Wprowadzenie do średniowiecza.

Wprowadzenie do średniowiecza.

Plan prezentacji

Kliknij w punkt, by przejść.

1.

Nazwa i daty epoki

Uniwersalizm epoki.

2.

3.

Średniowieczne podziały - hierarchizm, feudalizm, dualizm.

4.

Literatura średniowieczna.

Filozofia.

5.

1. Nazwa i daty i wydarzenia graniczne.

Kliknij na znaczniki, by wyświetlić informację.

Nazwa epoki

"Średniowiecze" to nazwa renesansowa, pochodząca od łacińskich słów media aevum, media aetas ("wiek średni", "wieki średnie"). To źródło przyczyniło się do nazw epoki w językach europejskich - pol. średniowiecze, ang. Middle Ages, niem. MIttelalter. Nazwa ta miała początkowo charakter negatywny - był to okres pośrednie między antykiem a renesansem (odrodzeniem antyku), czasem mrocznym, tajemniczym, uważanym za czas zacofania. Rehabilitacja epoki zaczyna się dopiero w XIX w.

Polska

Europa

2. Uniwersalizm średniowiecza.

Uniwersalizm - w odniesieniu do kultury średniowiecznej - wspólnota kulturowa oparta na jednlitym systemie przekonań i poglądów, wyrażająca się w podobnych formach i sposobach jej przeżywania na obszarze całej Europy.

πr

KULTURA I SZTUKA

WIARA

JĘZYK

WZORCE

2. Uniwersalizm średniowiecza - wiara

W wymiarze światopoglądu w całej Europie panuje teocentryzm - stawianie Boga w centrum zainteresowań człowieka, przekonanie, że kwestie dotyczące Boga są nadrzędne.

WIARA

Katedra Notre-Dame w Paryżu

2. Uniwersalizm średniowiecza - język.

Językiem Europy - ludzi wykształconych - była łacina. Pełnia rolę języka międzynarodowego w zakresie spraw religijnych, polityki, nauki i oświaty. W kwestii literatury pozostawała przez dużą część epoki dwujęzyczna - łacińska i narodowa, kiedy wykształciły się języki państwowe.

Alfabet języka łacińskiego.

Język łaciński - mimo że uznawany jest za martwy - jest językiem oficjalnym Watykanu.

JĘZYK

2. Uniwersalizm średniowiecza - wzorce osobowe

W całej Europie propagowano te same wzorce osobowe, które były odbiciem feudalnej hierarchii społecznej.

πr

KRÓL

ŚWIĘTY

WZORCE

ASCETA

Cztery podstawowe wzorce osobowe - króla, rycerza, ascety i świętego - da się przedstawić graficznie za pomocą miecza-krzyża, a więc dwóch "ważnych" atrybutów tej epoki.

System feudalny (feudalizm) - tworzył hierarchiczną zależność wasalno-lenną w systemie władzy i wyznaczał przynależność do grup społecznych, czyli stanów.

RYCERZ

2. Uniwersalizm średniowiecza - edukacja i kultura.

W zakresie sztuki i kultury Europa również jest jednolita. Styl romański i gotycki obejmują swoim zasięgem tereny od wybrzeży Portugalii po krańce Rzeczpospolitej, od północny Szwecji po włoskie wybrzeża. Podobnie idea uniwersytetów

EDUKACJA

Na początku to zakony stały się ważnymi ośrodkami pracy naukowej i literackiej. Potem rozwiaj się szkolnictwo elementarne (parafialne) i wyższe (szkoły klasztorne, wreszcie - uniwersytety - w fazie dojrzałego średniowiecza). Kształciły się jedynie elity. Uniwersytety stały się centrum umysłowym kontynentu. W Polsce jest to Akademia Krakowska (1363 r.)

Zanim rozpoczęto studia właściwe, należało odbyć kurs przygotowawczy, który obejmował tzw. sztuki wyzwolone. Podzielono je na dwie drogi:- trivium - studia nad językiem i literaturą (gramatyka, dialektyka, retoryka), - quadivium - przygotowywały do dalszych studiów (arytemtyka, geometria, astronomia, muzyka).

EDUKACJA I KULTURA

Powstała wtedy także scholastyka - nurt filozoficzno-teologiczny oparty na postulacie połączenia nauki i religii, wiary z rozumem.

2. Uniwersalizm średniowiecza - edukacja i kultura.

W zakresie sztuki i kultury Europa również jest jednolita. Styl romański i gotycki obejmują swoim zasięgem tereny od wybrzeży Portugalii po krańce Rzeczpospolitej, od północny Szwecji po włoskie wybrzeża. Podobnie idea uniwersytetów

SZTUKA

EDUKACJA I KULTURA

3. Średniowieczne podziały - hierarchizm, feudalizm i dualizm.

