wierszu konfitury, rarytas spiżarni, po który chętnie sięgają dzieci. O zaletach ich smaku może świadczyć porównanie słoików konfitur z boginiami („jak boginie ze słodkimi ustami”). Smak i obraz wiecznej młodości zachowują przetworzone owoce i postać matki we wspomnieniach bohatera.

W ostatniej zwrotce poeta porównuje dzieciństwo do „zatartego oblicza na złotej monecie, która dźwięczy czysto”. Podkreśla w ten sposób wartość dzieciństwa („złota moneta”) oraz dystans, jaki dzieli człowieka dorosłego od początków jego życia („zatarte oblicze”). Niektóre obrazy zacierają się w pamięci, następuje proces mityzacji.Dzieciństwo to także okres niewinności, czystości, szczerych idei i prostoty. Podsumowując, wiersz Tadeusza Różewicza przedstawia moment przejścia, przekroczenia granicy pomiędzy dzieciństwem a dorosłością. Jest to niejako inicjacja w dorosłość, bezpowrotne porzucenie wartości, za którymi tęskni bohater. Wchodzi w dorosłe, niepewne życie, w którym spodziewa się chaosu, braku poczucia bezpieczeństwa. Dzieciństwo od tej pory będzie dla niego obszarem wspomnień, refleksji, swego rodzaju kapitałem na przyszłość, z którego będzie mógł czerpać moc i siłę do walki z problemami, jakie pojawią się w jego życiu. Może to być zetknięcie z wojną, na towskazywałby kontekst biograficzny, a także w wymiarze uniwersalnym – zetknięciez szarą rzeczywistością dnia codziennego.

CZEGO NIE ROBIĆ W PRACY:

Nie streszczaJ! Nie stawiaJ tezy, która jest sprzeczna z utworem – interpretacja nie jest całkowicie dowolna! Nie pisZ wszystkiego, co wie się o epoce czy autorze tekstu – interpretacja dotyczy tekstu a nie autora NIE WYMIENIAJ WSZYSTKICH ŚRODKÓW STYLISTYCZNYCH WYBIERAJ TE, KTÓRE SŁUŻĄ UZASADNIENIU TEZY