S. Dynamika mórz i oceanów

Dynamika mórz i oceanów.

Wody oceanu światowego są w ciągłym ruchu, przemieszczając się poziomo oraz pionowo. Ruchy pionowe to np. pływy i upwellingi, a ruchy poziome to np. falowanie i prądy morskie.

PIONOWE RUCHY WODY MORSKIEJ

Najbardziej znanymi pionowymi ruchami wody morskiej są pływy i upwellingi.

Pływy

Są związane z ruchem obrotowym Ziemi oraz fazami księżyca. Jest to cykliczne podnoszenie się i opadanie poziomu wody. Pływy są wywołane siłą odśrodkową wynikającą z obrotu naszej planety.

Upwelling

Upwellingi polegają na powolnym wynoszeniu zimnych wód głębinowych bogatych w substancje odżywcze na powierzchnię morza.

Upwelling przybrzeżny

Jest to najintensywniejsze wznoszenie wód i zachodzi u zachodnich wybrzeży kontynentów w strefie występowania pasatów. Pasaty powodują odpływanie ciepłych wód powierzchniowychw kierunku otwartego morza i zastępowanie ich przez wody głębinowe.

Upwelling równikowy

Jest wywoływany przez dwa prądy: Północnorównikowy i Południoworównikowy. Rozsuwają one powierzchniową warstwę wody umożliwiając napływanie wody z głębin.

Downwelling

Występują, kiedy prądy morskie przenoszą ciepłe wody powierzchniowe z niższych szerokości geograficznych do wyższych. Wody stopniowo się ochładzają i zwiększająswoją gęstość wraz ze wzrostem szerokości geograficznej. Następnie, w strefach powyżej 50 st. N i 50 st. S, te wody pogrążają się na głębokość nawet kilku tysięcy metrów.

Sejsza

- jest zjawiskiem, które powstaje, gdy zmiany ciśnienia atmosferycznego nad powierzchnią wody prowadzą do obniżnia sięi podnoszenia poziomu wodu w przeciwległych częściach morza, zatoki czy dużego jeziora; trwa maksymalnie kilkanaście minut.

POZIOME RUCHY WODY MORSKIEJ

Prądy morskie

1. Warstwa wody, w której występują prądy morskie, zazwyczaj sięga głębokości ok. 200 m.2. Kierunki prądów morskich nie zawsze pokrywają się z kierunkami wiatrów - powodują to: siła Coriolisa, rozmieszczenie lądów, rzeżba dna oceanu. 3. Prądy morskie tworzą zamknięte kręgi cyrkulacyjne po obu stronach równika. Krążenie wód w tych kręgach nawiązuje do układu stałych wiatrów wiejących przy powierzchni Ziemi. Ta cyrkulacja obejmuje wodu dwóch oceanów: Atlantyckiego i Spokojnego. W północnej części Oceanu Indyjskiego kierunek prądów morskich zmienia się wraz ze zmianą kierunku wiatrów monsunowych.

Prądy morskie to poziome ruchy wód morskich. Wywołują je:

- stałe wiatry w dolnych partiach troposfery,- różnica gęstości wód oceanicznych, - zróznicowanie poziomu wód oceanicznych.

Jednym z kryteriów podziału prądów morskich jest ich temperatura.

Prąd Wiatrów Zachodnich

( inaczej: Antarktyczny Prąd Okołobiegunowy )

- jest największym systemem prądów morskich we wszechoceanie, jego szerokość wynosi od 900 km do 2000 km, a głębokość przekracza 3000 km.

Wpływ prądów morskich na życie i gospodarkę człowieka.

Prądy morskie mają duże znaczenie w życiu człowieka, ponieważ są jednym z ważniejszych czynników kształtujących pogodęi klimat.

ŻEGLUGA

ROLNICTWO

RYBOŁÓSTWO

Titanic

- luksusowy statek pasażerski, który w nocy z 14 na 15 kwietnia 1912 r. zderzył się z górą lodową na atlantyku; zginęło wtedy 1500 osób.

OSCYLACJA POŁUDNIOWA EL NIŃO

ENSO

Jest to specyficzna cyrkulacja oceaniczno - atmosferyczna. Wywołuje anomalie pogodowe na całym świecie.

Mechanizm ENSO

ENSO obejmuje dwie przeciwstawne fazy - zimną i ciepłą, które mają inny rozkład temperatury wód powierzchniowychi inny układ ciśnienia atmosferycznego.

Zimna faza ENSO

La Nińa

W tej fazie u wshodnich wybrzeży Australii i Indonezjii tworzy się ośrodek niskiego ciśnienia, a u zachodnich wybrzeży Ameryki Południowej ośrodek wysokiego ciśnienia. Róznica ciśnień sprawia, że masy powietrza przemieszczają się z nad wschodnich ku zachodnim wybrzeżom Pacyfiku. Z południowo - wschodnim pasatem od wybrzeży Ameryki Południowej w kierunku Azjii odpływają powierzchniowe warstwy wody, a w ich miejsce wynoszone są na powierzchnię zimne wody głębinowe.

Ciepła faza ENSO

EL Nińo

Następuje co pewien czas ( 2 - 7 lat ). Jest to pełne odwrócenie cyrkulacji wód oceanicznych. W zachodniej części Oceanu Spokokojnego tworzy się wyż baryczny, a w części wschodniej niż baryczny Zmienia się wtedy typowa cyrkulacja pasatowa, a upwelling osłabia się lub zanika. Ciepła fala ENSO pojawia się w okolicach Bożego Narodzenia.

Wpływ ENSO na środowisko i gospodarkę człowieka.

silniejsze niż zazwyczaj zimowe burze i wiatry w Kalifornii

huragany we wschodniej części Pacyfiku

ulewne deszcze w Ameryce Południowej

susze w Indiach w okresie, w którym powinny trwać deszcze monsunowe

susze w Australi Indonezji i na FIlipinach oraz będące ich skutkiem pożary lasów

obniżenie plonów w południowo - wshodniej części Azji , w Australii, Ameryce Północnej i Afryce

drastyczne zmniejszenie połowów ryb na wschodnim Pacyfiku

Falowanie

Skala Beauforta

- opisuje stan powierzchni morza

Fale swobodne (fale martwe)

- występują przez jakiś czas po ustaniu wiatru

Tsunami

- rodzaj fali swobodnej; najczęściej wywoływane jest przezpodwodne trzęsienia ziemi, podwodne wulkany; mozy być również efektem podmorskich osuwisk lub fragmentów obrywów gór lodowych.

Pytania:

Jaki wpływ na życie i gospodarkęczłowieka mająprądy morskie?

Jaki wpływ na środowisko przyrodnicze ma mechanizm ENSO?

Co jest przyczyną powstawania fal morskich?