FEUDALIZM

DUALIZM

HIERARCHIZM

społeczeństwo średniowiecza było zhierarchizowane - tzn. byty ustawiano wedle porządków. Hierachie w średniowieczu te były nienaruszalne!Na gruncie społecznym hierarchizm przedstawia feudalizm (patrz obok), z kolei jeżeli chodzi o względy religijne - najwyżej jest Bóg, kapłani, a potem wierni.

ludzie średniowiecza postrzegali świat jako dualny - czyli złożony z dwóch przeciwnych wartości. Były to np. dobro i zło, cnota i grzech, dusza i ciało, sacrum (świętość) i profanum (ziemskość), wieczność i doczesność. Dualizm widać także w świecie zaświatów - niebo i piekło, a więc zbawienie albo potępienie.

podział społeczeństw (społeczny) w średniowieczu przedstawia podział na następujące stany: - duchowieństwo,- rycerstwo, - chłopstwo. W XII-XIII w. wykształca się nowy stan - mieszczaństwo, burzący dotychczasowy porządek i początkujący kolejną z epok - renesans.

4. Literatura

Cechy literaturu średniowiecznej: - dwujęzyczność, uniwersalna - początkowo literaturę tworzono tylko po łacinie, znana była jednynie najbardziej wykształconym obywatelom (np. duchownym, pisarzom nadwornym, urzędnikom). Z czasem zaczęły się pojawiać utwory pisane w językach narodowych. Jednak o tematyce polskiej najwięcej się dowiemy z tekstów łacińskich (trudno było pisać historię Polski po polsku - nikt poza nami by jej nie rozumiał), z kolei o sprawach uniwersalnych i ważnych - po polsku, by wszyscy rozumieli (chłop przecież łaciny nie znał).

język narodowy(polski)

język uniwersalny(łacina)

tematykauniwersalna

tematykapolska

- anonimowość i religijna - zazwyczaj nie znamy autorów utworów średniowiecznych, ponieważ literatura pisana była na większą chwałę Bożą (łac. ad maiorem Dei gloriam). - rękopiśmiennictwo - zapiski i księgi w okresie średniowiecza sporządzano ręcznie (manuskrypty), funkcjonowały w nielicznych lub nawet pojedynczych kopiach. Kopiowaniem zajmowali się zakonnicy. Było to czaso- i pracochłonne. - dydaktyczna i parenetyczna - celem literatury było pokazywanie ludziom, jak mają żyć, wskazywanie przukładów do naślaowania, była to tzw. literatura parenetyczna. W obrębie tematyki religijnej ważna była hagiografia (żywotopisarstwo, tzw. żywoty świętych). Przedstawiano w nich wzory świętości i ascezy. W literaturze świeckiej wyróżnia się historiografia, teksty o minionych epokach. Spotykamy tak wzorce rycerza czy króla. Ważne także były teksty z kręgu kultury rycerskiej i życiem dworskim. - alegoryczna - teksty poza znaczeniem dosłownym, bezpośrednio związanym z treścią utworu, zawierały ukryte przesłanie odwołujące siędo tradycji religijnej, literackiej lub kulturalnej.

5. Filozofia

Filozofia średniowiecza, jak można się domyślić, również naznaczona jest myślą o Bogu, wierze, a więc zwracała się ku sprawom doczesnym i wiecznym.

ŚW. AUGYSTYN

ŚW. TOMASZ

ŚW. FRANCISZEK

(augustynizm)

(tomizm)

(franciszkanizm)

- istnieje ład i hierarchia - drabina bytów, - człowiek ma stałe miejsce w świecie, - naruszenie harmonii i porządku świata uznawał za grzech przeciwko prawom boskim,.

- postulował wiarę radosną, - jego ideały, które głosił to: ubóstwo, miłosierdzie, pokora i miłość wobec ludzi (zwłaszcza biednych i chorych), - uznawał zwierzęta za "braci mniejszych", - człowiek jest z natury dobry, bo został stworzony na obraz Boga.

- świat jest dualistyczny:Bóg - Szatan, niebo - piekło, - człowiek jest rozdarty między duchowością (duszą), która pragnie iść do Boga, oraz cielesnością (ciało), które jest grzeszne i uniemożliwia czystość duszy, - szansą dla człowieka jest asceza - wyrzeczenie się przyjemnośći ziemskich.